Η συζήτηση γύρω από τα έντομα ως τροφή στην Ευρωπαϊκή Ένωση επιστρέφει δυναμικά, όχι επειδή οι Ευρωπαίοι τα ζητούν, αλλά επειδή η ίδια η βιομηχανία που τα παράγει βρίσκεται σε κρίση. Με εταιρείες-πρωταγωνιστές να καταρρέουν οικονομικά και τους καταναλωτές να γυρίζουν την πλάτη σε προϊόντα με γρύλους και προνύμφες, ένα νέο σενάριο αρχίζει να ακούγεται όλο και πιο συχνά: η προώθηση εντόμων μέσω του δημόσιου τομέα. Το ερώτημα είναι εύλογο και ανησυχητικό: Θα φτάσουμε στο σημείο να βλέπουμε έντομα στα σχολικά γεύματα, στα στρατόπεδα και στις κρατικές δομές;
Μια βιομηχανία που δεν έπεισε ποτέ το κοινό
Παρά τις γενναίες ευρωπαϊκές χρηματοδοτήσεις και την επικοινωνιακή προώθηση των «εναλλακτικών πρωτεϊνών», η πραγματικότητα είναι αμείλικτη: οι Ευρωπαίοι δεν θέλουν να τρώνε έντομα. Οι πωλήσεις παραμένουν χαμηλές, η δυσπιστία του κοινού υψηλή και αρκετές εταιρείες του κλάδου αναζητούν πλέον άλλες διεξόδους, όπως ζωοτροφές ή λιπάσματα.
Η αποτυχία της αγοράς να αγκαλιάσει τα προϊόντα αυτά έχει οδηγήσει τον κλάδο σε μια νέα στρατηγική: να αναζητήσει στήριξη από το κράτος. Το νέο αφήγημα: “υποχρεωτικές δημόσιες προμήθειες”. Σύμφωνα με ευρωπαϊκά ρεπορτάζ, οργανώσεις της βιομηχανίας εντόμων πιέζουν την Κομισιόν να εξετάσει την ένταξη πρωτεϊνών από έντομα στις δημόσιες προμήθειες. Η ιδέα είναι απλή και ωμή: αν οι πολίτες δεν αγοράζουν έντομα, τότε το κράτος μπορεί να γίνει ο σταθερός πελάτης που θα κρατήσει ζωντανή τη βιομηχανία.
Το σενάριο περιλαμβάνει:
– σχολικά γεύματα,
– στρατόπεδα και στρατιωτικές δομές,
– νοσοκομεία και κοινωνικές υπηρεσίες,
– κρατικά ιδρύματα κάθε είδους.
Δεν υπάρχει σήμερα κάποια τέτοια υποχρέωση. Υπάρχει όμως η πίεση να δημιουργηθεί.
Τι ισχύει σήμερα και τι μπορεί να αλλάξει αύριο
Επισήμως, η ΕΕ δεν έχει αποφασίσει να επιβάλει την αγορά εντόμων από δημόσιες δομές. Ωστόσο, η πολιτική αφήγηση περί «βιώσιμων πρωτεϊνών» και «πράσινων λύσεων» έχει ήδη διαμορφωθεί. Η εμπειρία δείχνει ότι τέτοιες αφηγήσεις συχνά αποτελούν το πρώτο βήμα πριν από δεσμευτικές πολιτικές.
Η ΕΕ έχει ιστορικό στο να μετατρέπει εθελοντικές πρακτικές σε υποχρεωτικές, όταν αυτές συνδέονται με:
– κλιματική ουδετερότητα,
– επισιτιστική ασφάλεια,
– μείωση εξάρτησης από εισαγόμενες πρωτεΐνες.
Αν ο κλάδος των εντόμων συνεχίσει να βυθίζεται οικονομικά, η πίεση για δημόσια στήριξη θα ενταθεί ακόμη περισσότερο.
Το πραγματικό διακύβευμα
Το ζήτημα δεν είναι μόνο διατροφικό. Είναι βαθιά πολιτικό και κοινωνικό. Το ερώτημα δεν είναι αν τα έντομα είναι ασφαλή ή βιώσιμα. Το ερώτημα είναι αν είναι θεμιτό να χρησιμοποιηθεί ο δημόσιος τομέας, και άρα οι πολίτες, ως εργαλείο διάσωσης μιας βιομηχανίας που η αγορά απέρριψε.
Αν τελικά δούμε έντομα στα μενού των δημόσιων δομών, αυτό δεν θα είναι αποτέλεσμα λαϊκής ζήτησης ή διατροφικής ανάγκης. Θα είναι αποτέλεσμα πολιτικών αποφάσεων και βιομηχανικών πιέσεων.
Λέτε οι θανατώσεις των ζώων σε πολλά κράτη της Ευρώπης με πρόφαση τις ζωονόσσους να έχουν σχέση με τις βιομηχανίες εντόμων; Και αυτό είναι κάτι που οφείλουμε να παρακολουθούμε με προσοχή.
