Την ώρα που η Ελλάδα παρακολουθούσε με δέος την ανασκαφική έρευνα στον Λόφο Καστά, ένα μνημείο παγκόσμιας αρχαιολογικής αξίας, κάποιοι δεν έβλεπαν ούτε Ιστορία ούτε πολιτισμό. Έβλεπαν στρέμματα, χάρτες και επιδοτήσεις.
Σύμφωνα με όσα κατατέθηκαν στην Εξεταστική Επιτροπή της Βουλής για τον ΟΠΕΚΕΠΕ, κατά την περίοδο των ανασκαφών υπήρξαν δηλώσεις που εμφάνιζαν τον Λόφο Καστά ως επιλέξιμη αγροτική έκταση, ακόμη και ως βοσκότοπο. Δηλώσεις που δεν θα μπορούσαν να σταθούν ούτε νομικά ούτε λογικά, αν το σύστημα ελέγχου λειτουργούσε στοιχειωδώς.
Κι όμως, λειτούργησαν ή ακριβέστερα, αφέθηκαν να λειτουργήσουν.
Όχι εξαίρεση – κανόνας
Η υπόθεση της Αμφίπολης δεν είναι μια ακραία παραφωνία. Είναι ενδεικτική της κανονικότητας που έχει παγιωθεί στον μηχανισμό διαχείρισης των αγροτικών ενισχύσεων. Δηλώσεις χωρίς πραγματική παραγωγική δραστηριότητα, εκτάσεις ανύπαρκτες ή μη επιλέξιμες, δημόσια και προστατευόμενα εδάφη που «βαφτίζονται» αγροτικά για να ενεργοποιηθούν δικαιώματα.
Η διαφορά είναι ότι εδώ δεν μιλάμε για μια αφανή πλαγιά ή έναν απομακρυσμένο βοσκότοπο. Μιλάμε για έναν ενεργό αρχαιολογικό χώρο, υπό συνεχή επιστημονική και κρατική παρουσία. Κι όμως, ακόμη κι εκεί, το σύστημα βρήκε τρόπο να περάσει.
Το βαθύ διαπλεκόμενο δεξιό σύστημα των Σερρών
Στις Σέρρες, τέτοιες υποθέσεις δεν μπορούν να αποσπαστούν από το ευρύτερο πλαίσιο. Δεν πρόκειται απλώς για διοικητική ανεπάρκεια. Πρόκειται για ένα βαθύ, διαπλεκόμενο δεξιό σύστημα εξουσίας, το οποίο λειτουργεί διαχρονικά και αναπαράγεται αθόρυβα.
Πολιτικά γραφεία, διοικητικοί μηχανισμοί, τοπικά κέντρα επιρροής, εργολαβίες, επιδοτήσεις, αναθέσεις και ένα πλέγμα σιωπών συνθέτουν ένα καθεστώς αμοιβαίας προστασίας. Ένα σύστημα στο οποίο κανείς δεν αγγίζει κανέναν, γιατί όλοι είναι κρίκοι της ίδιας αλυσίδας.
Σε αυτό το περιβάλλον, η διαφάνεια εκλαμβάνεται ως απειλή. Η ερευνητική δημοσιογραφία ως εχθρική πράξη. Η λογοδοσία ως πολιτική αγένεια. Όποιος επιμένει να φωτίζει τις σκοτεινές πλευρές, στοχοποιείται , όχι με επιχειρήματα, αλλά με απαξίωση, υπαινιγμούς και οργανωμένη σιωπή.
Το σύστημα αυτό δεν φοβάται τους ανίκανους.
Φοβάται τους καθαρούς.
Δεν φοβάται τη φθορά.
Φοβάται το φως.
Έλεγχοι στα χαρτιά, ευθύνες στον αέρα
Το κρίσιμο ερώτημα δεν είναι μόνο ποιοι δήλωσαν τον Λόφο Καστά. Είναι πώς το σύστημα το επέτρεψε. Πού ήταν οι διασταυρώσεις με τα αρχεία του Υπουργείου Πολιτισμού; Πού ήταν οι αυτοματοποιημένοι έλεγχοι; Πώς ένα μνημείο εθνικής σημασίας δεν ενεργοποίησε κανέναν μηχανισμό συναγερμού;
Η εικόνα που αναδύεται είναι αυτή ενός κράτους-θεατή, που διαχειρίζεται τεράστιους ευρωπαϊκούς πόρους χωρίς επαρκή θεσμική θωράκιση. Ενός μηχανισμού που δεν σχεδιάστηκε για να αποτρέπει την απάτη, αλλά για να ανέχεται την «ευελιξία».
Όταν οι επιδοτήσεις πατούν πάνω στην Ιστορία
Η υπόθεση του Λόφου Καστά αποτελεί συμβολικό σημείο καμπής. Δείχνει πόσο χαμηλά μπορεί να πέσει ένα σύστημα όταν δεν ελέγχεται. Όταν ακόμη και η Ιστορία μετατρέπεται σε μέσο οικονομικού οφέλους.
Αν δεν υπάρξει πλήρης διαλεύκανση, απόδοση ευθυνών και ριζική αναμόρφωση του πλαισίου ελέγχου, το μήνυμα θα παραμείνει αμείλικτο:
στην Ελλάδα, ακόμη και τα μνημεία μπορούν να δηλωθούν… βοσκότοποι.
Πασχάλης Θ. Τόσιος
