Πολλαπλά είναι τα προβλήματα που αντιμετωπίζει ο μελισσοκομικός κλάδος μέσα σε ένα περιβάλλον στο οποίο ο πρωτογενής τομέας εν γένει βάλλεται από παντού, όπως λένε και ξαναλένε οι άνθρωποί του. Μιλώντας στα «Ρ.Ν.» ο Νίκος Μπιρλιράκης, μελισσοκόμος ο ίδιος και πρόεδρος του Μελισσοκομικού Συνεταιρισμού Ρεθύμνης περιγράφει τις δυσκολίες που αντιμετωπίζει ειδικότερα ένας συνεταιριστικός σχηματισμός, σε μια αγορά άκρως ανταγωνιστική με αθέμιτες συχνά συνθήκες, ένα δύσκαμπτο γραφειοκρατικό πλαίσιο, μια παραγωγή που όλο και αυξάνεται το κόστος της και ένα καταναλωτικό κοινό το οποίο δεν μπορεί να «σηκώσει» υψηλά έξοδα με ό,τι αυτό μπορεί να συνεπάγεται. Παράλληλα, σοβαρό πρόβλημα για τους συνεταιρισμούς στη χώρα είναι η απουσία χρηματοδοτικών εργαλείων που να έχουν διαδικασίες απλοποιημένες και τέτοιες ώστε οι ομαδικοί αυτοί σχηματισμοί να μπορούν να υλοποιούν τα σχέδιά τους. Άλλωστε, όπως τονίζει ο κ. Μπιρλιράκης, η συνεργατικότητα προβάλλεται συνεχώς ως μια λύση για τους παραγωγούς ώστε να επιτυγχάνουν καλύτερες διαπραγματεύσεις με την αγορά και ευνοϊκότερες συνθήκες παραγωγής. Έτσι θα έπρεπε να υπάρχει και η κατάλληλη κρατική στήριξη, δηλαδή και οι προϋποθέσεις βιωσιμότητας αυτών των σχημάτων.
Με περίπου 27 πάντως μέλη ο Μελισσοκομικός Συνεταιρισμός Ρεθύμνης, όπως τονίζει χαρακτηριστικά ο πρόεδρός του, «με δυσκολία τα καταφέρνει», αναλύοντας: «Αυτή τη στιγμή έχουμε ένα εχθρικό κράτος προς τους συνεταιρισμούς. Ένα κράτος που δεν ενισχύει το συνεταιριστικό κίνημα. Πρώτο και κύριο πρόβλημα για εμάς είναι η γραφειοκρατία. Δεύτερον, πολλά προγράμματα τα οποία βγαίνουν κατά καιρούς παρουσιάζονται ως πανάκεια των προβλημάτων μας, όμως έχουν τέτοιες προϋποθέσεις που εκ των πραγμάτων δεν μπορούμε να υποβάλλουμε προτάσεις. Από μόνος του λοιπόν ένας συνεταιρισμός δεν αποτελεί λύση, χρειάζονται προϋποθέσεις για να επιβιώσει. Και μην θεωρήσει κάποιος ότι ζητάμε αστρονομικά ποσά μέσω των προγραμμάτων. Τα ποσά που ζητάμε ενίοτε είναι και γελοία. Με αυτά τα ποσά θα μπορούσαμε να δημιουργήσουμε τη βάση και την προϋπόθεση να λύσουμε προβλήματα», επισημαίνει ο κ. Μπιρλιράκης.
Χαρακτηριστικό είναι και το γεγονός ότι ενώ ο Συνεταιρισμός παράγει το προϊόν ΠΟΠ Πευκοθυμαρόμελο Κρήτης, δεν διαθέτει ένα τυποποιητήριο ούτε τα μέσα για στρατηγική προβολή και προώθηση του προϊόντος στην αγορά. Έτσι, όπως εξηγεί ο κ. Μπιρλιράκης, από μόνη της η πιστοποίηση ενός προϊόντος πάλι δεν αρκεί για να δει ένας παραγωγός τους κόπους του να ανταμείβονται. «Δεν φτάνει απλά τυπικά να κατοχυρώσεις ένα προϊόν σου. Πρέπει να δημιουργείς και πρακτικά τις απαιτούμενες προϋποθέσεις και συνθήκες ούτως ώστε να εισπράξεις τελικά αυτό για το οποίο αγωνίστηκες. Εμείς αγωνιστήκαμε για αυτό το προϊόν (σ.σ. το ΠΟΠ Πευκοθυμαρόμελο Κρήτης), το οποίο είναι ένα εξαιρετικής ποιότητας μέλι, αλλά μέχρι εκεί. Από εκεί και πέρα δεν υπήρξε καμία απολύτως στήριξη παρά τις προσπάθειες και τα αλλεπάλληλα προφορικά και γραπτά αιτήματα που έχουν γίνει κατά καιρούς από διάφορους φορείς για τη δημιουργία προϋποθέσεων τυποποίησης, συσκευασίας, προώθησης και εμπορίας του μελιού αυτού», τονίζει ο πρόεδρος του Συνεταιρισμού, ενώ χαρακτηριστικά προσθέτει: «Εδώ και χρόνια προσπαθούμε να κάνουμε ένα συσκευαστήριο αλλά βρίσκουμε συνεχώς πόρτες κλειστές. Υπάρχει επίσης ένα πρόβλημα που είναι γενικότερο, αυτό της ατέρμονης γραφειοκρατίας. Επειδή έχουμε ενταχθεί σε κάποια προγράμματα αντιμετωπίσαμε πολύ μεγάλο πρόβλημα λόγω της γραφειοκρατίας. Για πράγματα μάλιστα που θεωρούνται αυτονόητα εμείς έπρεπε να τα αποδείξουμε δύο και τρεις φορές. Πολλές φορές είναι απαγορευτική η γραφειοκρατία για εμάς. Γιατί ξέρετε εμείς ως συνεταιρισμός μελισσοκομικός δεν έχουμε υπαλλήλους για αυτά τα ζητήματα. Ουσιαστικά τα μέλη και το ΔΣ προσπαθούμε ανιδιοτελώς όποιο πρόβλημα βρεθεί μπροστά μας να το επιλύσουμε. Και συχνά δεν έχουμε πάντα τη γνώση για να ξεπεράσουμε τα προβλήματα που προκύπτουν».
Αθέμιτος ανταγωνισμός, αδιάθετο μέλι
Ένα διαχρονικό ζήτημα που αντιμετωπίζει ο κλάδος είναι οι λεγόμενες ελληνοποιήσεις όπου φθηνά μέλια εισάγονται στην αγορά και «βαφτίζονται» τοπικά, ενώ στα ράφια πωλούνται σε τιμές εξευτελιστικές, από 2€ έως και 4,5€, την ώρα που το τοπικό μέλι (ανάλογα και την παραγωγή, τυπικό ή βιολογικό) κυμαίνεται από τα 10€ έως και τα 13€. Σε μια εποχή όπου κανένας καταναλωτής δεν έχει την πολυτέλεια να υπερβαίνει τον μηνιαίο του προϋπολογισμό, καταλαβαίνει κανείς ότι συχνά ο κόσμος θυσιάζει την ποιότητα, πράγμα βέβαια που δυστυχώς λειτουργεί εις βάρος των ντόπιων παραγωγών. Αυτό το ζήτημα όπως εξηγεί ο κ. Μπιρλιράκης παραμένει άλυτο. «Ένα διαχρονικό πρόβλημα που υπάρχει στη μελισσοκομία και ειδικότερα στη διάθεση του μελιού είναι οι ελληνοποιήσεις μελιών που ενίοτε δεν είναι καν μέλια που αυτό βέβαια «χτυπάει» τον απλό μελισσοκόμο ο οποίος εργάζεται κυριολεκτικά νυχθημερόν. Και εκεί βέβαια ενώ οι μελισσοκομικοί φορείς – συνδικαλιστικοι και επιστημονικοί – έχουν καταθέσει κατά καιρούς πληθώρα προτάσεων για την επίλυση του συγκεκριμένου προβλήματος, δυστυχώς πάντα βρίσκουμε πόρτες κλειστές».
Την ίδια ώρα ο πρόεδρος του Συνεταιρισμού περιγράφει μια κατάσταση στην αγορά του μελιού όμοια με αυτή του ελαιολάδου στην Κρήτη: πολλοί μεγαλοπαραγωγοί έχουν αδιάθετο μέλι καθώς οι μεσάζοντες δεν αγοράζουν, ενώ η τιμή αυτή τη στιγμή κυμαίνεται από τα 4€, στην καλύτερη 6€. «Υπάρχουν μελισσοκόμοι που παράγουν 3-4 τόνους μέλι οπότε αναγκάζονται να προσφύγουν σε εμπόρους για να πουλήσουν το μέλι τους. Εκεί η τιμή είναι απογοητευτική. Δηλαδή κυμαίνεται αναλόγως το μέλι και την περίπτωση, στα 4-5€, σε μια καλύτερη περίπτωση στα 6€. Τόσο λίγο και μερικές φορές δεν το παίρνουν κιόλας. Υπάρχει και το ενδεχόμενο να βρεις και πόρτα κλειστή. Είναι μια κατάσταση που έχει διαμορφωθεί και στο ελαιόλαδο».
Σε κάθε περίπτωση ο κ. Μπιρλιράκης δεν παραλείπει να τονίσει ότι ο κόσμος παρά τις δυσκολίες συνεχίζει να στηρίζει όσο μπορεί την ντόπια παραγωγή, μειώνοντας έστω την ποσότητα που αγοράζει. «Ο κόσμος στηρίζει τα τοπικά προϊόντα και γνωρίζει ότι είναι καλά και τα προτιμά. Όμως όταν το πορτοφόλι του είναι άδειο από χρήματα δεν μπορεί να αγοράσει. Και ξέρετε ότι το μέλι δεν είναι και είδος πρώτης ανάγκης. Χωρίς μέλι μπορείς να επιβιώσει και κάποιος. Επίσης κάποιοι που καταναλώνανε μια άλφα ποσότητα τον χρόνο είτε για ίδια κατανάλωση είτε να κάνουν δώρο σε έναν δικό τους άνθρωπο, πλέον θα καταναλώσουν λιγότερη ποσότητα».
«Δεν μπορεί ένας μελισσοκόμος να ζήσει από το επάγγελμα»
Σχετικά με το αν μπαίνει νέο «αίμα» στον κλάδο, ο κ. Μπιρλιράκης ανέφερε πως είναι πολύ δύσκολο για έναν νέο να κάνει αυτό το βήμα. Αυτό γιατί από τη μια χρειάζεται ένα μεγάλο κεφάλαιο στην αρχή της δουλειάς και από την άλλη διότι από μόνη της η μελισσοκομία δεν μπορεί να «ζήσει» τον επαγγελματία. «Για να μπει ένας νέος στο επάγγελμα είναι δύσκολο. Η μελισσοκομία χρειάζεται υπολογίσιμη οικονομική βάση. Δεν μπορεί να ξεκινήσει ένας έχοντας 5-10-20 χιλιάδες ευρώ στην τσέπη του. Θέλει πολύ παραπάνω. Δεν τα θέλεις όλα τα χρήματα μαζί άμεσα, αλλά είναι μια δαπανηρή επαγγελματική ενασχόληση. Επιπλέον, δεν μπορεί ένας μελισσοκόμος να ζήσει από τη μελισσοκομία. Όλοι κάνουν και άλλες δουλειές. Δεν μπορώ να πιστέψω ότι υπάρχει ένας μελισσοκόμος στην Κρήτη που να ζει μόνο από αυτό. Η μελισσοκομία από τη φύση της είναι μια επικουρική ενασχόληση. Κατά καιρούς μπαίνουν κάποια παιδιά αλλά μπαίνουν αυτοί που αγαπάνε πολύ τη μέλισσα. Γίνεται σιγά-σιγά πάθος και συνεχίζουν και ασχολούνται. Όμως υπάρχουν και αρκετοί που τα παρατάνε. Δεν ξέρω αν το ισοζύγιο είναι θετικό ή αρνητικό. Εκτιμώ ότι είναι αρνητικό. Αυτοί που φεύγουν είναι περισσότεροι από αυτούς που μπαίνουν. Αλλά είναι προσωπική εκτίμηση», τονίζει ο κ. Μπιρλιράκης.
Κλείνοντας ο ίδιος επισημαίνει πως ο πρωτογενής τομέας χρειάζεται εν γένει στήριξη ιδίως οι περιοχές που ζουν από αυτόν, καθώς αν δεν γίνει αυτό, θα δούμε στο μέλλον ακόμη περισσότερες περιοχές να ερημώνουν, ενώ οι συνέπειες για έναν τόπο που δεν είναι αυτάρκης ούτε στα τρόφιμά του είναι ανυπολόγιστες. «Είμαστε σε ένα ρευστό περιβάλλον. Σίγουρα δεν είναι εύκολα τα πράγματα γενικά στον πρωτογενή τομέα. Αυτή τη στιγμή ο πρωτογενής τομέας βάλλεται από παντού. Όλος ο πρωτογενής, από τους μικρούς παραγωγούς μέχρι τους μεγαλύτερους, δυσκολεύονται και δυστυχώς το μέλλον είναι δυσοίωνο. Οι κυβερνώντες πρέπει να το καταλάβουν και να ενισχύσουν τον πρωτογενή τομέα. Γιατί ο πρωτογενής τομέας είναι η βάση της κοινωνίας. Αν δεν υπάρχει πρωτογενής κοινωνίας, θα εγκαταλειφθούν και άλλα χωριά, και άλλες περιοχές που στηρίζονται σε αυτόν».
rethnea.gr
