Τα κύρια προβλήματα της προώθησης των τοπικών αγροτικών προϊόντων στον τουρισμό είναι αρχικά η έλλειψη οργανωμένου δικτύου για την εμπορία και διανομή των προϊόντων, η έλλειψη τεχνικών μάρκετινγκ και η έλλειψη ενός συντονιστικού φορέα για τη διαχείριση αυτού του δικτύου, σύμφωνα με τα συμπεράσματα της διδακτορικής διατριβής του ερευνητή του ΜΑΙΧ, Γιώργου Αγγελάκη για την Δυτική Κρήτη
Προϋπόθεση για την ενίσχυση των τοπικών παραγωγών, τη βελτίωση της συνολικής εμπειρίας των ξένων επισκεπτών και τη διαμόρφωση ενός ελκυστικού προφίλ, υψηλής ποιότητας γαστρονομικού τουρισμού είναι η διασύνδεση πρωτογενούς και τριτογενούς τομέα στην Κρήτη. Η έλλειψη αξιόπιστων και επαρκών δικτύων διανομής, η στροφή των τουριστικών καταλυμάτων προς φθηνότερες και «διεθνώς ασφαλείς» επιλογές, το υψηλό κόστος παραγωγής και η στέρηση του αναγκαίου εκσυγχρονισμού επιχειρήσεων και παραγωγών είναι όλοι παράγοντες, που με βάση τα ισχύοντα δεδομένα λειτουργούν αποτρεπτικά για την επίτευξη αυτής της διασύνδεσης. Στην πραγματικότητα, τα τοπικά προϊόντα, όπως το ελαιόλαδο, το κρασί, η ρακί, το γάλα απουσιάζουν σε σημαντικό βαθμό από τις ξενοδοχειακές μονάδες, με αποτέλεσμα οι επισκέπτες να δυσκολεύονται να τα βρουν, να τα δοκιμάσουν και να τα αγοράσουν. Πρόκειται για μία διαρθρωτική αδυναμία της τοπικής οικονομίας, να χτίσει γέφυρες συνεργασίας, να ανανεώσει τις επιχειρηματικές της προοπτικές και να συμβάλλει σε μία ενιαία, νησιωτική, παγκρήτια στρατηγική. Η Κρήτη δεν έχει καταφέρει να διαμορφώσει αυτήν τη στρατηγική ακόμα, παρότι η γαστρονομία αναγνωρίζεται ως ένα από τα μεγαλύτερα συγκριτικά πλεονεκτήματα του νησιού σε σχέση με άλλους προορισμούς και μία αναδυόμενη ταξιδιωτική τάση. Η δημιουργία ενός ψηφιακού δικτύου διασύνδεσης παραγωγών και τουριστικών παραγόντων, η προώθηση πιστοποιημένων τοπικών προϊόντων, η δημιουργία ενιαίας ταυτότητας για τον γαστρονομικό τουρισμό της Κρήτης, η ανάπτυξη ψηφιακών εργαλείων προβολής και η οργάνωση αυθεντικών εμπειριών, όπως επισκέψεις σε αγροκτήματα, οινοποιεία και ελαιοτριβεία αποτελούν όλες προτεινόμενες κατευθυντήριες λύσεις, για την επίτευξη της σύνδεσης του τουρισμού με την τοπική αγροτική παραγωγή. Σε κάθε περίπτωση όμως, η μακροχρόνια βιώσιμη ανάπτυξη του τουρισμού στην Κρήτη δεν μπορεί να βασιστεί αποκλειστικά στον μαζικό τουρισμό, χωρίς να δώσει έμφαση στην αυθεντικότητα και ποιότητα του ίδιου του πολιτισμού. Τα παραπάνω επισημαίνει μεταξύ άλλων η μελέτη και διδακτορική διατριβή του ερευνητή στο Τμήμα Οικονομίας και Διοίκησης του ΜΑΙΧ, Γιώργου Αγγελάκη, με τίτλο: «Αειφόρα ανάπτυξη τουρισμού μέσω της προώθησης τοπικών ποιοτικών αγροτικών προϊόντων Η περίπτωση της Δυτικής Κρήτης», την οποία εκπόνησε και παρουσίασε πρόσφατα στο ΕΛΜΕΠΑ.
Τρεις στους δέκα τουρίστες δεν βρήκαν τα τοπικά προϊόντα στις ξενοδοχειακές τους εγκαταστάσεις
Οι δύο σημαντικότεροι πυλώνες της τοπικής οικονομίας είναι ο τουρισμός και ο πρωτογενής τομέας στην Δυτική Κρήτη, σύμφωνα με τα συμπεράσματα της έρευνας. Όσον αφορά τον πρωτογενή τομέα, παρότι η καλλιεργούμενη αγροτική γη μειώνεται σταδιακά από το 2011, η Κρήτη αντιπροσωπεύει το 9% του συνολικού στρέμματος καλλιεργούμενης αγροτικής γης της Ελλάδας και το ένα πέμπτο των ελαιώνων στη χώρα. Μάλιστα, διαθέτει, σύμφωνα με τη διατριβή, εννέα ετικέτες ελαιολάδου με χαρακτηρισμό ΠΟΠ και δύο με χαρακτηρισμό ΠΓΕ, 171 πιστοποιημένες επιχειρήσεις στην Κρήτη που έχουν βραβευτεί με σειρά ετικετών, μεταξύ των οποίων 35 που βρίσκονται στο Ρέθυμνο και έχουν βραβευτεί με τις ετικέτες «Κρήτη – Χώρα αξιών» και «Κρητική κουζίνα». Ο γαστρονομικός τουρισμός αναπτύσσεται με πολύ γρήγορο ρυθμό τα τελευταία χρόνια, με αποτέλεσμα να υπάρχουν πολλοί ταξιδιώτες, λάτρεις της γεύσης και της τοπικής κουζίνας, γεγονός που λειτουργεί ως ισχυρό κίνητρο να επισκεφθούν έναν προορισμό. Σύμφωνα μάλιστα με έρευνα στην Δυτική Κρήτη που πραγματοποιήθηκε το 2021, διαπιστώθηκε ότι τρεις στους δέκα τουρίστες θεωρούν τις εμπειρίες φαγητού πολύ σημαντικές για να επιλέξουν τη Κρήτη ως προορισμό διακοπών, ενώ οι μισοί τουρίστες δήλωσαν ότι οι εμπειρίες φαγητού ανταποκρίθηκαν σε μεγάλο βαθμό στις προσδοκίες τους. Μάλιστα, τα μισά τους χρήματα δαπανήθηκαν σε ποτό και φαγητό, ενώ κατανάλωσαν και τοπικά αγροτικά προϊόντα, όπως ελαιόλαδο, κρασί, τυρί, φρέσκο χυμό πορτοκαλιού, τσικουδιά, μέλι, βότανα και μπαχαρικά και παξιμάδια. Αντίστοιχα είναι και τα αποτελέσματα νέας και πιο πρόσφατης έρευνας που παραθέτει η μελέτη του κ. Αγγελάκη, δύο στους τρεις τουρίστες δήλωσαν ότι οι γαστρονομικές εμπειρίες ήταν σημαντικές ή πολύ σημαντικές όταν επιλέγουν έναν προορισμό για τις διακοπές τους, ενώ οκτώ στους δέκα δήλωσαν ότι η γαστρονομία ήταν σημαντική ή πολύ σημαντική για την ικανοποίηση του ταξιδιού τους. Ωστόσο, τρεις στους δέκα τουρίστες δήλωσαν ότι τα τοπικά αγροτικά προϊόντα δεν ήταν διαθέσιμα στις ξενοδοχειακές τους εγκαταστάσεις, ποσοστό που είναι χαμηλότερο από την έρευνα του 2021 και αποδεικνύει ότι τα τουριστικά καταλύματα κάνουν βήμα προς τα πίσω όσον αφορά την προώθηση των τοπικών προϊόντων. Η μελέτη συμπεραίνει εξάλλου ότι οι γαστρονομικές εμπειρίες επηρεάζουν θετικά τις συμπεριφορές και τις στάσεις των επισκεπτών συνολικά απέναντι στον προορισμό. Επιπλέον, οι επισκέπτες αναγνωρίζουν ότι τα τοπικά προϊόντα. Έχουν καλύτερη γεύση και είναι υψηλότερης ποιότητας σε σχέση με τα μη τοπικά προϊόντα, παρασκευάζονται από φρέσκα υλικά, ελάχιστα επεξεργασμένα, με περισσότερα φυσικά συστατικά, κάνοντάς τα πιο υγιεινά, ωστόσο οι τιμές θεωρούνται υψηλές.
Προτάσεις για την ενίσχυση της διασύνδεσης τουρισμού και παραγωγών
Τα κύρια προβλήματα της προώθησης των τοπικών αγροτικών προϊόντων στον τουρισμό είναι αρχικά η έλλειψη οργανωμένου δικτύου για την εμπορία και διανομή των προϊόντων, η έλλειψη τεχνικών μάρκετινγκ και η έλλειψη ενός συντονιστικού φορέα για τη διαχείριση αυτού του δικτύου. Τα τοπικά αγροτικά προϊόντα θα μπορούσαν να προωθηθούν καλύτερα αν είχαν μια ετικέτα. Θα μπορούσαν να προωθηθούν υπό μια ετικέτα ΠΓΕ/ΠΟΠ σε χώρους εστίασης και καταλύματα, ώστε οι τουρίστες να έρχονται σε άμεση επαφή με την αυθεντικότητα των προϊόντων, κάτι που είναι ένα από τα κύρια προβλήματα που αναδείχθηκαν από την έρευνα. Βασικό συμπέρασμά της είναι ότι οι περισσότεροι επισκέπτες δεν μπορούσαν να βρουν τα τοπικά αγροτικά προϊόντα στα ξενοδοχεία τους, υποβαθμίζοντας την εικόνα της γαστρονομίας του προορισμού. Η δημιουργία μιας πλατφόρμας (ιστοσελίδα, Instagram) που παρέχει όλες τις απαραίτητες πληροφορίες, όπου οι τουρίστες θα μπορούσαν να μάθουν για τις αγροτικές επιχειρήσεις που παρέχουν πιστοποιημένα αγροτικά προϊόντα και σχετικές γαστρονομικές δραστηριότητες και θα μπορούσαν να ανεβάζουν τις εντυπώσεις τους, θα ήταν εξαιρετικά σημαντική. Οι επισκέψεις σε φάρμες, ελαιουργεία, οινοποιεία, γαλακτοκομεία και γενικά σε επιχειρήσεις γαστρονομικού ενδιαφέροντος θα πρέπει να είναι καλά οργανωμένες και να παρέχονται από έναν έμπειρο ξεναγό που θα μπορούσε να συνδέσει το προϊόν με την ιστορία, τη μυθολογία και τις παραδόσεις, προκειμένου να αυξηθεί η ικανοποίηση των τουριστών και οι συμπεριφορικές τους προθέσεις, που θα μπορούσαν να οδηγήσουν στη βιώσιμη ανάπτυξη της περιοχής. Οι τεχνικές μάρκετινγκ, όπως η διαφήμιση, τα ντοκιμαντέρ, οι εκθέσεις, τα μαθήματα μαγειρικής και οι διαγωνισμοί, είναι επίσης καθοριστικές για την αποτελεσματική προώθηση της εικόνας του γαστρονομικού προορισμού και των συμπεριφορικών προθέσεων των τουριστών να αγοράσουν τοπικά αγροτικά προϊόντα, να ξαναεπισκεφτούν την περιοχή και να συστήσουν τον προορισμό σε φίλους και συγγενείς, κάτι που θα μπορούσε να οδηγήσει στη βιώσιμη ανάπτυξη της Κρήτης.
Γ. Αγγελάκης: «Οι τουρίστες δεν μένουν ικανοποιημένοι από τις αγροδιατροφικές εμπειρίες»
Μιλώντας στα «Ρ.Ν.», ο κ. Αγγελάκης στάθηκε στην ανάγκη σύνδεσης όχι μόνο παραγωγών – ξενοδόχων, αλλά και ακαδημαϊκών ιδρυμάτων του νησιού, με τον πρωτογενή τομέα. «Παράγουμε μεγάλη τεχνογνωσία και από πλευράς ποσότητας, και ποιότητας, αλλά οι αγρότες δεν το γνωρίζουν αυτό. Αν δεν είναι ενήμεροι, τότε δεν ξέρουν και με τι κατάλληλο μάρκετινγκ να προωθήσουν τα προϊόντα τους τόσο εντός, όσο και εκτός πόλης». Όπως σχολίασε, το ένα τρίτο των επισκεπτών στην Κρήτη δεν μπορεί να βρει τοπικά αγροτικά προϊόντα στα ξενοδοχεία που διαμένει και αυτό είναι ανησυχητικό. «Εμείς στην Κρήτη έχουμε μικρές οικονομίες κλίμακας, επομένως οι τιμές είναι λίγο πιο αυξημένες. Οι ξενοδόχοι προτιμούν να εισάγουν ορισμένα προϊόντα, λόγω καλύτερης τιμής, αλλά είναι αμφιβόλου ποιότητας. Και ο επισκέπτης προφανώς στα καταλύματα δεν ενδιαφέρεται να πάει και να φάει το διεθνές φαγητό αγνώστου προέλευσης, θέλει να πάει και να γευτεί τα τοπικά προϊόντα. Αυτό είναι και η εικόνα που πρέπει να βελτιώσουμε. Πρέπει η Περιφέρεια και το κράτος να βοηθήσει σε αυτήν την κατεύθυνση, να στηρίξει και τους αγρότες και τους επιχειρηματίες, ούτως ώστε να κατευθύνονται τα τοπικά προϊόντα στη σωστή κατεύθυνση. Αν δεν γίνει αυτό, δεν είναι προς το μακροπρόθεσμο συμφέρον της Κρήτης. Τα προϊόντα μας είναι υψηλής ποιότητας, αλλά οι επισκέπτες δεν μπορούν να τα βρουν», ανέφερε. Τα αναποτελεσματικά κανάλια διανομής, η έλλειψη δυνατότητας επικοινωνίας ξενοδόχων και παραγωγών, η αδυναμία των μεμονωμένων αγροτών να ανταποκριθούν στις αυξημένες σε ποσότητα απαιτήσεις μεγάλων ξενοδοχειακών μονάδων είναι προβλήματα που πρέπει να επιλυθούν. «Γι’ αυτό πρέπει να γίνει ένα διαδικτυακό δίκτυο από διάφορους τομείς, ούτως ώστε να μπορεί μία μερίδα παραγωγών να κατευθύνει τα προϊόντα στα ξενοδοχεία, να υπάρχει δηλαδή επάρκεια ποσότητας. Και η Περιφέρεια πρέπει να βοηθήσει σε αυτόν τον στόχο, να πριμοδοτήσει και τις τιμές», ανέφερε ο κ. Αγγελάκης και τέλος σημείωσε την ανάγκη συνολικών διαρθρωτικών αλλαγών στον τουρισμό της Κρήτης: «Βλέπουμε από την έρευνα, ότι όταν οι τουρίστες στρέφονται σε αγροδιατροφικές εμπειρίες δεν μένουν ικανοποιημένοι, να θέλουν δηλαδή περισσότερα πράγματα. Δεν είναι ευχαριστημένοι από τις εκδηλώσεις σε σχέση με το φαγητό. Μάλλον η οργάνωση δεν είναι καλή, δεν πληροφορούνται κατάλληλα. Ορισμένοι ξεναγοί ακόμα δεν ξέρουν αρκετές πληροφορίες για τα προϊόντα μας, αυτές τις πληροφορίες αναζητούν όμως οι τουρίστες και ο ρόλος των ξεναγών είναι πολύ σημαντικός. Οι επισκέπτες ζητούν μία αυθεντικότητα και μία βιωματική εμπειρία και προφανώς μία καλύτερη ενημέρωση και οργάνωση».
rethnea.gr
