Οι θάλασσες της Κρήτης βρίσκονται στην πρώτη γραμμή της εξάπλωσης του λαγοκέφαλου, την ώρα που οι επιστήμονες εξετάζουν τον πιθανό ρόλο της θαλάσσιας χελώνας ως φυσικού ρυθμιστή των πληθυσμών του.
Ο λαγοκέφαλος έχει εξελιχθεί τα τελευταία χρόνια σε μία από τις σημαντικότερες περιβαλλοντικές προκλήσεις για τις ελληνικές θάλασσες και ιδιαίτερα για την ανατολική Μεσόγειο. Η παρουσία του στην Κρήτη είναι πλέον έντονη, με τους αλιείς να καταγράφουν ολοένα και περισσότερες εμφανίσεις του είδους, το οποίο προκαλεί προβλήματα τόσο στα θαλάσσια οικοσυστήματα όσο και στην καθημερινότητα της αλιείας.
Το ξενικό αυτό είδος έφτασε στη Μεσόγειο μέσω της Διώρυγας του Σουέζ και η εξάπλωσή του ενισχύεται από την άνοδο της θερμοκρασίας των θαλάσσιων υδάτων λόγω της κλιματικής αλλαγής. Στις ελληνικές θάλασσες, και ιδιαίτερα στην Κρήτη, ο λαγοκέφαλος αποτελεί πλέον ένα συχνό φαινόμενο, με σημαντικές επιπτώσεις.
Η καταστροφή αλιευτικών εργαλείων, ο ανταγωνισμός με τα αυτόχθονα είδη και ο κίνδυνος για τη δημόσια υγεία εξαιτίας της τετραοδοτοξίνης, μιας εξαιρετικά ισχυρής νευροτοξίνης που περιέχει το ψάρι, έχουν μετατρέψει την παρουσία του σε ένα σύνθετο περιβαλλοντικό ζήτημα.
Μέσα σε αυτή την εικόνα, οι επιστήμονες εξετάζουν έναν πιθανό φυσικό σύμμαχο: τη θαλάσσια χελώνα καρέτα καρέτα.
Η καρέτα καρέτα αποτελεί ένα από τα ελάχιστα θαλάσσια είδη που φαίνεται πως μπορούν να καταναλώσουν λαγοκέφαλο, καθώς παρουσιάζει ανοχή στην τετραοδοτοξίνη. Το γεγονός αυτό έχει προκαλέσει το ενδιαφέρον της επιστημονικής κοινότητας, ειδικά σε περιοχές όπως η Κρήτη, όπου συνυπάρχουν σημαντικοί πληθυσμοί τόσο της θαλάσσιας χελώνας όσο και του εισβολικού ψαριού.
«Γνωρίζουμε ότι οι χελώνες έχουν ανοσία στη τετραοδοτοξίνη και μπορούν να τραφούν με τον λαγοκέφαλο. Έχουν πανίσχυρα σαγόνια και αυτό το ξέρουμε από τη διατροφή τους, η οποία περιλαμβάνει καβούρια, δίθυρα μαλάκια και άλλους οργανισμούς με σκληρό κέλυφος», εξηγεί ο δρ. Νίκος Σημαντήρης από το MEDASSET (Μεσογειακός Σύνδεσμος για τη Σωτηρία των Θαλάσσιων Χελωνών).
Σύμφωνα με τον ίδιο, έχουν εντοπιστεί υπολείμματα λαγοκέφαλου σε στομάχια ξεβρασμένων θαλάσσιων χελωνών, στοιχείο που δείχνει ότι το είδος μπορεί να αποτελεί μέρος της διατροφής τους.
Η Κρήτη στο επίκεντρο της έρευνας
Η Κρήτη αποτελεί μία από τις περιοχές όπου το φαινόμενο της εξάπλωσης του λαγοκέφαλου είναι ιδιαίτερα εμφανές. Οι αναφορές από ψαράδες για παρουσία του είδους είναι πλέον συχνές, ενώ την ίδια στιγμή οι κρητικές θάλασσες φιλοξενούν σημαντικούς πληθυσμούς καρέτα καρέτα, δημιουργώντας ένα ιδιαίτερο πεδίο μελέτης για τους επιστήμονες.
Το ερώτημα που εξετάζεται είναι αν η παρουσία μεγάλων αριθμών θαλάσσιων χελωνών μπορεί να επηρεάζει, έστω και σε κάποιο βαθμό, την εξάπλωση του λαγοκέφαλου.
Παρότι υπάρχουν ενδείξεις ότι η καρέτα καρέτα μπορεί να καταναλώνει το συγκεκριμένο είδος, οι επιστήμονες επισημαίνουν ότι χρειάζονται περισσότερα δεδομένα ώστε να αποδειχθεί αν μπορεί πράγματι να λειτουργήσει ως φυσικός έλεγχος των πληθυσμών του.
Όπως αναφέρει ο δρ. Νίκος Σημαντήρης, περιστατικά από την Τουρκία το 2019 και την Αίγυπτο το 2020 καταγράφονται σε επιστημονική εργασία που δημοσιεύθηκε στο περιοδικό Frontiers in Marine Science, εξετάζοντας τη σχέση της θαλάσσιας χελώνας με τον λαγοκέφαλο στη Μεσόγειο. Ωστόσο, μέχρι σήμερα δεν υπάρχει άμεση οπτική καταγραφή που να δείχνει μια θαλάσσια χελώνα να κυνηγά ενεργά έναν ζωντανό λαγοκέφαλο ή εαν τρέφεται αποκλειστικα με νεκρά ψάρια.
Ένας φυσικός σύμμαχος, αλλά όχι η μοναδική λύση
Η πιθανή συμβολή της καρέτα καρέτα στην αντιμετώπιση του λαγοκέφαλου δεν μπορεί να αποτελέσει από μόνη της λύση στο πρόβλημα. Η εξάπλωση του είδους συνδέεται με πολλούς παράγοντες, όπως η αύξηση της θερμοκρασίας των θαλασσών, η υποβάθμιση των οικοσυστημάτων και η μείωση των μεγάλων φυσικών θηρευτών.
Η υπεραλίευση έχει περιορίσει σημαντικούς θηρευτές, όπως ο ξιφίας, οι ροφοί και οι ζαργάνες, μειώνοντας τους φυσικούς μηχανισμούς ισορροπίας μέσα στα θαλάσσια οικοσυστήματα.
«Η προσπάθεια προστασίας του φυσικού περιβάλλοντος από όλους μας, όσον αφορά τις ανθρωπογενείς επιπτώσεις, αποτελεί σημαντική βοήθεια για την αντιμετώπιση του φαινομένου», τονίζει ο δρ. Νίκος Σημαντήρης.
Η προστασία της θάλασσας, η διατήρηση των φυσικών οικοσυστημάτων και η μείωση των πιέσεων που προκαλεί ο άνθρωπος αποτελούν βασικές προϋποθέσεις για την αντιμετώπιση της εξάπλωσης του λαγοκέφαλου.
«Η θαλάσσια χελώνα αποτελεί έναν από τους σημαντικότερους βιοδείκτες της υγείας του θαλάσσιου περιβάλλοντος. Χρειάζεται ψυχραιμία, σεβασμός στη θάλασσα και προστασία των οικοσυστημάτων μας», καταλήγει.
neakriti.gr
