Ιεράπετρα: Ο 75χρονος που κρατά ζωντανή την παράδοση των παλιών σπόρων και της αυτάρκειας στην Κρήτη
Πετάσης Νίκος
Στην Ιεράπετρα, ο 75χρονος Μιχάλης Χατζάκης συνεχίζει από το 1990 να καλλιεργεί και να διατηρεί παραδοσιακούς κρητικούς σπόρους σιτηρών και οσπρίων, κρατώντας ζωντανές πρακτικές μιας εποχής που η αυτάρκεια και η κυκλική αγροτική οικονομία χαρακτήριζαν την καθημερινότητα των οικογενειών της Κρήτης
Η εποχή που όλες οι αγροτικές οικογένειες έσπερναν τα σιτηρά και τα όσπρια τους σε κάθε γωνιά της Κρήτης, έκλεισε οριστικά τον κύκλο της πριν το 1970.
Έμειναν όμως κάποιοι λίγοι άνθρωποι που έχουν μείνει εκεί πίσω στην παλιά εποχή της κυκλικής οικονομίας και της αυτάρκειας, παράγοντας τα πάντα για την δική τους οικογένεια και τις οικογένειες των παιδιών τους.
Ένας από αυτούς τους λίγους παραδοσιακούς Κρητικούς είναι στην Ιεράπετρα ο 75χρονος Μιχάλης Χατζάκης, που ξεκίνησε από το 1990 να διατηρεί και να αναπαράγει τους παλιούς σπόρους του σιταριού, του κριθαριού και των οσπρίων, με τα οποία η προπολεμική Κρήτη κράτησε ζωντανή την παράδοση και τις γενιές που ακολούθησαν.
Από το 1990 ο Μιχάλης Χατζάκης σπέρνει τα παλιά παραδοσιακά σιτηρά και τα όσπρια που κράτησε από σπόρους που βρήκε από παλιούς αγρότες και έχει διαμορφώσει ένα μεγάλο αγρόκτημα, ανάμεσα στα ξενοδοχεία και τα τουριστικά καταλύματα στη θέση Περιστεράς της Ανατολικής Ιεράπετρας, από όπου περνούν και τα φωτογραφίζουν δεκάδες ξένοι και Έλληνες επισκέπτες.
«Οι άνθρωποι εδώ στην Ιεράπετρα, σταμάτησαν να σπέρνουν γύρω στο 1970. Το 1990 βρήκαν παλιούς σπόρους που είχε φυλάξει στην αποθήκη του ένας βοσκός από το Σελάκανο. Τους σπόρους αυτούς, τους είχε πάρει από τη μητέρα του, η οποία του είχε ζητήσει να τους φυλάξει για να της φτιάξει με αυτούς τα κόλλυβα της όταν πεθάνει.
Εκείνη τη χρονιά έσπειρα 4 στρέμματα σιτηρά . Από αυτά στο τέλος μάζεψα μόνο ένα μάτσο στάχυα. Έπιασα την άλλη χρονιά με υπομονή και έκανα αυλάκια φυτεύοντας ένα- ένα αυτά τα σποράκια. Έξι χρόνια προσπαθούσα με αυτόν τον τρόπο να πολλαπλασιάσω το σπόρο που πήρα από το γέρο βοσκό. Τα στάρια που έβγαλα τα πήγα στη μάνα μου και της ζήτησα να μου τα ξεχωρίσει γιατί ήταν όλα τα είδη ανακατεμένα. Έτσι λοιπόν μου είπε ποιο ήταν το μαυραγάνι , το δίκοκκο σιτάρι(ζέας) και το κουτρούλι που δεν έχει άγανο. Αυτό είναι που ανεβάζει πιο εύκολα το προζύμι. Αυτά τα τρία είδη σιταριών σπέρνω και διατηρώ για να αφήσω ένα καλό αποτύπωμα πίσω μου. Αυτό το κάνω μεθοδικά κάθε χρόνο. Γι αυτό συμβουλεύω τους ανθρώπους να ξεβολευτούν , να σηκωθούν από τους καναπέδες τους και να βάλουν μέσα στις δραστηριότητες τους μια ακόμη που να έχει σχέση με την καλλιέργεια της γής , έτσι όπως το έκαναν οι γονείς μας. Να δούμε αλλιώς τις διατροφικές μας συνήθειες. Και να βοηθήσουμε να μη χαθούν οι παλιοί σπόροι των προγόνων μας» τόνισε ο 75χρονος Μιχάλης Χατζάκης.
Στα χρόνια που ακολούθησαν ο Μιχάλης Χατζάκης προσπάθησε τότε να ενθαρρύνει καμιά δεκαριά φίλους του, να ξεκινήσουν να σπέρνουν σιτηρά στα χωράφια τους και στην αρχή κάποιοι τον ακολούθησαν.
«Δυστυχώς μετά από μερικά χρόνια οι φίλοι μου κουράστηκαν και τα παράτησαν, έτσι έμεινα πάλι μόνος να συνεχίζω να σπέρνω , να θερίζω να αλωνίζω, να αλέθω, να ζυμώνω και να διατηρώ τους σπόρους τους παλιούς, για να τους παραδώσω στις νεότερες γενιές.
Αυτές οι δουλειές ασφαλώς, θέλουν να έχεις μεράκι και να μη σκέφτεσαι την κούραση. Πρέπει να ξεβολευτείς από τον καναπέ σου, για να παραγάγεις σιτηρά και όσπρια. Να μπορέσεις να φτιάξεις με τα χέρια σου το ψωμί σου, το παξιμάδι σου, τα όσπρια σου και τα λαχανικά σου , όπως τα καλλιεργώ εγώ με δικούς μου γνήσιους ντόπιους σπόρους. Με αυτά μεγαλώσαμε εμείς στο Ορεινό όταν είμασταν μικρά παιδιά ξυπόλυτα μέσα στις λάσπες. Εμείς δουλεύαμε μέσα στη φύση από τότε που γεννηθήκαμε. Όλα είναι εύκολα να τα κάνει κάποιος αν έχει όρεξη να εργαστεί και αν έχει μεράκι γι΄ αυτό που κάνει. Όλα αυτά που κάνουμε εμείς εδώ , είναι η κληρονομιά μας , η κουλτούρα μας, η παράδοση μας και η συνέχεια των παλιών καλών διατροφικών μας συνηθειών , που δεν θέλουμε να τις αφήσουμε να χαθούν και να σβήσουν», προσθέτει ο Μιχάλης Χατζάκης που τις επόμενες μέρες θα ολοκληρώσει το θερισμό των σιτηρών και των οσπρίων. Στη συνέχεια θα προχωρήσει στο αλώνισμα , στο άλεσμα και αργότερα στο ζύμωμα του παραδοσιακού ψωμιού και στο φούρνισμα του στον ξυλόφουρνο, όπου θα ολοκληρωθεί ο κύκλος του ψωμιού. Αυτά έκαναν οι παλιές αγροτικές οικογένειες της Κρήτης διατηρώντας στο πιθάρι τους , το ζυμωτό ψωμί που μοσχομύριζε, το λάδι που ήταν απαραίτητο για το «λαντουριστό» με τη ντομάτα και το σπιτικό τυρί, τη ρακή και το κρασί που έβγαζαν από τα αμπέλια τους.
Από το θερισμό στο αγρόκτημα του Μιχάλη Χατζάκη δεν μπορεί να λείπει ο πιστός του συνεργάτης του στις οικοδομές Δημήτρης Κανακαράκης.
«Δίνω πάντα το παρόν στο θερισμό των σιτηρών του εργοδότη μου Μιχάλη Χατζάκη γιατί μου αρέσει πάρα πολύ η όλη διαδικασία. Θυμούμαι τα παιδικά μου χρόνια γιατί μεγάλωσα κι εγώ μέσα στα σπαρτά που είχαμε στο χωριό μου. Μετά ο Μιχάλης είναι τόσο καλός άνθρωπος που δεν θέλω να τον αφήσω μόνο του τις μέρες του θερισμού που έχουν πολλή κούραση. Αυτό που έχει ξεκινήσει και κάνει εδώ και πολλά χρόνια εδώ στον τουριστικό Περιστερά δεν το κάνουν πάρα πολλοί . Κάποιοι ίσως να σπέρνουν μόνο για να έχουν τροφή τα ζώα τους Είναι σημαντικό να κάνουμε αυτό που κάνει ο Μιχάλης Χατζάκης αλλά είναι σίγουρα δύσκολο για εκείνους που δεν γνωρίζουν τις αγροτικές δουλειές», πρόσθεσε ο μαντιναδολόγος Δημήτρης Κανακαράκης.
