Παρασκευάς Περάκης
» Η τελική έκθεση του Μετσόβειου Πολυτεχνείου καταρρίπτει τους µύθους του Α∆ΜΗΕ και αποκαλύπτει το δυστοπικό µέλλον που κάποιοι σχεδιάζουν για την ενδοχώρα της Κρήτης
Το δυστοπικό µέλλον για ορεινές και ηµιορεινές περιοχές από τα Χανιά µέχρι τη ∆αµάστα που σχεδιάζεται από τον Α∆ΜΗΕ µέσα από την ανάπτυξη του δικτύου πυλώνων υψηλής τάσης αναδείθχηκε µε τον πιο επίσηµο και επιστηµονικό τρόπο µέσα από τη µελέτη που εκπόνησε το Εθνικό Μετσόβιο Πολυτεχνείο.
Η µελέτη παρουσιάστηκε το βράδυ της Πέµπτης σε ειδική συνεδρίαση του ∆ηµοτικού Συµβουλίου Αποκορώνου και είναι αποκαλυπτική. Αποδεικνύει ότι υπήρχαν και υπάρχουν εναλλακτικές δυνατότητες όδευσης της γραµµής, οι οποίες -όπως τονίζει και ο ∆ήµος Αποκορώνου σε ανακοίνωσή του- δεν εξετάστηκαν µε την απαιτούµενη σοβαρότητα, ενώ παράλληλα επιβεβαιώνει τις σοβαρές επιπτώσεις που µπορεί να προκληθούν στο φυσικό περιβάλλον, στους οικισµούς, στον πρωτογενή τοµέα, στον τουρισµό και συνολικά στη βιωσιµότητα του τόπου µας.
“ΚΕΡΑΥΝΟΙ” ΚΟΥΚΙΑΝΑΚΗ
Με αίσθηµα δικαίωσης και ιδιαίτερα φορτισµένος συναισθηµατικά, µίλησε ο δήµαρχος Αποκορώνου Χαράλαµπος Κουκιανάκης, ευχαριστώντας τον πρόεδρο της ΠΕ∆ Κρήτης Γιώργο Μαρινάκη για τη χρηµατοδότηση της µελέτης.
Ο κ. Κουκιανάκης σχολίασε πως «κάποιοι σχεδιάζουν να µετατρέψουν τα βουνά µας σε βιοµηχανικές ζώνες παραγωγής ενέργειας. Κι όσο κάποιοι βλέπουν την Κρήτη ως ενεργειακό οικόπεδο, εµείς θα συνεχίσουµε να τη βλέπουµε ως πατρίδα».
Ο ίδιος ξεκαθάρισε ότι σε τέτοιες στιγµές κάθε τόπος αποφασίζει «αν θα σιωπήσει ή αν θα σταθεί όρθιος κι αντάξιος της ιστορίας που κουβαλά. Κι ο Αποκόρωνας την πήρε την απόφασή του. Γιατί κουβαλά µνήµες, ιστορία, ανθρώπους που έµαθαν να αγωνίζονται χωρίς να παραδίδονται. Οι άνθρωποι αυτού του τόπου δεν έµαθαν ποτέ να πορεύονται αδιαµαρτύρητα για την τύχη του».
Σε µια συνεδρίαση που σε πολιτικό επίπεδο το «παρών» έδωσε µονάχα ο βουλευτής Χανίων Παύλος Πολάκης, ο δήµαρχος ζήτησε «όλοι να πάρουν δηµόσια θέσεις. Αιρετοί, φορείς, θεσµικοί, όσοι θέλουν να διαδραµατίσουν ρόλο στα δρώµενα του Αποκόρωνα. ∆εν χωρούν σιωπές και υπεκφυγές. ∆εν γίνεται να κρύβεται κανείς πίσω από κοµµατικούς µηχανισµούς προτάσσοντας το προσωπικό συµφέρον, όταν διακυβεύεται το µέλλον αυτού του τόπου».
Σε θεσιµό επίπεδο παρών ήταν επίσης µόνον ο πρόεδρος του ΤΕΕ Τµήµα ∆υτ. Κρήτης Βασίλης Κοντεζάκης και η πρόεδρος της ΙΛΑΕΚ Μαρία Βλαζάκη, ενώ πέρα από τους αυτοδιοικητικούς του ∆ήµου Αποκορώνου, προσήλθε µόνον ο περιφερειακός σύµβουλος Στρατής Φλεµετάκης.
Σηµείωσε δε πως «ο Αποκόρωνας θυµάται ποιοι στάθηκαν δίπλα του και ποιοι επέλεξαν να σιωπήσουν. Και αυτή η κοινωνία έχει µάθει να ξεχωρίζει εκείνους που αγωνίζονται για τον τόπο από εκείνους που απλώς σχεδιάζουν πολιτικές διαδροµές πάνω στις αγωνίες των ανθρώπων του».
ΤΟ ΣΧΕ∆ΙΟ ΤΟΥ Α∆ΜΗΕ
Το σχέδιο που έχει καταθέσει ο Α∆ΜΗΕ -και το οποίο έλαβε Έγκριση Περιβαλλοντικών Όρων τον Μάιο του 2025- αφορά τη δηµιουργία µιας νέας Γραµµής Μεταφοράς Υψηλής Τάσης 150kV. Στόχος του έργου, τεχνικά, είναι η εξασφάλιση της ευστάθειας του ηλεκτρικού συστήµατος της Κρήτης και η σύνδεση του υφιστάµενου Υποσταθµού (Υ/Σ) στα Χανιά µε τον υπό κατασκευή Υποσταθµό στη ∆αµάστα Ηρακλείου.
Το συνολικό µήκος της προτεινόµενης γραµµής αγγίζει τα 101,3 χιλιόµετρα. Ωστόσο, το εντυπωσιακό -και άκρως προβληµατικό- στοιχείο του σχεδίου κρύβεται στον τρόπο κατασκευής της, ο οποίος χωρίζεται σε δύο εντελώς άνισα τµήµατα:
Το υπόγειο τµήµα (Μόλις το 4% ): Η υπογειοποίηση της γραµµής περιορίζεται αυστηρά σε µόλις 4,5 χιλιόµετρα στην αρχή του έργου. Συγκεκριµένα, η γραµµή ξεκινάει υπόγεια από τον Υποσταθµό των Χανίων (περιοχή Σούδας), κινείται νότια µέσω ανώνυµων οδών και στη συνέχεια τρέχει παράλληλα µε τον ΒΟΑΚ προς τα ανατολικά για περίπου 2,5 χιλιόµετρα, µέχρι να «αναδυθεί» στην επιφάνεια. Αυτή η επιλογή ελαχιστοποιεί µεν τις επιπτώσεις για τον πυκνό αστικό ιστό των Χανίων, αλλά πρακτικά µεταφέρει όλο το βάρος της όχλησης στην ύπαιθρο.
Το εναέριο τµήµα (Οι 269 γίγαντες): Η συντριπτική πλειονότητα του έργου, τα υπόλοιπα 96,8 χιλιόµετρα, θα κατασκευαστεί εναέρια. Ο σχεδιασµός προβλέπει τη «φύτευση» 269 πυλώνων, µε µια µέση απόσταση µεταξύ τους τα 350 µέτρα. ∆εν µιλάµε όµως για απλές κολώνες. Σύµφωνα µε τη µελέτη, πρόκειται για πυλώνες «Σειράς 4, βαρέος τύπου», των οποίων το ύψος φτάνει τα 33 µέτρα. Για να γίνει αντιληπτή η κλίµακα, ένας τέτοιος πυλώνας αντιστοιχεί στο ύψος µιας πολυκατοικίας δέκα ορόφων ή µιας ψηλής βιοµηχανικής καµινάδας.
ΠΟΙΕΣ ΠΕΡΙΟΧΕΣ ΠΛΗΤΤΟΝΤΑΙ
Η γραµµή θα διασχίσει συνολικά έξι δήµους της Κρήτης: Χανίων, Αποκορώνου, Ρεθύµνης, Αµαρίου, Μυλοποτάµου και Μαλεβιζίου.
Είναι σαφές από τη χάραξη ότι ο σχεδιασµός επέλεξε σκόπιµα να αποφύγει την πυκνοκατοικηµένη και ανεπτυγµένη βόρεια παράκτια ζώνη -µε εξαίρεση την τουριστική περιοχή της ακτής του Κουρνά και της Γεωργιούπολης, τις οποίες αγγίζει προκαλώντας προβλήµατα στην τουριστική δυναµική τους.
Αντί να κινηθεί σε οργανωµένους άξονες, η χάραξη αποφασίστηκε να «βυθιστεί» στην ηµιορεινή και ορεινή Κρήτη, σε υψόµετρα µεταξύ 500 και 800 µέτρων:
Στο τµήµα Γεωργιούπολης – Ρεθύµνου, η γραµµή κινείται σε αγροτικές και φυσικές ζώνες, σε βάθος 1 έως 5 χιλιοµέτρων από την ακτογραµµή.
Καθώς προχωράει ανατολικά προς τη ∆αµάστα, η γραµµή εισχωρεί βαθιά στους ορεινούς όγκους, φτάνοντας σε απόσταση 10 έως 12 χιλιοµέτρων από τη θάλασσα, διασχίζοντας την περιοχή της ιστορικής Μονής Αρκαδίου και της Αρχαίας Ελεύθερνας.
Παρότι το έργο παρουσιάζεται να κινείται σε δήθεν “ακατοίκητες” περιοχές για να αποφευχθούν οι κοινωνικές αντιδράσεις των µεγάλων πόλεων, στην πραγµατικότητα ο εναέριος άξονας περνάει µέσα ή ακριβώς δίπλα από τα όρια 38 µικρών και µεσαίων ηµιορεινών οικισµών. Αυτό σηµαίνει ότι οι 33µετροι πυλώνες θα στηθούν εντός της ζώνης διαβίωσης, των ιδιοκτησιών και των βοσκοτόπων περισσότερων από 4.100 µόνιµων κατοίκων, συχνά φτάνοντας µια ανάσα από δηµοτικά σχολεία και αυλές.
ΚΑΤΑΣΤΡΟΦΗ ΓΙΑ ΤΗ ΦΥΣΗ ΚΑΙ ΤΗΝ ΙΣΤΟΡΙΑ
Όπως τεκµηριώνει το Εθνικό Μετσόβιο Πολυτεχνείο, η εναέρια γραµµή διασχίζει τον πυρήνα του ηµιορεινού και ορεινού πολιτιστικού, φυσικού και ιστορικού τοπίου της κεντρικής και βόρειας Κρήτης. Το ποσοστό προκαλεί ίλιγγο: περίπου το 70% του εναέριου τµήµατος διέρχεται από παντός τύπου προστατευόµενους αρχαιολογικούς, παραδοσιακούς και φυσικούς τόπους.
Η τοποθέτηση των πυλώνων σε παρθένα τοπία, χωρίς καµία προγενέστερη ανθρωπογενή παρέµβαση, θα δηµιουργήσει τερατώδη τεχνουργήµατα που θα κυριαρχούν οπτικά από απόσταση χιλιοµέτρων.
Η χωροθέτηση των πυλώνων δηµιουργεί έναν κλοιό γύρω από µνηµεία παγκόσµιας εµβέλειας και αρχαιολογικούς χώρους ανεκτίµητης αξίας. Η γεωγραφία της βεβήλωσης, σύµφωνα µε τη µελέτη, έχει ως εξής:
Θολωτός Τάφος Φυλακής: Ίσως η πιο σοκαριστική σύγκρουση. Ένας µυκηναϊκός θολωτός τάφος (1370-1200 π.Χ.) αποκτά ως «γείτονα» έναν γιγαντιαίο πυλώνα βαρέος τύπου, σε απόσταση µόλις 35 µέτρων.
Ιερά Μονή Αρκαδίου: Το παγκόσµιο σύµβολο ελευθερίας, αναγνωρισµένο από την UNESCO για τη θυσία του 1866, δέχεται καίριο οπτικό πλήγµα. Ο άξονας των πυλώνων θα περάσει µόλις 700 µέτρα από τη ζώνη προστασίας της Μονής, διασχίζοντας τον άµεσο ορίζοντά της και δηµιουργώντας ένα βιοµηχανικό σκηνικό δίπλα στο ιστορικό οροπέδιο.
Αρχαία Ελεύθερνα: Η αρχαία πόλη και το υπερσύγχρονο Αρχαιολογικό Μουσείο θα «βλέπουν» τη συστοιχία των πυλώνων στα 1.280 µέτρα.
Νεκρόπολη Αρµένων και Όρος Βρύσινας: Οι πυλώνες θα στηθούν 900 µέτρα από το εντυπωσιακό υστεροµινωικό νεκροταφείο µε τους 231 λαξευτούς τάφους και 800 µέτρα από το ιερό κορυφής του όρους Βρύσινα, διαταράσσοντας τη θέα και στους δύο µοναδικούς χώρους.
Αρχαία Λάππα (Αργυρούπολη): Η γραµµή χωροθετείται 750 µέτρα από τον αρχαιολογικό χώρο της σπουδαίας κρητικής πόλης και τον ιστορικό παραδοσιακό οικισµό.
Επιπλέον, η γραµµή επηρεάζει τη Ζώνη Β’ της µινωικής έπαυλης στον Αρχαιολογικό Χώρο Νεροκούρου, περνάει 450 µέτρα από το αναγεννησιακό Συγκρότηµα Μίνωος Ησυχάκη και πλήττει οπτικά δεκάδες παραδοσιακούς οικισµούς (Πρασές, Φρε, κ.ά.).
ΑΠΕΙΛΗ ΑΠΕΝΤΑΞΗΣ ΓΙΑ ΤΟ ΓΕΩΠΑΡΚΟ UNESCO
Η γραµµή µεταφοράς διατρέχει 39,4 χιλιόµετρα προστατευόµενων περιοχών του δικτύου Natura 2000, “φυτεύοντας” σε αυτές 112 πυλώνες.
Το µεγαλύτερο θύµα είναι το Παγκόσµιο Γεωπάρκο της UNESCO στον Ψηλορείτη. Το έργο εισβάλλει στα όριά του για 35 ολόκληρα χιλιόµετρα, τοποθετώντας 98 πυλώνες. Όπως επισηµαίνει το ΕΜΠ, η εικόνα του γεωπάρκου και ο αλπικός ορίζοντας του βουνού θα τέµνονται κυριολεκτικά από καλώδια, αγνοώντας προκλητικά τη διεθνή αναγνώριση του χώρου. Oι µελετητές τόνισαν πως η υπάρχει τεράστιος κίνδυνος η UNESCO να απεντάξει το Γεωπάρκο από τη λίστα της αν υλοποιηθεί το σχέδιο αυτό.
Παράλληλα, τα καλώδια περνούν δίπλα από γεωλογικά µνηµεία εκατοµµυρίων ετών, όπως το Ρήγµα Απόσπασης ∆αµάστας και οι περίφηµες Πτυχές του Βώσακου.
ΤΣΑΛΑΠΑΤΩΝΤΑΣ ΤΑ «ΑΠΑΤΗΤΑ ΒΟΥΝΑ»
Αντίστοιχη περιβαλλοντική ασέβεια καταγράφεται στα δυτικά. Στα Λευκά Όρη, ο µεγαλύτερος ορεινός όγκος του νησιού απειλείται άµεσα. Η γραµµή διέρχεται µόλις 500 µέτρα από το όριο του Εθνικού ∆ρυµού, σε πλήρη οπτική επαφή µε τη ζώνη.
Το έργο έρχεται σε ευθεία σύγκρουση µε τον θεσµό των «Απάτητων Βουνών», ο οποίος θεσπίστηκε ακριβώς για να αποτρέψει τη διάνοιξη δρόµων και την κατασκευή τεχνητών επιφανειών σε αυτές τις παρθένες κορυφές.
Οι πυλώνες απειλούν επίσης τα δάση κυπαρισσιού και πρίνου στο Φρε και στον Ψηλορείτη, το Πρασσανό Φαράγγι, καθώς και σηµαντικούς υγροτόπους όπως η Λίµνη Κουρνά και η παραλία της Γεωργιούπολης. Επίσης, η γραµµή εισβάλλει για χιλιόµετρα µέσα σε χαρακτηρισµένα Καταφύγια Άγριας Ζωής .
ΑΦΑΝΙΖΟΝΤΑΙ ΜΙΤΑΤΑ ΚΑΙ ΜΟΝΟΠΑΤΙΑ Ε4
Στον Ψηλορείτη διασώζονται πάνω από 400 «µιτάτα», παραδοσιακές θολωτές ξερολιθικές κατασκευές των κτηνοτρόφων που µετρούν πάνω από 200 χρόνια ζωής. ∆εκάδες από αυτά τα πέτρινα αρχιτεκτονικά µνηµεία, που κάποτε υπήρξαν και κρυψώνες ανταρτών και αποτελούν την καρδιά του ποιµενικού βίου, βρίσκονται σε άµεση γειτνίαση µε τη χάραξη. Η οπτική και λειτουργική όχληση από τους βιοµηχανικούς πυλώνες θα αλλοιώσει ανεπανόρθωτα αυτή την ιστορική αγροτοκτηνοτροφική φυσιογνωµία.
Σαν να µην έφταναν όλα αυτά, η προτεινόµενη χάραξη, σε µια επίδειξη κατασκευαστικής ευκολίας, σχεδόν… ακολουθεί κατά πόδας το εµβληµατικό Ευρωπαϊκό Μονοπάτι Ε4. Το µονοπάτι που διασχίζει τα οµορφότερα και πιο ανέγγιχτα σηµεία της Κρήτης, προσελκύοντας φυσιολάτρες από όλο τον κόσµο, θα µετατραπεί σε έναν απέραντο βιοµηχανικό διάδροµο µεταφοράς ενέργειας
ΑΠΕΙΛΗ ΓΙΑ ΤΗΝ ΥΓΕΙΑ ΚΑΙ ΤΗΝ ΑΣΦΑΛΕΙΑ
Οι εναέριες γραµµές µεταφοράς υψηλής τάσης (ΕΓΜΥΤ) δεν αποτελούν απλώς µια «οπτική παραφωνία», αλλά µια διαρκή απειλή, λειτουργώντας σε πολλές περιπτώσεις ως πραγµατικές «πυριτιδαποθήκες» δίπλα σε εύφλεκτα δάση και οικισµούς.
Η διεθνής βιβλιογραφία, την οποία επικαλείται το Μετσόβιο Πολυτεχνείου, είναι ξεκάθαρη: οι εναέριες γραµµές είναι εξαιρετικά ευάλωτες σε ακραία καιρικά φαινόµενα (ισχυροί άνεµοι, παγετός, κεραυνοί). Οι αιτίες για την πρόκληση πυρκαγιάς είναι πολλές: βραχυκυκλώµατα, δηµιουργία σπινθήρων, επαφή κλαδιών µε τα καλώδια, αλλά και η ίδια η άγρια ζωή.
Εκατοµµύρια πτηνά παγκοσµίως, ανάµεσά τους και µεγάλα αρπακτικά, πεθαίνουν ετησίως πέφτοντας πάνω στα καλώδια ή παθαίνοντας ηλεκτροπληξία στους πυλώνες. Το χειρότερο σενάριο –που έχει καταγραφεί επανειληµµένα– είναι τα φλεγόµενα, από την ηλεκτροπληξία, πτηνά να πέφτουν στην ξερή βλάστηση στη βάση του πυλώνα, αναφλέγοντας το δάσος.
Τα δεδοµένα προκαλούν τρόµο: Στην Καλιφόρνια των ΗΠΑ, έξι από τις δέκα πιο θανατηφόρες και καταστροφικές πυρκαγιές (που στοίχισαν τη ζωή σε 108 ανθρώπους και έκαψαν 649.000 στρέµµατα) προκλήθηκαν από το ηλεκτρικό δίκτυο. Στην Ελλάδα, η κατάσταση δεν είναι καλύτερη. Το 2025, 15 από τις 41 µεγαλύτερες δασικές πυρκαγιές της χώρας, που έκαψαν 51.000 στρέµµατα, αποδόθηκαν στο ηλεκτρικό δίκτυο.
Το πιο ηχηρό και επώδυνο παράδειγµα για τη χώρα µας; Η τραγωδία της Βαρυµπόµπης το 2021. Όπως υπενθυµίζει η µελέτη, η πυρκαγιά που κατέκαψε 100.000 στρέµµατα πευκοδάσους και κατέστρεψε 130 σπίτια, ξεκίνησε από πυλώνα 150kV του Α∆ΜΗΕ, λόγω δηµιουργίας ηλεκτρικών τόξων από τους ακαθάριστους µονωτήρες.
Μπορεί κανείς να φανταστεί τον κίνδυνο που εγκυµονεί η τοποθέτηση 269 τέτοιων πυλώνων σε δυσπρόσιτες, δασικές και ορεινές περιοχές της Κρήτης, όπου οι άνεµοι είναι συχνά θυελλώδεις;
Επιπλέον, η εγκατάσταση γραµµών υψηλής τάσης προκαλεί εύλογη και διεθνώς καταγεγραµµένη κοινωνική αντίδραση σχετικά µε την έκθεση σε ηλεκτροµαγνητικά πεδία. Μάλιστα, µεγάλες επιδηµιολογικές έρευνες στο εξωτερικό (όπως στην Ιταλία) έχουν καταδείξει ότι η διαβίωση σε απόσταση µικρότερη των 100 µέτρων από τέτοια καλώδια αυξάνει στατιστικά τον κίνδυνο παιδικής λευχαιµίας.
ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΟ ΠΛΗΓΜΑ
Σε πολλές περιπτώσεις οι 33µετροι πυλώνες θα υψώνονται δίπλα σε αγροτικές εκτάσεις, αυλές σπιτιών, ακόµα και κοντά σε σχολεία. Η κοινωνικοοικονοµική «καταδίκη» αυτών των ανθρώπων είναι πολυεπίπεδη:
• Πτώση Αξίας Ακινήτων και Γης: Η µελέτη του ΕΜΠ, συγκεντρώνοντας τα πορίσµατα της Περιβαλλοντικής Οικονοµίας από όλο τον κόσµο, είναι καταπέλτης. Η οπτική ρύπανση, ο φόβος για την υγεία και οι περιορισµοί στη χρήση (ζώνη δουλείας) οδηγούν σε κατακόρυφη υποτίµηση των περιουσιών. Οι αριθµοί µιλούν από µόνοι τους: η αξία της γης και των κατοικιών µειώνεται έως και 30% για ακίνητα που βρίσκονται σε ακτίνα 100 µέτρων από τους πυλώνες, και κατά περίπου 10% για αποστάσεις έως 300 µέτρα.
• «Ταφόπλακα» στην Ήπια Ανάπτυξη: Οι περιοχές αυτές είχαν ως µοναδική προοπτική τον εναλλακτικό, ποιοτικό τουρισµό, τον αγροτουρισµό και την αξιοποίηση του περίφηµου Ευρωπαϊκού Μονοπατιού Ε4. Ποιος επισκέπτης, όµως, θα επιλέξει να περπατήσει ή να µείνει σε έναν ξενώνα κάτω από το συνεχές βουητό και τη σκιά ενός βιοµηχανικού δικτύου καλωδίων 150.000 βολτ; Η εναέρια γραµµή εγκλωβίζει και υπονοµεύει κάθε αναπτυξιακό σχεδιασµό των ορεινών δήµων
Η βιώσιµη, ρεαλιστικά και απαραίτητη λύση
Μπροστά στο µέγεθος της περιβαλλοντικής και κοινωνικής καταστροφής που περιγράφει η έκθεση του Μετσόβιου Πολυτεχνείου, το εύλογο ρώτηµα που προκύπτει είναι: Υπάρχει άλλη λύση; Η Μελέτη Περιβαλλοντικών Επιπτώσεων (ΜΠΕ) του έργου απέκλεισε εξαρχής τόσο την υποθαλάσσια όσο και την υπόγεια όδευση, βαφτίζοντάς τες αυθαίρετα και χωρίς καµία τεκµηρίωση ως «µη βιώσιµες». Η µελέτη του ΕΜΠ, ωστόσο, έρχεται να αποδείξει το ακριβώς αντίθετο: όχι µόνο υπάρχουν βιώσιµες εναλλακτικές, αλλά, µακροπρόθεσµα, είναι και πιο συµφέρουσες.
Ο αποκλεισµός της υποθαλάσσιας όδευσης από την επίσηµη µελέτη αποτελεί παράδοξο, ειδικά για ένα νησί όπως η Κρήτη. Όπως τονίζει το Πολυτεχνείο, η υποθαλάσσια όδευση δεν είναι επιστηµονική φαντασία. ∆ιεθνώς εφαρµόζεται ευρύτατα, ενώ η ίδια η Κρήτη διαθέτει ήδη δύο τεράστιες υποθαλάσσιες ηλεκτρικές διασυνδέσεις (µε την Πελοπόννησο και µε την Αττική), συνεπώς υπάρχει τεράστια εγχώρια εµπειρία.
Γιατί λοιπόν δεν προκρίνεται ως η απόλυτη επιλογή; Η έρευνα εξηγεί πως, αν και εφικτή, η λύση παρουσιάζει αυξηµένη τεχνολογική πολυπλοκότητα. Η µορφολογία του βυθού βόρεια της Κρήτης είναι δύσκολη, µε στενή υφαλοκρηπίδα και απότοµη κλίση που φτάνει απότοµα σε βάθη 100-150 µέτρων. Επιπλέον, το έργο απαιτεί ειδικά µέτρα προστασίας του καλωδίου (λόγω αλιείας και αγκυροβολίας) και εξαιρετικά δαπανηρές και χρονοβόρες διαδικασίες σε περίπτωση επισκευής βλαβών. Το κόστος µιας τέτοιας επένδυσης υπολογίζεται περίπου στα 1,1 έως 2 εκατοµµύρια ευρώ ανά χιλιόµετρο. Παρότι είναι µια απολύτως έγκυρη λύση –που κακώς δεν εξετάστηκε από τον Α∆ΜΗΕ–, το ΕΜΠ καταλήγει πως υπάρχει µια ακόµη καλύτερη, χερσαία εναλλακτική που επιτυγχάνει την ίδια περιβαλλοντική προστασία µε µικρότερη τεχνική δυσκολία.
Η βέλτιστη, ρεαλιστική και άµεσα εφαρµόσιµη λύση, σύµφωνα µε τους ερευνητές, είναι η υπογειοποίηση της γραµµής µεταφοράς. Και εδώ, δεν µιλάµε για πειράµατα: µέχρι τον Μάρτιο του 2024 είχαν ήδη κατασκευαστεί στην Ελλάδα πάνω από 421 χιλιόµετρα υπόγειων γραµµών υψηλής και υπερυψηλής τάσης.
Για την περίπτωση του άξονα Χανιά-∆αµάστα, υπάρχει ένα τεράστιο πλεονέκτηµα που απλοποιεί τα πάντα: ο υπό κατασκευή νέος Βόρειος Οδικός Άξονας Κρήτης (ΒΟΑΚ). Το ΕΜΠ προτείνει τη χάραξη της υπόγειας γραµµής κατά µήκος του ΒΟΑΚ, εντός ή πλησίον της ζώνης απαλλοτρίωσής του. Τα οφέλη είναι ανυπολόγιστα:
Αξιοποιείται ένας ήδη υφιστάµενος τεχνικός διάδροµος.
Μηδενίζεται η ανάγκη για νέες εκχερσώσεις και διανοίξεις δρόµων µέσα σε παρθένα δάση.
Αποφεύγονται οι χρονοβόρες απαλλοτριώσεις νέων εκτάσεων και οι συγκρούσεις µε τις τοπικές κοινωνίες.
Το µόνιµο επιχείρηµα υπέρ των πυλώνων είναι το κόστος κατασκευής (CAPEX). Πράγµατι, η υπογειοποίηση κοστίζει αρχικά 4 έως 5 φορές περισσότερο από την εναέρια όδευση. Όµως, τα έργα αυτά κατασκευάζονται για να λειτουργήσουν δεκαετίες. Όταν η ανάλυση επεκταθεί στον συνολικό Κύκλο Ζωής του έργου (40 χρόνια), η εικόνα ανατρέπεται πλήρως.
Οι εναέριες γραµµές είναι εξαιρετικά ευάλωτες στα καιρικά φαινόµενα (κεραυνοί, άνεµοι, παγετός), εµφανίζουν συχνές βλάβες και έχουν διπλάσιες ενεργειακές απώλειες κατά τη µεταφορά. Στον αντίποδα, το κόστος συντήρησης και λειτουργίας (OPEX) των υπογείων καλωδίων είναι χαµηλότερο κατά 60 %. Συνυπολογίζοντας αυτά τα δεδοµένα σε βάθος 40ετίας, η διαφορά κόστους (από 5 προς 1) κατακρηµνίζεται στο 2,9 προς 1.
Η οικονοµική επιστήµη, όµως, δεν µετράει µόνο καλώδια και τσιµέντα, αλλά και την περιβαλλοντική ζηµιά (Εξωτερικό Κόστος).
Σύµφωνα µε την Περιβαλλοντική Οικονοµία, το ετήσιο κόστος υποβάθµισης των 40 χιλιοµέτρων που διασχίζουν προστατευόµενες περιοχές Natura και πάρκα, υπολογίζεται µεταξύ 13,1 και 50,3 εκατοµµυρίων ευρώ κάθε χρόνο.
Παράλληλα, οι ερευνητές υπολόγισαν την «Προθυµία Πληρωµής» (έναν διεθνή δείκτη αποτίµησης του πόσο αξιολογεί η κοινωνία τη διάσωση του περιβάλλοντός της). Το κοινωνικό όφελος από την υπογειοποίηση υπολογίστηκε στα 20 εκατοµµύρια ευρώ ετησίως.
Αυτό το ποσό υπερκαλύπτει το ετησιοποιηµένο κατασκευαστικό κόστος του υπόγειου έργου. Αξίζει δε να σηµειωθεί πως το κόστος κατασκευής της υπόγειας όδευσης αποτελεί µόλις το 2% του ετήσιου επιτρεπόµενου εσόδου του Α∆ΜΗΕ για το 2026.
Για να βγάλουν το τελικό αποτέλεσµα, οι επιστήµονες του Πολυτεχνείου βαθµολόγησαν τις δύο λύσεις δηµιουργώντας το λεγόµενο «Σκορ Βιώσιµης Ανάπτυξης». Τι έκαναν πρακτικά; Έβαλαν στην ίδια ζυγαριά την Οικονοµία, το Περιβάλλον και την Κοινωνία, δίνοντας στο καθένα ακριβώς την ίδια βαρύτητα (από 33%). Το τελικό σκορ που προέκυψε ήταν συντριπτικό: Η υπογειοποίηση συγκέντρωσε το εντυπωσιακό 0,66 (ή 66%), αφήνοντας τους εναέριους πυλώνες πολύ πίσω µε µόλις 0,34 (34%). Μάλιστα, όταν οι ερευνητές έτρεξαν χιλιάδες εναλλακτικά σενάρια στους υπολογιστές, η πιθανότητα να βγει «νικήτρια» η λύση των πυλώνων µε όρους βιωσιµότητας αποδείχθηκε πρακτικά µηδενική (0%).
Με απλά λόγια, η επιστήµη αποδεικνύει πως για να δικαιολογηθεί η επιλογή των εναέριων πυλώνων, θα έπρεπε να µας νοιάζει το αρχικό κατασκευαστικό κόστος σε ποσοστό 70% και να υποβαθµίσουµε την αξία της φύσης και των ανθρώπων της Κρήτης µόλις στο 15%.»
