Την απειλή οικονομικής ασφυξίας που αντιμετωπίζουν οι Έλληνες ελαιοπαραγωγοί, καθώς οι τιμές παραγωγού υποχωρούν στα 3,10 έως 3,50 ευρώ ανά κιλό ενώ το κόστος καλλιέργειας κυμαίνεται από 4,36 έως 5,71 ευρώ ανά κιλό, αναδεικνύει σε δημόσια παρέμβασή του ο γεωπόνος-ερευνητής και τέως διευθυντής του Ινστιτούτου Ελιάς & Υποτροπικών Φυτών, Κωνσταντίνος Χαρτζουλάκης. Μέσα από αναλυτικά στοιχεία κόστους-ωφέλειας για μια τυπική εκμετάλλευση 1.000 ελαιόδεντρων και επικαλούμενος τις διεθνείς εκτιμήσεις για πλεόνασμα παραγωγής την περίοδο 2026/27, ο κ. Χαρτζουλάκης προειδοποιεί ότι η απουσία στρατηγικού σχεδιασμού από το Υπουργείο Αγροτικής Ανάπτυξης και Τροφίμων (ΥΠΑΑΤ) οδηγεί στην περιθωριοποίηση της ελληνικής ελαιοκαλλιέργειας.
Οι διεθνείς προβλέψεις για την περίοδο 2026/27 και η πτώση των τιμών
Όπως εξηγεί ο κ. Χαρτζουλάκης, σε μια ελεύθερη παγκόσμια αγορά η τιμή του ελαιολάδου καθορίζεται από τη ζήτηση, τη διαθεσιμότητα, το κόστος παραγωγής, την ποιότητα και το μέγεθος της εκμετάλλευσης. Όταν η ζήτηση δεν καλύπτεται από τη διαθεσιμότητα, οι τιμές αυξάνονται ανεξάρτητα από το κόστος και την ποιότητα, ιδίως όταν συντρέχουν λόγοι ανόδου του κόστους παραγωγής· ωστόσο, η διεθνής συγκυρία για την ελαιοκομική περίοδο 2026/27 διαμορφώνει αντίστροφες πιέσεις.
Στο κείμενό του, ο κ. Χαρτζουλάκης παραθέτει τις εκτιμήσεις των διεθνών οργανισμών για την επερχόμενη ελαιοκομική περίοδο, αναδεικνύοντας τη διεύρυνση της ψαλίδας ανάμεσα στην παγκόσμια παραγωγή και την κατανάλωση.
«Σύμφωνα με το Διεθνές Συμβούλιο Ελαιοκομίας (IOC) και τον Οργανισμό Τροφίμων & Γεωργίας (FAO) εκτιμάται ότι η παγκόσμια παραγωγή ελαιολάδου την περίοδο 2026/27 θα αυξηθεί κατά 6,1-7,5% φτάνοντας 3,3-3,7 εκατ. τόνους, ενώ την αντίστοιχη περίοδο η κατανάλωση μόνο κατά 5,6-6,0% φτάνοντας τα 3,26-3,44 εκατ. τόνους. Η διαφορά μεταξύ προσφοράς (3,7 εκατ. τόνοι) και ζήτησης (3,44 εκατ. τόνοι) δημιουργεί ένα πλεόνασμα της τάξης των 260.000 – 280.000 τόνων. Αν λάβουμε υπόψη και το πλεόνασμα από την προηγούμενη περίοδο η μείωση της τιμής του διεθνώς είναι αναπόφευκτη».
Η ακτινογραφία του κόστους για έναν ελαιώνα 1.000 δέντρων



Την ώρα που οι διεθνείς τιμές πιέζονται καθοδικά, στην Ελλάδα οι τρέχουσες τιμές παραγωγού των 3,10–3,50 ευρώ ανά κιλό καθιστούν την καλλιέργεια ζημιογόνα. Για να τεκμηριώσει το συμπέρασμα αυτό, ο κ. Χαρτζουλάκης παραθέτει αναλυτικούς λογιστικούς πίνακες εσόδων, εξόδων και οικονομικού αποτελέσματος για μια αρδευόμενη εκμετάλλευση 1.000 ελαιόδεντρων (έκτασης 40 στρεμμάτων, με ηλικία δέντρων 30 ετών), η κεφαλαιακή αξία της οποίας ανέρχεται σε τουλάχιστον 250.000 ευρώ.
Στο σκέλος των εσόδων, με υπολογισμένη τιμή πώλησης τα 3,40 ευρώ ανά κιλό και σταθερές επιδοτήσεις-ενισχύσεις 2.700 ευρώ ετησίως, σε μια χρονιά υψηλής παραγωγής (9.500 κιλά ελαιολάδου), μετά την αφαίρεση του δικαιώματος έκθλιψης 14% (1.330 κιλά) και της μείωσης μούργας 1% (81 κιλά), απομένουν προς πώληση 8.069 κιλά, αποφέροντας μικτά έσοδα 27.435 ευρώ και συνολικά έσοδα 30.135 ευρώ. Αντίστοιχα, σε μια χρονιά χαμηλής παραγωγής (5.000 κιλά), μετά την αφαίρεση 700 κιλών για έκθλιψη και 43 κιλών για μούργα, διατίθενται προς πώληση 4.257 κιλά, με μικτά έσοδα 14.474 ευρώ και συνολικά έσοδα 17.174 ευρώ, ενώ στον μέσο όρο διετίας (παραγωγή 7.250 κιλών, 1.015 κιλά έκθλιψη, 62 κιλά μούργα και 6.173 κιλά προς πώληση) τα μικτά έσοδα διαμορφώνονται σε 20.988 ευρώ και τα συνολικά έσοδα σε 23.688 ευρώ.
Απέναντι στα έσοδα αυτά, οι ετήσιες δαπάνες παραγωγής ανέρχονται σε 31.345 ευρώ στη χρονιά υψηλής παραγωγής, σε 21.869 ευρώ στη χρονιά χαμηλής παραγωγής και σε 26.602 ευρώ στον μέσο όρο διετίας. Το μεγαλύτερο βάρος αφορά το κόστος συγκομιδής και βενζίνης (14.000 ευρώ στην υψηλή παραγωγή, 7.840 ευρώ στη χαμηλή και 10.940 ευρώ στον μέσο όρο), ακολουθούμενο από τα λιπάσματα (3.900 ευρώ σταθερά), τις ασφαλιστικές εισφορές ΕΦΚΑ (2.640 ευρώ), τις αποσβέσεις μηχανημάτων (2.440 ευρώ) και το νερό άρδευσης (2.240 ευρώ). Στα έξοδα προστίθενται επίσης τα φυτοφάρμακα και η εφαρμογή τους (2.105 ευρώ, 1.209 ευρώ και 1.657 ευρώ αντίστοιχα), τα καύσιμα και αναλώσιμα (1.600 ευρώ, 750 ευρώ και 1.175 ευρώ), το κλάδεμα (1.200 ευρώ, 500 ευρώ και 850 ευρώ), η καταστροφή και ενσωμάτωση ζιζανίων (1.120 ευρώ, 650 ευρώ και 880 ευρώ), ο θρυμματισμός κλαδιών (700 ευρώ, 300 ευρώ και 500 ευρώ) και οι ασφάλειες-τέλη κυκλοφορίας (400 ευρώ).
Όταν συνυπολογιστούν η ιδιοκατανάλωση αξίας 400 ευρώ —με την ακαθάριστη πρόσοδο να διαμορφώνεται σε 29.735 ευρώ στην υψηλή παραγωγή, 16.774 ευρώ στη χαμηλή και 23.288 ευρώ στον μέσο όρο— καθώς και η τεκμαρτή προσωπική εργασία του παραγωγού (3.850 ευρώ, 2.450 ευρώ και 3.150 ευρώ αντίστοιχα, με μηδενικό φόρο 13% λόγω ζημιών), το τελικό καθαρό αποτέλεσμα είναι αρνητικό και στα τρία σενάρια. Συγκεκριμένα, το ακαθάριστο κέρδος είναι αρνητικό κατά 1.610 ευρώ στην υψηλή παραγωγή, κατά 5.095 ευρώ στη χαμηλή και κατά 3.312 ευρώ στον μέσο όρο, ενώ το καθαρό αποτέλεσμα καταγράφει ζημία 5.460 ευρώ στην καλή χρονιά, 7.545 ευρώ στην κακή χρονιά και 6.464 ευρώ στον μέσο όρο διετίας. Αντίστοιχα, το κόστος παραγωγής ανά κιλό προς πώληση ανέρχεται σε 4,36 ευρώ στην υψηλή παραγωγή (3,88 ευρώ χωρίς την τεκμαρτή εργασία), σε 5,71 ευρώ στη χαμηλή (5,14 ευρώ χωρίς την τεκμαρτή εργασία) και σε 4,82 ευρώ στον μέσο όρο διετίας (4,30 ευρώ χωρίς την τεκμαρτή εργασία).
Συγκρίνοντας τα αναλυτικά λογιστικά μεγέθη της εκμετάλλευσης με τις τρέχουσες τιμές της εγχώριας αγοράς, ο τέως διευθυντής του Ινστιτούτου Ελιάς & Υποτροπικών Φυτών καταδεικνύει το οικονομικό αδιέξοδο ακόμη και σε συνθήκες υψηλής καρποφορίας.
«Από τον πίνακα με το οικονομικό αποτέλεσμα φαίνεται ότι ακόμα και για μια “καλή χρονιά” όπως η φετινή για τους περισσότερους ελαιοπαραγωγούς, το κόστος παραγωγής του ελαιολάδου είναι 4,36 € ανά κιλό. Για μια “κακή χρονιά” το ελάχιστο κόστος παραγωγής φτάνει τα 5,71 €/κιλό. Με μια μέση τιμή πώλησης 3,40 €/κιλό σήμερα δεν υπάρχει κέρδος αλλά ζημιά 0,96 €/κιλό ή γύρω στα 5.460 € για ένα κεφάλαιο αξίας τουλάχιστον 250.000 €».
Κίνδυνος περιθωριοποίησης, εγκατάλειψης της υπαίθρου και ερημοποίησης
Ολοκληρώνοντας την παρέμβασή του, ο κ. Χαρτζουλάκης απευθύνει προειδοποίηση προς την πολιτεία και το Υπουργείο Αγροτικής Ανάπτυξης και Τροφίμων για τις μακροπρόθεσμες συνέπειες της σημερινής πορείας.
«Πόσο ακόμη θα αντέχουν οι παραγωγοί κάτω από αυτές τις συνθήκες και την αδιαφορία της πολιτείας; Με τους παραγωγούς σε απόγνωση και την έλλειψη στρατηγικού σχεδιασμού από το ΥΠΑΑΤ η ελαιοκαλλιέργεια στην Ελλάδα, μια στρατηγικής σημασίας καλλιέργεια για την οικονομία αλλά και την επισιτιστική ασφάλεια της χώρας, θα περιθωριοποιείται με σημαντικές αρνητικές επιπτώσεις στην οικονομία, την κοινωνική συνοχή (εγκατάλειψη της υπαίθρου) αλλά και το περιβάλλον (ερημοποίηση)».
Η τεκμηριωμένη ανάλυση του κ. Χαρτζουλάκη αναδεικνύει το διαρθρωτικό πρόβλημα βιωσιμότητας της ελληνικής ελαιοκομίας, η οποία βρίσκεται εγκλωβισμένη ανάμεσα στη διεθνή υπερπροσφορά και στο ανελαστικό κόστος καλλιέργειας και συγκομιδής. Χωρίς στοχευμένες παρεμβάσεις για τη μείωση του κόστους παραγωγής, τη στήριξη του εισοδήματος και την αναβάθμιση της εμπορικής ταυτότητας του ελληνικού ελαιολάδου, η παρατεταμένη ζημιογόνος λειτουργία των εκμεταλλεύσεων απειλεί άμεσα τη διατήρηση του παραγωγικού ιστού της ελληνικής υπαίθρου.