Ιωάννης Περουλάκης
Στα μπλόκα του Ιανουαρίου, ανάμεσα στα αιτήματα για το πετρέλαιο και τη ρήτρα αναπροσαρμογής στο ρεύμα, ακούστηκε ψιθυριστά μια φράση που τρομάζει περισσότερο από κάθε φορολογικό μέτρο: «Δεν θα μείνει κανείς πίσω να καλλιεργήσει». Και δυστυχώς, οι αριθμοί επιβεβαιώνουν τον φόβο.
Ενώ συζητάμε για την «Ευφυή Γεωργία» και τα drones, ξεχνάμε τον πιο κρίσιμο παράγοντα: Τον άνθρωπο που θα κρατάει το χειριστήριο. Τα στοιχεία της Ευρωπαϊκής Επιτροπής για το 2025 είναι αμείλικτα: Ο μέσος όρος ηλικίας του Ευρωπαίου αγρότη έχει σκαρφαλώσει πάνω από τα 55 έτη, ενώ μόλις λίγο πάνω από το 10% των αρχηγών γεωργικών εκμεταλλεύσεων είναι κάτω των 40 ετών.
Στην Ελλάδα, η εικόνα είναι ακόμα πιο ανησυχητική. Για κάθε έναν νέο αγρότη (κάτω των 35), αντιστοιχούν σχεδόν 6 αγρότες άνω των 65 ετών. Αν συνεχίσουμε με αυτόν τον ρυθμό, το 2035 δεν θα ψάχνουμε για εργάτες γης από τρίτες χώρες, αλλά για… καλλιεργητές γης…
Γιατί η “Gen Z” δεν θέλει το χωράφι;
Πολλοί κατηγορούν τους νέους για «τεμπελιά» ή προτίμηση στην αστική ζωή. Η πραγματικότητα όμως είναι καθαρά οικονομική και έχει τρεις διαστάσεις:
- Το «Άβατο» της Γης: Ένας νέος 25 ετών που θέλει να μπει στο επάγγελμα σήμερα, βρίσκεται αντιμέτωπος με απαγορευτικό κόστος γης. Η κερδοσκοπία, η εγκατάσταση ΑΠΕ και λοιποί παράγοντες έχουν εκτοξεύσει τα ενοίκια και τις τιμές πώλησης. Χωρίς οικογενειακή περιουσία, η είσοδος στο γεωργικό τομέα για κάποιον που μέχρι χθες δεν είχε καμία επαφή με τον κλάδο, είναι πραγματικά, οικονομικά αδύνατη.
- Credit Crunch: Ποια τράπεζα δίνει δάνειο κεφαλαίου κίνησης σε έναν νέο επιχειρηματία χωρίς ιστορικό και εμπράγματες εξασφαλίσεις, σε έναν κλάδο υψηλού ρίσκου όπως η γεωργία; Η πρόσβαση σε ρευστότητα παραμένει ο Νο1 «κόφτης». Ωστόσο, θα υπάρξουν χρηματοδοτικά εργαλεία σε σύντομο χρονικό διάστημα τα οποία θα απευθύνονται σε αγρότες και κτηνοτρόφους.
- Ψηφιακό Χάσμα: Η νέα γενιά θέλει τεχνολογία, θέλει δεδομένα, θέλει επιχειρηματικότητα. Το μοντέλο «τσάπα και ιδρώτας» δεν τους εμπνέει. Αν η γεωργία δεν γίνει Tech-Business, δεν θα προσελκύσει τα μυαλά που χρειάζεται για να ανταγωνιστεί διεθνώς. Υπάρχουν ευκαιρίες χρηματοδότησης, όπως τα επόμενα σχέδια βελτίωσης που αναμένονται εντός του 2026, ωστόσο πόσοι νέοι είναι σε θέση να καλύψουν την ιδία συμμετοχή; Γιατί τα σχέδια βελτίωσης χρηματοδοτούν ένα μεγάλο ποσοστό της επένδυσης, όχι όμως το σύνολο αυτής.
Η ΕΕ έχει θέσει ως στόχο τον διπλασιασμό του ποσοστού των νέων αγροτών μέχρι το 2040. Όμως τα επιδοματικά εργαλεία (όπως το Πριμ Πρώτης Εγκατάστασης) μοιάζουν, πραγματικά με ασπιρίνες… Το πραγματικό πρόβλημα είναι η Διαδοχή. Οι μεγαλύτεροι σε ηλικία αγρότες διστάζουν να παραδώσουν τα «ηνία» στην επόμενη γενιά, αφού η σύνταξή τους είναι συχνά πενιχρή και η επιδότηση λειτουργεί ως συμπλήρωμα εισοδήματος.
Ίσως προγράμματα Πρόωρης Εξόδου (Early Retirement) που θα δίνουν κίνητρο στους παλιούς να αποχωρήσουν αξιοπρεπώς, μεταβιβάζοντας τη γη και τα δικαιώματα σε νέους, πραγματικούς παραγωγούς είναι μια λύση στο παραπάνω πρόβλημα. Έχει συμβεί στο παρελθόν, συζητιέται συνεχώς, ωστόσο τα τελευταία χρόνια δεν έχει βγει κάτι σχετικό.
Το 2035 δεν είναι μακριά. Αν δεν λύσουμε τώρα τον γρίφο της δημογραφικής ανανέωσης, η συζήτηση για την «επισιτιστική ασφάλεια» θα είναι κενή περιεχομένου. Θα έχουμε τα πιο σύγχρονα τρακτέρ, τα πιο έξυπνα λογισμικά, αλλά τα χωράφια θα μένουν ακαλλιέργητα γιατί δεν θα υπάρχει άνθρωπος να τα δουλέψει. Η ανανέωση των γενεών δεν είναι απλά θέμα κοινωνικής πολιτικής. Είναι ζήτημα εθνικής επιβίωσης του πρωτογενούς τομέα.
