Οριζόντιοι χαρακτηρισμοί περιοχών με διαφορετικά χαρακτηριστικά και ανάγκες, έλλειψη επαρκών περιοριστικών ρυθμίσεων για τη βραχυχρόνια μίσθωση και κατηγοριοποίηση των προορισμών με βάση παλαιωμένους, μη αντικειμενικούς και μη συμπεριληπτικούς της βραχυχρόνιας μίσθωσης δείκτες αποτύπωσης της τουριστικής τους ανάπτυξης είναι μεταξύ των βασικών προβληματισμών ανθρώπων του τουρισμού σχετικά με το νέο Ειδικό Χωροταξικό Πλαίσιο για τον Τουρισμό. Παρότι το σχέδιο, όπως τουλάχιστον παρουσιάστηκε από την ηγεσία του υπουργείου και σύμφωνα με τις επιδιώξεις που αναγράφονται σε αυτό αποσκοπεί σε μία βιώσιμη ανάπτυξη του τουρισμού, με έμφαση στην προστασία του περιβάλλοντος και την αειφορία, το ΕΧΠ-Τ δεν εξειδικεύει μία ολοκληρωμένη και αποτελεσματική εθνική στρατηγική ανάπτυξης του τουρισμού, αντιθέτως θέτει αυστηρές ρυθμίσεις και πολεοδομικούς κανόνες, εστιάζοντας στην δόμηση τουριστικών επιχειρήσεων και όχι τόσο στην διαχείριση του τεράστιου όγκου επισκεπτών, καθώς και των υφιστάμενων υποδομών. Χωρίς να λαμβάνει υπόψη τα ειδικά αναπτυξιακά χαρακτηριστικά των κατά τόπων περιοχών, με μία οριζόντια προσέγγιση απέναντι στην φέρουσα ικανότητα του κάθε προορισμού και δίχως αξιολόγηση των υποδομών, όπως ενδεικτικά το υδατικό ισοζύγιο και η δυνατότητα διαχείρισης των αποβλήτων, το ΕΧΠ-Τ δεν απαντά στο πρόβλημα τουριστικοποίησης των προορισμών, αντίθετα θέτει περιορισμούς κυρίως σε μικρομεσαίες επενδυτικές πρωτοβουλίες.
Το πλαίσιο χωρίζει τις δημοτικές ενότητες της χώρας σε πέντε κατηγορίες, ανάλογα με τον βαθμό τουριστικής ανάπτυξής τους, χωρίς όμως να συνυπολογίζει ούτε καν τις κλίνες της βραχυχρόνιας μίσθωσης. Αυτή η κατηγοριοποίηση βασίζεται σε έναν δείκτη που υπολογίζεται με βάση τις υφιστάμενες τουριστικές κλίνες ενός προορισμού, ανά στρέμμα, την έκτασή του δηλαδή, ορίζοντας ανάλογους περιορισμούς στην αρτιότητα ανάπτυξης νέων κλινών. Οι πέντε κατηγορίες των τουριστικών περιοχών είναι οι Περιοχές Ελεγχόμενης Ανάπτυξης (Κόκκινες), οι Αναπτυγμένες περιοχές (Μπλε), οι Αναπτυσσόμενες περιοχές (Γαλάζιο), οι Περιοχές Πρώιμης Ανάπτυξης (Πράσινο) και οι Περιοχές Ενίσχυσης Ειδικής Ανάπτυξης (Άσπρο), όπου ουσιαστικά προοδευτικά από την ελεγχόμενη ανάπτυξη μέχρι την ενίσχυση της ανάπτυξης μειώνονται οι περιορισμοί. Σύμφωνα με όσα ανέφερε μεταξύ άλλων μιλώντας στα «Ρ.Ν.», ο αντιπεριφερειάρχης Τουρισμού της Περιφέρειας Κρήτης, Κυριάκος Κώτσογλου πρόκειται για μία κατηγοριοποίηση, βασισμένη σε δεδομένα του 2010, όταν υπήρχαν ακόμα οι Καποδιστριακοί Δήμοι, με αποτέλεσμα ο διαχωρισμός των περιοχών να γίνεται με προχειρότητα, μη ρεαλιστικά δεδομένα, που οδηγούν αναπόφευκτα σε οριζοντιοποίηση. «Δεν μπορεί να είναι σωστά διαστρωμένη η χωρική κατανομή των περιοχών, καθώς πρόκειται για ένα μοντέλο γεωχωρικής διάρθρωσης που έχει καταργηθεί εδώ και 16 χρόνια. Διαφωνούμε με το γεγονός ότι τα στοιχεία που έχουν και ο περίφημος δείκτης κλίνες ανά στρέμμα προέρχεται από καποδιστριακούς δήμους και δεδομένα του 2010. Δεν είναι λοιπόν δυνατόν, ακόμα και στις περιοχές που χαρακτηρίζονται ως κατακόκκινες, την Νέα Κυδωνία, τα Μάλια και τη Χερσόνησο να πούμε ότι ο παραδοσιακός οικισμός των Μαλλιών έχει την ίδια χαρακτηριστικά και δυναμική με το Κράσι που είναι βουνό», ανέφερε.
Στην αναπτυγμένη ζώνη τα αστικά κέντρα της Κρήτης – Συμπαρασύρουν τους περιαστικούς οικισμούς
Σύμφωνα με το ΕΧΠ-Τ «στις Περιοχές Ελεγχόμενης Ανάπτυξης» δίνεται προτεραιότητα στην αναβάθμιση και τον εκσυγχρονισμό καταλυμάτων, με αυστηρότερους όρους για τη δημιουργία νέων μονάδων, ενώ για νέα ξενοδοχεία σε εκτός σχεδίου περιοχές απαιτούνται τουλάχιστον 16 στρέμματα. Στην Κρήτη, σε αυτήν την κατηγορία ανήκουν οι περιοχές των Μαλίων, της Κυδωνίας και της Χερσονήσου. Αντίθετα σχεδόν το σύνολο του βόρειου παραλιακού άξονα του νησιού, ανήκει στην αναπτυγμένες περιοχές, όπως και τα τρία μεγάλα αστικά κέντρα, Ρέθυμνο, Ηράκλειο και Χανιά. Στις Αναπτυγμένες περιοχές προβλέπονται ηπιότεροι περιορισμοί, με το ελάχιστο γήπεδο για νέα ξενοδοχεία στην εκτός σχεδίου δόμηση να αυξάνεται στα 12 στρέμματα. Το βασικό πρόβλημα με αυτήν την κατηγορία, που αφορά ένα σημαντικό κομμάτι αναπτυγμένου τουριστικά χώρου του νησιού και κυρίως τις μεγάλες πόλεις, είναι και εδώ το ζήτημα της οριζοντιοποίησης. Ενδεικτικά, με βάση τους περιοριστικούς κανόνες του νέου ΕΧΠ-Τ , η παλιά πόλη του Ρεθύμνου και ένας περιαστικός οικισμός, με σαφώς μικρότερη τουριστική ανάπτυξη εντάσσονται στο ίδιο πλαίσιο. «Ένας δείκτης που θα ήταν πολύ πιο λογικός θα ήταν να αντλήσεις δεδομένα σε επίπεδο τοπικής κοινότητας. Έχει περισσότερα δεδομένα, μεγαλύτερη ανάλυση, αλλά πολύ πιο αντιπροσωπευτική, κάθετη και δεν οριζοντιοποιεί. Τέτοια παραδείγματα θα βρεις κυρίως στους αναπτυγμένους Δήμους. Ο Πλατανιάς Χανίων για παράδειγμα είναι δήμος που εκτείνεται από την παραλιακή ζώνη, μέχρι την είσοδο του Φαραγγιού της Σαμαριάς. Αυτό σημαίνει ότι τον χαρακτηρίζεις αναπτυγμένο, με 12 στρέμματα αρτιότητα, θα πρέπει σε αυτήν την περίπτωση αυτός ο δρόμος να έχει τα ίδια χαρακτηριστικά δόμησης, με κοντινούς παραδοσιακούς οικισμούς. Αντιστοίχως στον δήμο Μυλοποτάμου συμπαρασύρεται μαζί με τον Πάνορμο όλος ο Μυλοπόταμος. Ουσιαστικά χαρακτηρίζεται αναπτυγμένη ολόκληρη η περιοχή του Γεροποτάμου, η οποία είναι ελεύθερη από τουριστικές επενδύσεις. Αν το αποδεικνύουν οι κλίνες μπορείς να βάλεις όριο 12 στρέμματα εκεί μπροστά, αλλά και λιγότερα στον Γεροπόταμο, για να δώσεις τη δυνατότητα εκεί να μπορεί να αναπτυχθεί μία μικρή οικογενειακή μονάδα, που θα δημιουργήσει πληθυσμιακή, οικονομική και πολιτιστική ισορροπία, σε έναν χώρο που θα αδειάσει», σχολίασε ο κ. Κώτσογλου και τέλος σημείωσε: «Θα έπρεπε για παράδειγμα στα Χανιά, την τοπική κοινότητα των Χανίων να τη βγάλει κόκκινη και να αφήσει τα Περβόλια και τις Μουρνιές σε μία χαμηλότερη κατηγορία. Βγάζει δηλαδή τον πυρήνα του αστικού κέντρου μπλε, ενώ είναι κόκκινο και βγάζει τα περίχωρα μπλε, ενώ είναι πράσινα. Είναι μία λογική του μέσου όρου».
«Ο θάνατος του μικρομεσαίου επαγγελματία του τουρισμού»
Οι οργανωμένοι κανόνες δόμησης που θα διασφαλίζουν τη βιώσιμη ανάπτυξη του τουρισμού είναι πράγματι μία αναγκαιότητα, ωστόσο κρίνεται επίσης απαραίτητη η σύνδεσή της με τα Τοπικά Πολεοδομικά Σχέδια. Εν αναμονή των ΤΠΣ στις δημοτικές ενότητες, τα οποία πρέπει να έχουν παραδοθεί μέχρι τέλος του 2026, είναι θολό ακόμα το αν για παράδειγμα τα ΤΠΣ θα έχουν τη δυνατότητα να υπερισχύσουν ή όχι του ΕΧΠ-Τ, σε περίπτωση που προβλέπονται διαφορετικά όρια αρτιότητας. «Δεν υπάρχει καμία διαβεβαίωση ότι τα ΤΠΣ θα έχουν τη δυνατότητα να υπερισχύουν του ΕΙΧ-Τ, δηλαδή αν έχει τη δυνατότητα η δημοτική αρχή να αλλάξει αυτό το ΕΙΧ-Τ και να το κάνει τούμπα. Αν δεν δοθεί αυτή η δυνατότητα τότε αυτό που θα συμβεί θα μπορεί κάλλιστα να μετονομαστεί μαξιμαλιστικά: «Ο θάνατος του μικρομεσαίου επαγγελματία του τουρισμού», σχολίασε ο κ. Κώτσογλου.
Όπως τόνισε, αν πράγματι στόχος του ΕΧΠ-Τ είναι να περιορίσει την εκτός σχεδίου δόμηση, τότε αυτό θα μπορούσε να επιτευχθεί μέσω του συσχετισμού των κανόνων και των ορίων αρτιότητας που θέτει, με τους όρους δόμησης που θα προβλέπουν επίσης τα Τοπικά Πολεοδομικά Σχέδια, καθώς και με την παράλληλη επίλυση άλλων πολεοδομικών ζητημάτων, όπως για παράδειγμα η αναγνώριση των δημοτικών δρόμων. «Μόνο αν γίνει αυτή η σύνδεση, τότε δεν θα μου φύγει από το μυαλό μυαλό ότι θέλουν να στερήσουν από τον Κρητικό επιχειρηματία τη δυνατότητα να επενδύει και να τη δώσουν σε μεγάλα funds που μπορούν εύκολα να ξεπεράσουν τους περιορισμούς που θέτει το ΕΧΠ-Τ».
«Δεν μπορούμε να τα βάζουμε όλα στο ίδιο τσουβάλι»
Να χαρακτηριστούν ακόμα περισσότερες περιοχές Natura, προκειμένου να προστατευτεί το περιβάλλον, αλλά και να επιτραπεί η δυνατότητα πρόσθετων τουριστικών επενδύσεων σε περιοχές με περιορισμένη ανάπτυξη υποστηρίζει ο Γιώργος Πελεκανάκης, πρόεδρος της Πανελλήνιας Ομοσπονδίας Ξενοδόχων. Όπως ανέφερε μεταξύ άλλων μιλώντας στα «Ρ.Ν.», «Νομίζω ότι μέσω του ΕΧΠ-Τ γίνεται μία σωστή προσπάθεια να προστατευτεί το περιβάλλον και να μην επιβαρυνθούν μερικές περιοχές, αλλά νομίζω ότι το πιο σωστό θα ήταν να ορίσουμε περισσότερες περιοχές σαν περιοχές Natura, αν θέλουμε να προστατεύσουμε το περιβάλλον και να αφήσουμε σε άλλες περιοχές τη δυνατότητα να υπάρχει μία ανάπτυξη, χωρίς να δημιουργούμε προβλήματα. Η βόρεια Κρήτη χαρακτηρίζεται για παράδειγμα αναπτυγμένη, όπως και η Σητεία, που δεν έχει καθόλου ανάπτυξη. Δεν μπορούμε να τα βάζουμε όλα στο ίδιο τσουβάλι. Είναι μεν προς τη σωστή κατεύθυνση, αλλά είναι και με λάθος επεξηγήσεις και ιδιαιτερότητες που δεν είναι σωστές». Σύμφωνα με τον κ. Πελεκανάκη, αναφορικά με τα αστικά κέντρα του νησιού, παρότι δεν υπολογίζονται οι κλίνες της βραχυχρόνιας μίσθωσης, επιχειρείται μία ανάσχεση των AirBnB. Αυτή η οριζοντοποίηση των περιοχών του νησιού με βάση τον βαθμό ανάπτυξής τους θα έχει ως συνέπεια «να ευνοηθούν οι έχοντες μόνο πολύ μεγάλων οικοπέδων και μόνο όσοι έχουν πολύ αρκετά χρήματα πια, γιατί το να κάνεις μικρές ξενοδοχειακές μονάδες δεν θα έχει πια κανένα νόημα, λόγω αρτιότητας. Τι είναι πιο σωστό; Να κάνεις τρεις ξενοδοχειακές μονάδες των 100 κλινών, ή να κάνεις μία των 300;», αναρωτήθηκε ρητορικά, αναφερόμενος στα όρια αρτιότητας στις αναπτυγμένες περιοχές. Τέλος, ο κ. Πελεκανάκης υπογράμμισε: «Είμαστε υπέρ της προστασίας του περιβάλλοντος και γι’ αυτό υποστηρίζουμε τον χαρακτηρισμό περισσότερων περιοχών Natura, με αυστηρούς όρους ανάπτυξης επιχειρηματικής δραστηριότητας και όχι μία οριζοντιοποίηση».
rethnea.gr
