email:

info@agrocretanews.gr

Παρασκευή, 20 Νοεμβρίου, 2026

Επικοινωνία

info@agrocretanews.gr

269 γίγαντες 33 μέτρων στη «ραχοκοκαλιά» της Κρήτης: Τι αποκαλύπτει η έρευνα του ΕΜΠ που παρουσιάστηκε στην Αθήνα για τα 4.500 στρέμματα που «ξέχασε» η μελέτη του ΑΔΜΗΕ

Η παρουσίαση της διεπιστημονικής έρευνας του Εθνικού Μετσόβιου Πολυτεχνείου στο ιστορικό συγκρότημα της Πατησίων θέτει υπό ευθεία αμφισβήτηση τη Μελέτη Περιβαλλοντικών Επιπτώσεων του ΑΔΜΗΕ για τη νέα γραμμή υπερυψηλής τάσης Χανιά–Δαμάστα.

Μέσα από μια αυστηρή τεχνική, οικονομετρική και χωροταξική ανάλυση, η επιστημονική ομάδα αναδεικνύει το δυσβάσταχτο οικολογικό, πολιτιστικό και κοινωνικό αποτύπωμα της εναέριας χάραξης των 269 πυλώνων στην ημιορεινή ενδοχώρα, προκρίνοντας ως βέλτιστη και τεχνικά ώριμη εναλλακτική την υπογειοποίηση του δικτύου παράλληλα με τον υπό κατασκευή Βόρειο Οδικό Άξονα Κρήτης.

Η εσπερίδα της Πατησίων και το επίδικο της ενεργειακής μετάβασης στην Κρήτη

Στην ιστορική Αίθουσα Καυταντζόγλου του Κτιρίου Αβέρωφ, στο συγκρότημα της Πατησίων, το Εθνικό Μετσόβιο Πολυτεχνείο άνοιξε την Τετάρτη 11 Νοεμβρίου τις πύλες του για να παρουσιάσει τα πορίσματα μιας έρευνας που φιλοδοξεί να ανατρέψει τα δεδομένα στον ενεργειακό χάρτη της Κρήτης. Η μελέτη, με τίτλο «Περιβαλλοντική, οικονομική και κοινωνική αξιολόγηση οδεύσεων γραμμής υψηλής τάσης (Χανιά–Δαμάστα) στη Βόρεια Κρήτη και διερεύνηση εναλλακτικών σεναρίων», εκπονήθηκε βάσει προγραμματικής σύμβασης που υπεγράφη τον Οκτώβριο του 2025 μεταξύ του ΕΜΠ και της Περιφερειακής Ένωσης Δήμων Κρήτης (ΠΕΔ Κρήτης) και ολοκληρώθηκε τον Μάιο του 2026.

Την ευθύνη του εγχειρήματος ανέλαβε μια διεπιστημονική ομάδα από τρία διακριτά εργαστήρια του ιδρύματος: το Εργαστήριο Μεταλλευτικής, Υπόγειας Ανάπτυξης και Περιβάλλοντος, το Εργαστήριο Αστικού Περιβάλλοντος και το Εργαστήριο Χωρικού Σχεδιασμού και Αστικής Ανάπτυξης. Επιστημονικός υπεύθυνος ορίστηκε ο καθηγητής της Σχολής Μεταλλειολόγων-Μεταλλουργών Μηχανικών Δημήτρης Καλιαμπάκος, πλαισιωμένος από τον καθηγητή της Σχολής Αρχιτεκτόνων Νίκο Μπελαβίλα, τη Ρένα Κλαμπατσέα, τον Δημήτρη Δαμίγο, καθώς και τη Λευκοθέα Παπαδά και τις ερευνήτριες Κατερίνα Χριστοφοράκη, Πολίνα Πρέντου και Εμμανουέλα Φραγκούλη.

Κηρύσσοντας την έναρξη της εσπερίδας, ο κοσμήτορας της Σχολής Αρχιτεκτόνων, καθηγητής Ματθαίος Παπαβασιλείου, εξήγησε τη σημασία αυτής της σύμπραξης ειδικοτήτων: «Μια γραμμή υψηλής τάσης είναι ταυτόχρονα ένα τεχνικό έργο, οικονομική επένδυση, παρέμβαση στο τοπίο και ζήτημα για τις κοινωνίες από τις οποίες περνά. Καμία ειδικότητα δεν μπορεί να τη ζυγίσει μόνη της. Χρειάστηκαν οι μηχανικοί του υπόγειου χώρου και της περιβαλλοντικής οικονομίας δίπλα στους αρχιτέκτονες, τους πολεοδόμους και τους χωροτάκτες».

Ο κ. Παπαβασιλείου έθεσε εξαρχής τη βασική παραδοχή της έρευνας, αποσαφηνίζοντας ότι κανείς δεν αμφισβητεί την αναγκαιότητα θωράκισης του ηλεκτρικού συστήματος του νησιού μέσω των δύο μεγάλων υποβρύχιων διασυνδέσεων από την Πελοπόννησο και την Αττική. Το πραγματικό διακύβευμα, όπως τόνισε, συμπυκνώνεται σε ένα κρίσιμο ερώτημα: «Με ποιον τρόπο και από ποιον τόπο θα περάσει η γραμμή».

Η ακτινογραφία της εναέριας όδευσης: 269 πυλώνες στην ενδοχώρα της Κρήτης

Ο υφιστάμενος σχεδιασμός του Ανεξάρτητου Διαχειριστή Μεταφοράς Ηλεκτρικής Ενέργειας (ΑΔΜΗΕ) προβλέπει την κατασκευή μιας νέας γραμμής μεταφοράς συνολικού μήκους περίπου 100 χιλιομέτρων, η οποία συνδέει τα Χανιά με τη Δαμάστα Ηρακλείου. Από το συνολικό αυτό μήκος, τα 97 χιλιόμετρα σχεδιάζονται ως εναέρια γραμμή, ενώ υπογειοποιείται μόνο ένα ελάχιστο τμήμα 3 έως 4 χιλιομέτρων (περίπου το 3%–4% της διαδρομής) κατά την προσέγγιση στον κόλπο της Σούδας.

Κατά μήκος της εναέριας αυτής όδευσης προβλέπεται η ανέγερση 267 έως 269 δικτυωτών πυλώνων οπλισμένου σκυροδέματος και χάλυβα, ύψους περίπου 33 μέτρων ο καθένας. Όπως επεσήμανε στην παρουσίασή του ο καθηγητής Νίκος Μπελαβίλας, συγκρίνοντας το μέγεθός τους με μια τυπική εξαώροφη πολυκατοικία της Κυψέλης ύψους 25 έως 26 μέτρων, οι κατασκευές αυτές υπερβαίνουν κατά πολύ την κλίμακα του κρητικού τοπίου.

Τα γεωγραφικά και δημογραφικά δεδομένα που ανέδειξε η έρευνα του ΕΜΠ αποτυπώνουν το εύρος της παρέμβασης:

  • Η γραμμή διασχίζει διοικητικά έξι δήμους της Βόρειας Κρήτης.
  • Διέρχεται δίπλα ή πάνω από τα οικιστικά όρια 38 οικισμών, εκ των οποίων οι 10 είναι θεσμοθετημένοι παραδοσιακοί οικισμοί, επηρεάζοντας άμεσα τη διαβίωση, την υγεία και την αισθητική καθημερινότητα περίπου 4.000 κατοίκων.
  • Κινείται σε υψόμετρο 400 έως 800 μέτρων, σε απόσταση δεκάδων χιλιομέτρων από τις βόρειες ακτές.

Σύμφωνα με την ανάλυση του κ. Μπελαβίλα, η επιλογή αυτής της ημιορεινής ζώνης δεν υπήρξε τυχαία. Οι μελετητές του έργου μετατόπισαν τη χάραξη μακριά από τα παράλια προκειμένου να αποφύγουν το υψηλό κόστος των αστικών απαλλοτριώσεων και τις αντιδράσεις των πυκνοκατοικημένων αστικών κέντρων. Ωστόσο, επιλέγοντας μια φαινομενικά λιγότερο δομημένη περιοχή, «έπεσαν επάνω σε αυτή τη σπουδαία ζώνη, την κοιτίδα της αρχαίας και της μεσαιωνικής Κρήτης».

Πολιτιστική και περιβαλλοντική προσβολή: Από το Γεωπάρκο Ψηλορείτη στο Αρκάδι και την Ελεύθερνα

Το πλέον ανησυχητικό εύρημα της χωρικής ανάλυσης αφορά τη σύγκρουση της προτεινόμενης όδευσης με το θεσμοθετημένο φυσικό και πολιτιστικό κεφάλαιο του νησιού. Περίπου το 70% του μήκους της εναέριας γραμμής διέρχεται μέσα ή σε άμεση επαφή με περιοχές υψηλής περιβαλλοντικής και αρχαιολογικής προστασίας. Συγκεκριμένα, η χάραξη τέμνει ή εφάπτεται σε 11 προστατευόμενους οικοτόπους Natura και καταφύγια άγριας ζωής, διασχίζει 10 κηρυγμένους αρχαιολογικούς χώρους και περνά μέσα από το Παγκόσμιο Γεωπάρκο UNESCO του Ψηλορείτη, καθώς και από εμβληματικά φαράγγια όπως το Πρασιανό και το Βαλσαμόνερο, την περιοχή της λίμνης Κουρνά και τις υπώρειες των Λευκών Ορέων.

Ο Νίκος Μπελαβίλας, ο οποίος πραγματοποίησε επιτόπια αυτοψία περπατώντας τη διαδρομή «μητάτο το μητάτο», κατέθεσε φωτογραφικά τεκμήρια που αναδεικνύουν την οπτική αλλοίωση μνημείων παγκόσμιας εμβέλειας. Στην αρχαία Ελεύθερνα —έναν ιστορικό τόπο που ιδρύθηκε από τους Δωριείς τον 9ο αιώνα π.Χ. και κατοικήθηκε αδιάλειπτα έως τους πρωτοβυζαντινούς χρόνους— οι πυλώνες προβλέπεται να στηθούν ακριβώς απέναντι από τον περίβολο του αρχαιολογικού μουσείου, τέμνοντας τον ορίζοντα προς τις κορυφές του Ψηλορείτη. Αντίστοιχη εικόνα καταγράφεται στην ιστορική Μονή Αρκαδίου, όπου οι πυλώνες ακουμπούν κυριολεκτικά στα θεσμοθετημένα αρχαιολογικά όρια του μνημείου.

«Η Δωδώνη, η Επίδαυρος και οι Δελφοί έχουν τέτοιο καθεστώς προστασίας που ό,τι βλέπει το μάτι της στον ορίζοντα απαγορεύεται να δομηθεί. Αν πάτε και στηθείτε στο μαντείο των Δελφών, αν πάτε και στηθείτε στις κερκίδες της Επιδαύρου, δεν θα δείτε ούτε κεραμίδι σε ό,τι πιάνει το μάτι σας. Εδώ έχουμε την κήρυξη, έχουμε το Γεωπάρκο, έχουμε τη θεσμική κατοχύρωση. Ποιος είναι αυτός ο οποίος πηγαίνει με τόση άνεση και μέσα από αυτή την ιδιαίτερα προστατευμένη και αξιόλογη ζώνη περνάει μια τέτοια γραμμή;» διερωτήθηκε χαρακτηριστικά ο καθηγητής του ΕΜΠ.

Η κριτική στη Μελέτη Περιβαλλοντικών Επιπτώσεων (ΜΠΕ): Τα «τεχνάσματα» και η απόρριψη των εναλλακτικών

Πέρα από τις επιπτώσεις στο τοπίο, η επιστημονική ομάδα του Πολυτεχνείου άσκησε δριμεία μεθοδολογική κριτική στη Μελέτη Περιβαλλοντικών Επιπτώσεων (ΜΠΕ) του ΑΔΜΗΕ, εντοπίζοντας σοβαρές παραλείψεις και ελλείψεις διαφάνειας. Όπως εξήγησε τόσο ο Νίκος Μπελαβίλας όσο και ο Δημήτρης Καλιαμπάκος, η ΜΠΕ εξέτασε τυπικά τη «μηδενική λύση» (δηλαδή τη μη κατασκευή του έργου, η οποία θα οδηγούσε σε ενεργειακή κατάρρευση του νησιού) και εν συνεχεία συνέκρινε πέντε παραλλαγές της ίδιας εναέριας χάραξης. Αντιθέτως, απέρριψε «σε δύο γραμμές» ως μη βιώσιμες τόσο την υπόγεια όσο και την υποθαλάσσια όδευση, χωρίς να προχωρήσει σε καμία ουσιαστική κοστολόγηση ή τεχνική αξιολόγηση.

Ιδιαίτερη αίσθηση προκάλεσε η αποκάλυψη ενός «τεχνάσματος» στον υπολογισμό της εδαφικής κατάληψης του έργου. Ενώ η επίσημη μελέτη του φορέα αναφέρει ότι η εγκατάσταση των πυλώνων θα καταλάβει συνολικά μόλις 137 στρέμματα (συν περίπου 300 στρέμματα για την κατασκευή δρόμων πρόσβασης), αποσιωπά την υποχρεωτική εκ του νόμου διάνοιξη ζώνης δουλείας και αντιπυρικής προστασίας πλάτους 40 μέτρων (20 μέτρα εκατέρωθεν του άξονα) καθ’ όλο το μήκος των 97 χιλιομέτρων.

Η διάνοιξη αυτής της ζώνης, όπου απαγορεύεται κάθε υψηλή βλάστηση και απαιτείται πλήρης αποψίλωση ώστε να μην προκληθούν δασικές πυρκαγιές, συνεπάγεται στην πραγματικότητα την ισοπέδωση 4.000 έως 4.500 στρεμμάτων ορεινής γης. Σε αυτή την έκταση προστίθενται οι νέοι ορεινοί δρόμοι που πρέπει να χαραχθούν στα 400 και 600 μέτρα υψόμετρο, προκειμένου να ανεβούν οι βαριές νταλίκες και οι γερανοί που θα μεταφέρουν χιλιάδες κυβικά μέτρα σκυροδέματος.

Όπως υπογράμμισε ο κ. Μπελαβίλας, από τον Απρίλιο που τα πρώτα συμπεράσματα της έρευνας του ΕΜΠ παρουσιάστηκαν δημόσια στην Κρήτη, δεν υπήρξε ούτε μία επίσημη τεχνική απάντηση από την πλευρά του ΑΔΜΗΕ που να αμφισβητεί την ακρίβεια των μετρήσεων.

Η πολυκριτηριακή ανάλυση του ΕΜΠ: Γιατί η υπογειοποίηση υπερέχει με σκορ 0,66 έναντι 0,34

Προκειμένου να απαντήσουν στο κεντρικό ερώτημα εάν υπάρχει μια εναλλακτική λύση που επιτυγχάνει το ίδιο τεχνικό αποτέλεσμα με ηπιότερο περιβαλλοντικό και κοινωνικό αποτύπωμα, οι ερευνητές του Εθνικού Μετσόβιου Πολυτεχνείου επιστράτευσαν την επιστημονική μεθοδολογία της πολυκριτηριακής ανάλυσης αποφάσεων. Όπως τόνισε ο επιστημονικός υπεύθυνος του έργου, καθηγητής Δημήτρης Καλιαμπάκος, η δύναμη του μοντέλου δεν έγκειται στην επίκληση της πανεπιστημιακής αυθεντίας, αλλά στην απόλυτη διαφάνεια των παραδοχών του, επιτρέποντας σε οποιονδήποτε μελετητή να ελέγξει και να αμφισβητήσει τα επιμέρους σταθμά.

Η ερευνητική ομάδα έθεσε στην ίδια ζυγαριά την εναέρια όδευση (στον άξονα Χανιά–Δαμάστα) και την υπόγεια όδευση (παράλληλα με τον ΒΟΑΚ), αξιολογώντας τες στη βάση τριών ισότιμων πυλώνων: του οικονομικού κόστους, των περιβαλλοντικών επιπτώσεων και της κοινωνικής αποδοχής. Παρά το γεγονός ότι σε κάθε επιμέρους στάθμιση υιοθετήθηκαν συντηρητικές παραδοχές ώστε να μην υπάρξει η παραμικρή υπόνοια μεροληψίας υπέρ της υπογειοποίησης, τα αποτελέσματα κατέδειξαν συντριπτική υπεροχή της υπόγειας λύσης, η οποία συγκέντρωσε συνολική βαθμολογία 0,66 έναντι μόλις 0,34 της εναέριας χάραξης.

Η σύγκριση στα επιμέρους κριτήρια (σε κλίμακα 1 έως 9) ανέδειξε τη δομική διαφορά των δύο επιλογών:

  • Κόστος επένδυσης (7:1 υπέρ της εναέριας): Αποτελεί το μοναδικό πεδίο στο οποίο υπερέχει η εναέρια λύση. Βάσει διεθνών δεδομένων, το αρχικό κατασκευαστικό κόστος της υπογειοποίησης υπολογίστηκε συντηρητικά 3 έως 5 φορές υψηλότερο (4 έως 5 φορές στη στάθμιση), χωρίς ωστόσο να συνυπολογίζεται η εξοικονόμηση από την αποφυγή νέων απαλλοτριώσεων κατά μήκος του ΒΟΑΚ.
  • Κόστος συντήρησης και λειτουργίας (5:1 υπέρ της υπόγειας): Η εικόνα ανατρέπεται πλήρως στον κύκλο ζωής του έργου. Διεθνή στοιχεία καταδεικνύουν ότι το λειτουργικό κόστος μιας υπόγειας γραμμής ανέρχεται μόλις στο 40% της αντίστοιχης εναέριας, καθώς τα υπόγεια καλώδια προστατεύονται από κεραυνούς, θυελλώδεις ανέμους και ακραία καιρικά φαινόμενα. Ακόμη και όταν η ομάδα απέδωσε στην αρχική επένδυση τριπλάσια βαρύτητα έναντι της συντήρησης (3:1), το μακροχρόνιο όφελος παρέμεινε καθοριστικό.
  • Αισθητική επιβάρυνση του τοπίου (9:1 υπέρ της υπόγειας): Η υπογειοποίηση αίρει εξ ορισμού κάθε οπτική όχληση στον ορίζοντα.
  • Επιπτώσεις στο οικοσύστημα: Η προστασία της ορνιθοπανίδας αποτελεί κρίσιμο παράγοντα, με τον κ. Καλιαμπάκο να επικαλείται στοιχεία από τις Ηνωμένες Πολιτείες, όπου περίπου 50 εκατομμύρια πτηνά θανατώνονται ετησίως πάνω σε εναέριες γραμμές μεταφοράς.
  • Αντιληπτές επιπτώσεις στην υγεία (3:1 υπέρ της υπόγειας): Ανεξαρτήτως της επιστημονικής συζήτησης για την ηλεκτρομαγνητική ακτινοβολία, ο φόβος των τοπικών κοινωνιών συνιστά αντικειμενικό κοινωνικό δεδομένο, οδηγώντας χώρες όπως η Ολλανδία στην υπογειοποίηση δικτύων κοντά σε κατοικημένες ζώνες.
  • Απομείωση της αξίας γης (7:1 υπέρ της υπόγειας): Συντηρητικές εκτιμήσεις δείχνουν ότι η διέλευση πυλώνων προκαλεί μείωση της αξίας των ακινήτων κατά 30% σε ζώνη 100 μέτρων εκατέρωθεν της γραμμής και κατά 10% έως τα 400 μέτρα, πλήττοντας άμεσα τις ιδιοκτησίες κατά μήκος 100 χιλιομέτρων.

Προκειμένου να ελεγχθεί η ανθεκτικότητα των συμπερασμάτων, εφαρμόστηκαν στοχαστικές μαθηματικές μέθοδοι προσομοίωσης (ανάλυση ευαισθησίας), μεταβάλλοντας το εύρος των τιμών σε όλα τα κριτήρια. Η υπόγεια λύση επικράτησε σε όλες ανεξαιρέτως τις επαναλήψεις. Όπως τόνισε ο κ. Καλιαμπάκος, η εναέρια όδευση αρχίζει να εμφανίζεται ανταγωνιστική μόνο εάν καταργηθούν σχεδόν πλήρως τα περιβαλλοντικά και κοινωνικά κριτήρια, αποδίδοντας βαρύτητα 70% έως 99,5% αποκλειστικά στο αρχικό κόστος κατασκευής:

«Να μας το πουν τουλάχιστον. Αν θέλουν να κάνουν μονοκριτηριακή ανάλυση και να πουν “παιδιά, θα καταργήσω τα άλλα, πείτε μου ό,τι είναι φθηνότερο στην επένδυση”, να τελειώνουμε. Μη μας λένε όμως ότι δεν είναι βιώσιμη άλλη λύση, γιατί αρχίζουμε να προσβάλλουμε και τις λέξεις».

Η οικονομική αποτίμηση του τοπίου και η ευκαιρία του ΒΟΑΚ

Πέρα από την πολυκριτηριακή αξιολόγηση, η ομάδα του Πολυτεχνείου εφάρμοσε και ένα δεύτερο, αμιγώς χρηματοοικονομικό εργαλείο: τη μεθοδολογία της περιβαλλοντικής οικονομίας. Στόχος ήταν να μεταφραστεί η υποβάθμιση του φυσικού κάλλους και των προστατευόμενων περιοχών σε μετρήσιμα χρηματικά μεγέθη, απαντώντας στη λογική της στενής λογιστικής αποτίμησης.

Οι υπολογισμοί κατέδειξαν ότι το εξωτερικό περιβαλλοντικό και κοινωνικό κόστος από την εγκατάσταση των 269 πυλώνων μέσα στις προστατευόμενες ζώνες της Βόρειας Κρήτης ανέρχεται από 13 έως 50 εκατομμύρια ευρώ ετησίως. Αντιστοίχως, το καθαρό κοινωνικό όφελος από την υπογειοποίηση της γραμμής υπολογίστηκε σε περίπου 20 εκατομμύρια ευρώ τον χρόνο, ποσό το οποίο υπερβαίνει το ανηγμένο ετήσιο κόστος κατασκευής της υπόγειας υποδομής.

Σύμφωνα με τους μελετητές, η τεχνική αυτή επιλογή δεν αποτελεί κάποιου είδους πειραματική καινοτομία. Στην ελληνική επικράτεια έχουν ήδη κατασκευαστεί περίπου 32.000 χιλιόμετρα υπόγειων δικτύων μέσης και χαμηλής τάσης, καθώς και 500 χιλιόμετρα γραμμών υψηλής και υπερυψηλής τάσης. Τα 100 χιλιόμετρα της διαδρομής Χανιά–Δαμάστα εντάσσονται απολύτως στα όρια της εγχώριας τεχνικής εμπειρίας.

Επιπλέον, η έρευνα ανέδειξε μια ιστορική συγκυρία με αυστηρή «ημερομηνία λήξης»: την παράλληλη κατασκευή του νέου Βόρειου Οδικού Άξονα Κρήτης (ΒΟΑΚ). Ο υπό διαμόρφωση οδικός άξονας προσφέρει έναν έτοιμο, θεσμοθετημένο τεχνικό διάδρομο, εντός του οποίου μπορεί να τοποθετηθεί το υπόγειο καλώδιο υπερυψηλής τάσης. Η αξιοποίηση του ΒΟΑΚ μηδενίζει την ανάγκη για νέες δασικές διανοίξεις, περιορίζει δραστικά τις χρονοβόρες απαλλοτριώσεις και εναρμονίζεται πλήρως με το Περιφερειακό Χωροταξικό Πλαίσιο της Κρήτης, το οποίο επιτάσσει τη συγκέντρωση όλων των βαρέων υποδομών στον βόρειο οδικό άξονα.

Ο κίνδυνος πυρκαγιών και η κλιματική ανθεκτικότητα των δικτύων

Ιδιαίτερη βαρύτητα στην επιχειρηματολογία των ακαδημαϊκών απέκτησε η παράμετρος της πολιτικής προστασίας και της κλιματικής ανθεκτικότητας, υπό τη βαριά σκιά των καταστροφικών δασικών πυρκαγιών. Τόσο ο κοσμήτορας Ματθαίος Παπαβασιλείου όσο και ο Δημήτρης Καλιαμπάκος αναφέρθηκαν στη φονική πυρκαγιά του Ιουλίου στο Ρέθμνο, η οποία στοίχισε τη ζωή σε δύο πυροσβέστες και για την οποία οι αρμόδιες ανακριτικές αρχές εξετάζουν ως πιθανή αιτία έναυσής της βλάβη στο εναέριο ηλεκτρικό δίκτυο.

Τα στατιστικά στοιχεία που παρατέθηκαν στην εκδήλωση είναι αποκαλυπτικά για τη συσχέτιση των εναέριων γραμμών με τις μεγάλες καταστροφές:

  • Σύμφωνα με τα δεδομένα που ενσωματώθηκαν στην έκθεση, 15 από τις 41 μεγαλύτερες πυρκαγιές του 2025 στην Ελλάδα αποδόθηκαν με υψηλή πιθανότητα σε σπινθήρες ή αστοχίες εναέριων δικτύων μεταφοράς.
  • Αντιστοίχως, στοιχεία περιβαλλοντικών οργανώσεων (WWF) καταδεικνύουν ότι 6 στις 10 μεγάλες πυρκαγιές του 2025 σχετίζονταν με το εναέριο δίκτυο ηλεκτρισμού.

«Η υπογειοποίηση των γραμμών υψηλής και υπερυψηλής τάσης σε όλο τον κόσμο πήρε τεράστια ώθηση μετά τις μεγάλες πυρκαγιές στην Καλιφόρνια, όταν είδαν ένα πανίσχυρο κράτος να γονατίζει από την κλιματική αλλαγή και τους σπινθήρες στα καλώδια. Η διαχείριση αυτού του κινδύνου δεν αντιμετωπίζεται κατασταλτικά· αντιμετωπίζεται μόνο αν προληπτικά έχεις υπογειοποιήσει τις γραμμές», υπογράμμισε ο κ. Καλιαμπάκος, σημειώνοντας ότι υπό το πρίσμα της κλιματικής κρίσης, η εναέρια διέλευση από ορεινά δάση και φαράγγια συνιστά διαρκή απειλή.

Χωροταξική δικαιοσύνη και ορεινή Ελλάδα: Η οπτική των ακαδημαϊκών

Πέρα από τους αριθμούς και τις τεχνικές προδιαγραφές, η ερευνητική ομάδα έθεσε στο επίκεντρο της συζήτησης μια θεμελιώδη πολιτική και ηθική έννοια: τη «χωροταξική δικαιοσύνη». Όπως επεσήμαναν οι ομιλητές, ο σχεδιασμός του έργου αντανακλά μια παγιωμένη αντίληψη που αντιμετωπίζει την ορεινή ενδοχώρα ως έναν φθηνό, διαθέσιμο υποδοχέα για κάθε οχλούσα υποδομή που απορρίπτεται από τα αστικά κέντρα.

Ο Δημήτρης Καλιαμπάκος παρέθεσε τα δημογραφικά δεδομένα της εγκατάλειψης της υπαίθρου: η ορεινή Ελλάδα —συμπεριλαμβανομένης της ορεινής Κρήτης— καταλαμβάνει το 65% της εθνικής επικράτειας, αλλά φιλοξενεί πλέον μόλις το 11% του πληθυσμού, έχοντας αποψιλωθεί από τους πολέμους, την αστυφιλία και τη μετανάστευση.

Επικαλούμενος τον στίχο του Οδυσσέα Ελύτη «τα θεμέλιά μου στα βουνά / και τα βουνά σηκώνουν οι λαοί στους ώμους τους», ο καθηγητής του ΕΜΠ άσκησε κριτική στη λογική της βιομηχανοποίησης των ορεινών όγκων:

«Η λογική που λέει ότι θα περάσουμε απ’ τα βουνά γιατί αυτή τη στιγμή δεν έχουν κόσμο και δεν τα χρειαζόμαστε, υπονομεύοντας εις το διηνεκές τις προοπτικές ανάπτυξης, είναι θεμελιώδες πρόβλημα χωροταξικής ανισότητας. Το βασικό στοιχείο της ανάπτυξης στα βουνά είναι η αίσθηση της επαφής με τη φύση, η αυθεντικότητά της. Αν το κάνεις βιομηχανικό τοπίο, χάλασες τον χαρακτήρα τους. Όποιος νομίζει ότι η Μαδάρα είναι απλώς χώρος, δεν καταλαβαίνει τίποτα και δεν καταλαβαίνει ούτε τις αντιδράσεις».

Με τη διαπίστωση αυτή, οι πανεπιστημιακοί παρέδωσαν τη σκυτάλη στους εκπροσώπους της Τοπικής Αυτοδιοίκησης, των νομικών συμβούλων και των πολιτικών φορέων, οι οποίοι ανέδειξαν τις θεσμικές, δικαστικές και ενεργειακές διαστάσεις της σύγκρουσης.

Η αντίδραση της Τοπικής Αυτοδιοίκησης: Ο Δήμος Αποκορώνου και η μάχη στο ΣτΕ

Η ακαδημαϊκή τεκμηρίωση του Εθνικού Μετσόβιου Πολυτεχνείου βρήκε την άμεση θεσμική της έκφραση στις παρεμβάσεις των εκπροσώπων της Τοπικής Αυτοδιοίκησης, οι οποίοι περιέγραψαν το χρονικό μιας οργανωμένης αντίστασης απέναντι σε έναν σχεδιασμό που κρίθηκε ότι παρακάμπτει τις τοπικές κοινωνίες. Ο δήμαρχος Αποκορώνου, Χαράλαμπος Κουκιανάκης, ανατρέχοντας στις αρχές του 2024, σημείωσε ότι το Δημοτικό Συμβούλιο αρνήθηκε ομόφωνα να περιοριστεί σε στείρες διαμαρτυρίες, επιλέγοντας να απευθυνθεί στην Περιφερειακή Ένωση Δήμων Κρήτης (ΠΕΔ Κρήτης) προκειμένου να ανατεθεί η επιστημονική αξιολόγηση στο ΕΜΠ.

Ο κ. Κουκιανάκης έθεσε το ζήτημα σε ευρύτερη πολιτική και δημοκρατική βάση, διαχωρίζοντας ρητά την έννοια της ανάπτυξης από την επιβολή τετελεσμένων:

«Δεν ήρθαμε εδώ στο Εθνικό Μετσόβιο Πολυτεχνείο για να φωνάξουμε περισσότερο από την επιστήμη. Ήρθαμε για να ακουστεί η επιστήμη εκεί που μέχρι σήμερα η φωνή των τοπικών κοινωνιών δεν είχε την ανταπόκριση που δικαιούται… Δεν είμαστε απέναντι στην ενεργειακή ανάπτυξη ούτε στις ανάγκες της χώρας. Αλλά υπάρχει μια μεγάλη διαφορά: άλλο ανάπτυξη και άλλο επιβολή… Η Κρήτη δεν ζητά να σταματήσει το μέλλον. Ζητά το μέλλον να μην καταστρέψει την Κρήτη».

Παράλληλα, ο δήμαρχος Αποκορώνου ανακοίνωσε ότι ο δήμος του, ενεργώντας αυτοτελώς, προσέφυγε στο Συμβούλιο της Επικρατείας (ΣτΕ) κατά του σχεδιασμού, αναθέτοντας τη νομική εκπροσώπηση στους διακεκριμένους πανεπιστημιακούς Θεόδωρο Φορτσάκη και Μανώλη Βελεγράκη, σε συνεργασία με τη νομική υπηρεσία του δήμου και την ειδική συνεργάτιδα Αργυρώ Κουκιανάκη. Κλείνοντας την ομιλία του, έστειλε μήνυμα αποφασιστικότητας σε περίπτωση που επιχειρηθεί η υλοποίηση του έργου χωρίς τροποποιήσεις: «Ραντεβού στη Μαδάρα, όχι ως απειλή, αλλά ως υπόσχεση ότι δεν θα εγκαταλείψουμε τον τόπο μας».

Στο ίδιο μήκος κύματος κινήθηκε και ο αντιδήμαρχος Ρεθύμνης, κ. Σκορδίλης, ο οποίος κατήγγειλε την αντιμετώπιση της αυτοδιοίκησης ως «φτωχού συγγενή» από έναν φορέα που λειτουργεί ως «μονοπόλιο με δημόσιο μάνατζμεντ». Υπενθυμίζοντας τον πρόσφατο εορτασμό των 160 ετών από το ολοκαύτωμα της Μονής Αρκαδίου και την ιστορία της αρχαίας Ελεύθερνας, τόνισε ότι η μελέτη που κατέθεσε ο διαχειριστής απορρίφθηκε συλλήβδην από τα δημοτικά συμβούλια και το περιφερειακό συμβούλιο, καλώντας σε διαρκή συνεργασία της αυτοδιοίκησης με την επιστημονική κοινότητα.

Η νομική διάσταση και η εναλλακτική της αναβάθμισης της υφιστάμενης γραμμής

Τις κρίσιμες δικαστικές πτυχές της υπόθεσης, η οποία εκκρεμεί πλέον προς εκδίκαση ενώπιον του Ε΄ Τμήματος του Συμβουλίου της Επικρατείας, ανέλυσε ο νομικός σύμβουλος Μανώλης Βελεγράκης (μεταφέροντας παράλληλα τον χαιρετισμό του καθηγητή Θεόδωρου Φορτσάκη). Ο κ. Βελεγράκης διέκρινε δύο θεμελιώδεις λόγους ακύρωσης της προσβαλλόμενης πράξης.

Ο πρώτος λόγος αφορά την ανεπαρκή εξέταση των εναλλακτικών λύσεων στη Μελέτη Περιβαλλοντικών Επιπτώσεων, όπως αυτή τεκμηριώθηκε από τη μελέτη του ΕΜΠ. Ο δεύτερος, και κατά την εκτίμησή του ακόμη σαφέστερος νομικά, έγκειται στην ευθεία παραβίαση του Περιφερειακού Χωροταξικού Πλαισίου της Κρήτης, το οποίο στο χαρτογραφικό και κανονιστικό του μέρος ορίζει ρητά διαφορετική όδευση, επιβάλλοντας τη συγκέντρωση των βαρέων υποδομών επί του άξονα του ΒΟΑΚ.

Πέραν της υπογειοποίησης, ο νομικός σύμβουλος ανέδειξε μια ακόμη τεχνική εναλλακτική που απορρίφθηκε βεβιασμένα: την αναβάθμιση της υφιστάμενης εναέριας γραμμής υψηλής τάσης 150 kV (Χανιά–Λινοπεράματα) σε υπερυψηλή τάση 400 kV. Όπως επεσήμανε, στο Δεκαετές Πρόγραμμα Ανάπτυξης (ΔΠΑ) του ίδιου του ΑΔΜΗΕ περιλαμβάνονται τρία έως τέσσερα παρόμοια έργα αναβάθμισης υφιστάμενων γραμμών στην ηπειρωτική Ελλάδα. Κατά συνέπεια, το επιχείρημα του διαχειριστή ότι μια τέτοια αναβάθμιση στην Κρήτη θα προκαλούσε προβλήματα διακοπών στην ηλεκτροδότηση κρίνεται ασθενές, ιδίως από τη στιγμή που το νησί τροφοδοτείται πλέον αμφίπλευρα μέσω δύο μεγάλων υποβρύχιων διασυνδέσεων. Παράλληλα, σημείωσε ότι οι παλαιότερες ανησυχίες των μηχανικών ως προς τη δυσκολία εντοπισμού βλαβών στα υπόγεια καλώδια έχουν ξεπεραστεί χάρη στα σύγχρονα συστήματα τηλεπαρακολούθησης.

Το ενεργειακό υπόβαθρο: Ανεμογεννήτριες, ΑΠΕ και η αντιπαράθεση για το μοντέλο ανάπτυξης

Κατά τη διάρκεια της εκδήλωσης, τόσο ο δήμαρχος Αποκορώνου όσο και οι ομιλητές που ακολούθησαν συνέδεσαν άμεσα την εναέρια χάραξη της γραμμής Χανιά–Δαμάστα στη ρίζα της Μαδάρας με τον ευρύτερο σχεδιασμό εγκατάστασης μεγάλων έργων Ανανεώσιμων Πηγών Ενέργειας (ΑΠΕ) στους ορεινούς όγκους του νησιού. Όπως καταγγέλθηκε, οι περιβαλλοντικές μελέτες που βρίσκονται σε εξέλιξη προβλέπουν την εγκατάσταση 26 ανεμογεννητριών στην περιοχή μεταξύ Αλίκαμπου και Σφακίων, καθώς και 8 ακόμη γιγαντιαίων ανεμογεννητριών στην Ασή Γωνιά —ύψους 185 μέτρων και ισχύος 6,6 MW η καθεμία— πλαισιωμένων από μεγάλους σταθμούς αποθήκευσης ενέργειας με μπαταρίες.

Όπως παρατήρησε ο καθηγητής Νίκος Μπελαβίλας, η μετατόπιση της γραμμής υπερυψηλής τάσης προς τα βουνά μειώνει δραστικά το κόστος σύνδεσης για τους ιδιώτες επενδυτές των αιολικών πάρκων, οι οποίοι διαφορετικά θα υποχρεώνονταν να κατασκευάσουν δικά τους δίκτυα μήκους 20 χιλιομέτρων, ενώ τώρα η γραμμή διέρχεται σε απόσταση ενός ή δύο χιλιομέτρων από τις σχεδιαζόμενες εγκαταστάσεις.

Την πολιτική διάσταση αυτού του σχεδιασμού ανέπτυξε με δριμύτητα ο βουλευτής Χανίων Παύλος Πολάκης. Παραθέτοντας ενεργειακά μεγέθη, επεσήμανε ότι η μέγιστη ζήτηση ηλεκτρικής ενέργειας στην Κρήτη ανέρχεται σε 850 έως 900 MW, τη στιγμή που έχουν ήδη εγκατασταθεί 400 MW ΑΠΕ, ενώ σε εθνικό επίπεδο η κατανάλωση των 9 GW υπερκαλύπτεται από 20 GW εγκατεστημένων μονάδων ΑΠΕ (13,6 GW φωτοβολταϊκά και 6,7 GW αιολικά).

«Ο μοναδικός λόγος που ο ΑΔΜΗΕ επιλέγει τη συγκεκριμένη όδευση είναι γιατί είναι ο πιο φθηνός τρόπος να συνδεθούν οι προγραμματισμένες ανεμογεννήτριες στους ορεινούς όγκους της Κρήτης. Δεν θέλω η Κρήτη να γίνει Νότια Εύβοια… Αυτό δεν αφήνει οικονομικό αποτύπωμα στο νησί. Είναι για πέντε εταιρείες που θα εξάγουν το ρεύμα μέσω των δύο καλωδίων», ανέφερε ο κ. Πολάκης, αντιπαραβάλλοντας το μοντέλο των μεγάλων ενεργειακών επενδύσεων και του real estate με την αγροτοκτηνοτροφική παραγωγή, τις μικρομεσαίες επιχειρήσεις και τον πολιτιστικό τουρισμό του νησιού, και τασσόμενος υπέρ της υπόγειας όδευσης παράλληλα στον ΒΟΑΚ.

Η φωνή της κοινωνίας των πολιτών και το μέλλον της διεκδίκησης

Στο κλείσιμο της εσπερίδας, τον λόγο έλαβαν εκπρόσωποι των φορέων των Κρητών της Αττικής και τοπικών συλλόγων, μεταφέροντας την ανησυχία της κοινωνίας των πολιτών. Ο εκδότης της εφημερίδας Παγκρητικά Νέα και μέλος του Συνδέσμου Κρητών Επιστημόνων, κ. Μανταράκης, επισήμανε ότι σε μια περίοδο που η Κρήτη υποδέχεται 6 έως 7 εκατομμύρια επισκέπτες ετησίως, η ανέγερση 269 πυλώνων και η διάθεση χιλιάδων κυβικών μέτρων σκυροδέματος στα βουνά θα πλήξει καίρια τη χλωρίδα, την πανίδα και το τουριστικό προϊόν του νησιού, εκφράζοντας παράλληλα τη λύπη του για την απουσία άλλων πολιτικών εκπροσώπων από την εκδήλωση.

Τέλος, ο πρόεδρος του πολιτιστικού συλλόγου του ορεινού χωριού Νίπος Αποκορώνου, κ. Αθητάκης, έδωσε έμφαση στην ανάγκη μαζικής κοινωνικής κινητοποίησης ως συμπληρώματος της επιστημονικής και νομικής τεκμηρίωσης: «Καλές οι ενημερώσεις που πρέπει να γίνονται πλατιά, αλλά όταν θα χρειαστεί ο κόσμος να συσπειρωθεί, να βγει στους δρόμους, να μην μπει η πρώτη βίδα από τον πυλώνα, τότε θα χρειαστούμε όλους τους Κρητικούς», σημείωσε χαρακτηριστικά.

Ολοκληρώνοντας την παρουσίαση, η ερευνητική ομάδα του Εθνικού Μετσόβιου Πολυτεχνείου υπογράμμισε ότι η μελέτη της δεν υποκαθιστά τη θεσμική διαδικασία αδειοδότησης, αλλά επιτελεί τον αυτονόητο ρόλο του δημόσιου πανεπιστημίου: να θέτει στη διάθεση της κοινωνίας, της αυτοδιοίκησης και της δικαιοσύνης διαφανή, ελέγξιμα και αδιάσειστα επιστημονικά δεδομένα. Η τελική έκβαση της υπόθεσης Χανιά–Δαμάστα, τόσο στις αίθουσες του Συμβουλίου της Επικρατείας όσο και στον πολιτικό σχεδιασμό του Υπουργείου Περιβάλλοντος και Ενέργειας, θα κρίνει εάν η ενεργειακή θωράκιση της Κρήτης θα υλοποιηθεί με σεβασμό στην ταυτότητα και τη βιωσιμότητα της ενδοχώρας της ή εάν θα παγιωθεί ένα μοντέλο υποδομών που μετακυλίει το περιβαλλοντικό κόστος στις ορεινές κοινότητες.

Αγώνας της Κρήτης

Σχετικά Άρθρα

Που κυμαίνονται οι τιμές στο κρέας αμνοεριφίων και προβάτων στην χώρα μας και στην ΕΕ

Από τον Σεπτέμβριο οι κτηνοτρόφοι έχουν ξεκινήσει τις σφαγές των αμνοεριφίων και το επόμενο...

7,4 εκατ. ευρώ στους κτηνοτρόφους της Λέσβου για το γάλα που καταστράφηκε λόγω αφθώδους πυρετού

Μ. Σχοινάς: Η στήριξη της ελληνικής κτηνοτροφίας είναι για εμάς βασική πολιτική επιλογή Σημαντική οικονομική...

Το Φεστιβάλ/Έκθεση «Κρήτη: Η Μεγάλη Συνάντηση – Τοπικά Προϊόντα & Γεύσεις Ελλάδας», επιστρέφει για δεύτερη χρονιά στην Αγία Παρασκευή

Η μεγάλη γιορτή των ελληνικών τοπικών προϊόντων επιστρέφει για δεύτερη συνεχόμενη χρονιά στην πλατεία...

«Ανάγκη νέας ενίσχυσης για την αγορά λιπασμάτων»

Αξιότιμε κύριε Υπουργέ, Ο Ενιαίος Αγροτικός Σύλλογος Ιεράπετρας επανέρχεται στο ζήτημα της ενίσχυσης για την...

Έπεσαν στο μισό οι τιμές στα κηπευτικά της Ιεράπετρας – Απότομη «βουτιά» μέσα σε δύο ημέρες

Οι υψηλές θερμοκρασίες επιτάχυναν την ωρίμανση και έφεραν υπερπροσφορά, την ώρα που η υποκατανάλωση...

Πρόσφατα άρθρα

ΑΦΗΣΤΕ ΜΙΑ ΑΠΑΝΤΗΣΗ

εισάγετε το σχόλιό σας!
παρακαλώ εισάγετε το όνομά σας εδώ