Ο μετριασμός και η αντιμετώπιση των προβλημάτων που αντιμετωπίζει η Κρητική ύπαιθρος είναι μία προσπάθεια άμεσα συνδεδεμένη με την αναβάθμιση βασικών υποδομών, με την βελτίωση της πρόσβασης σε υπηρεσίες, αλλά κυρίως με την θέληση των τοπικών κοινωνιών να μπορούν να αξιοποιούν τις δυνατότητες ψηφιακής τεχνολογίας. Σε μία περίοδο κατά την οποία η δημογραφική συρρίκνωση, η περιορισμένη πρόσβαση σε επαγγελματικές ευκαιρίες και η απομάκρυνση νεότερων ανθρώπων από τα χωριά εντείνουν την ανάγκη για ένα διαφορετικό μοντέλο ανάπτυξης, η ψηφιοποίηση και ο τεχνολογικός αλφαβητισμός αναδεικνύονται ως συγκεκριμένα εργαλεία που μπορούν να στηρίξουν την παραμονή και την οικονομική δραστηριότητα στην ενδοχώρα. Πρόκειται ουσιαστικά για σύνθετο και πολυπαραγοντικό ζήτημα, το οποίο δεν αφορά μόνο την εγκατάσταση γρήγορων δικτύων κινητής τηλεφωνίας και ίντερνετ, την δημιουργία ενεργειακών κοινοτήτων και την παροχή ψηφιακών υπηρεσιών, αλλά και την εκπαίδευση των κατοίκων, τη δημιουργία νέων επιχειρηματικών ευκαιριών, τη σύνδεση της τοπικής παραγωγής με τον τουρισμό, την ανάδειξη του πολιτιστικού αποθέματος, την καλύτερη διαχείριση των φυσικών πόρων, αλλά και τη δυνατότητα των πολιτών να συμμετέχουν πιο ενεργά στη λειτουργία των τοπικών κοινωνιών. Σε αυτή την κατεύθυνση κινείται το ευρωπαϊκό έργο Digital Rural, το οποίο υλοποιείται στο πλαίσιο του Interreg Europe και συντονίζεται από το Μεσογειακό Αγρονομικό Ινστιτούτο Χανίων, με εταίρο την Περιφέρεια Κρήτης και φορείς από ακόμη έξι ευρωπαϊκές χώρες. Στόχος του είναι να εντοπίσει πολιτικές και πρακτικές που έχουν εφαρμοστεί σε άλλες περιοχές της Ευρώπης και να εξετάσει τον τρόπο με τον οποίο μπορούν να προσαρμοστούν στις ανάγκες της Κρήτης. Η εξέλιξη του προγράμματος βρίσκεται σε προχωρημένο πλέον στάδιο, καθώς μετά την καταγραφή και ανταλλαγή εμπειριών ακολουθείται σταδιακά η διαμόρφωση και εν τέλει η εφαρμογή των προτάσεων πολιτικής. Ήδη στην Ιρλανδία και την Πολωνία, εταίρους του προγράμματος, έχουν γίνει αλλαγές σε πολιτικές που συνδέονται με τον ψηφιακό μετασχηματισμό της υπαίθρου, ενώ στην Κρήτη έχουν πραγματοποιηθεί συναντήσεις με δήμους και τοπικούς φορείς, προκειμένου οι ευρωπαϊκές πρακτικές να εξεταστούν σε σχέση με τις πραγματικές ανάγκες κάθε περιοχής. Από το Ρέθυμνο μεγάλο ενδιαφέρον για πρακτικές που σχετίζονται με τον ψηφιακό αλφαβητισμό των ηλικιωμένων και την ενεργειακή αναβάθμιση έχουν εκδηλώσει οι δήμοι Αγίου Βασιλείου και Αμαρίου, ενώ ο δήμος Ανωγείων συμμετέχει ήδη ενεργά, αξιοποιώντας πρακτικές για τη σύσταση και την προώθηση τη σχολή υφαντικής Ανωγείων.
Σύμφωνα με όσα ανέφερε μεταξύ άλλων μιλώντας στα «Ρ.Ν.», η Δρ Carolyn Owen, ερευνήτρια στο τμήμα Βιώσιμης Γεωργίας του ΜΑΙΧ, το πρόγραμμα βρίσκεται περίπου στη μέση των εργασιών του, με ορίζοντα ολοκλήρωσης τον Απρίλιο του 2027, κατά τον οποίο όλοι οι συμμετέχοντες θα πρέπει να έχουν παρουσιάσει αλλαγές στις πολιτικές τους, είτε σε τοπικό, είτε σε περιφερειακό επίπεδο. Όπως εξήγησε, το ζητούμενο δεν είναι απλώς η μεταφορά μιας ευρωπαϊκής πρακτικής στην Κρήτη, αλλά η προσαρμογή της στις ιδιαίτερες συνθήκες του νησιού. «Ο στόχος του προγράμματος είναι να αλλάξουν οι πολιτικές των δήμων. Εμείς εισπράττουμε και εντοπίζουμε τις καλές πρακτικές, μελετούμε το πώς αυτές μπορούν να προσαρμοστούν εδώ, με στόχο όμως να αλλάξει συνολικά η Περιφερειακή πολιτική και να οδεύσουμε προς μία κατεύθυνση ψηφιακού μετασχηματισμού». Η ανάγκη αυτή αφορά ουσιαστικά το σύνολο της Κρήτης, καθώς, όπως επεσήμανε η κ. Όουεν, «όλοι οι δήμοι της Κρήτης έχουν ένα κομμάτι υπαίθριο, οπότε ουσιαστικά όλοι οι δήμοι ενδιαφέρονται».
Από την ψηφιακή εκπαίδευση μέχρι τις υπηρεσίες υγείας και τις τράπεζες
Ένα από τα προβλήματα που αναδείχθηκαν στις συναντήσεις του προγράμματος το προηγούμενο χρονικό διάστημα είναι ότι η ύπαρξη ψηφιακών υποδομών από μόνη της δεν αρκεί. Ιδιαίτερα στις μεγαλύτερες ηλικίες, η έλλειψη γνώσεων και εξοικείωσης με τις νέες τεχνολογίες μπορεί να δημιουργήσει ένα μεταγενέστερο και κυρίως πιο πρακτικό επίπεδο αποκλεισμού. «Ένα κομμάτι που έχει πολύ μεγάλο ενδιαφέρον είναι η ψηφιακή εκπαίδευση των μεγάλων ανθρώπων, γιατί όλο και περισσότερο υπάρχει μεγαλύτερη ανάγκη για τραπεζικές συναλλαγές, να κλείσουν ραντεβού για την υγεία μέσα από το διαδίκτυο και να επικοινωνήσουν ψηφιακά. Πολλοί δεν έχουν τα εφόδια να το κάνουν αυτό», ανέφερε η κ. Owen. Μία από τις πρακτικές που παρουσιάστηκαν από τη Σλοβενία αφορά κινητές μονάδες με τεχνολογικό εξοπλισμό, οι οποίες μετακινούνται στα χωριά και δημιουργούν προσωρινούς χώρους εκπαίδευσης. Εκεί οι μεγαλύτεροι σε ηλικία κάτοικοι μαθαίνουν να χρησιμοποιούν το διαδίκτυο, να πραγματοποιούν συναλλαγές και να κλείνουν ραντεβού, αλλά και να προστατεύονται από κινδύνους που σχετίζονται με την αποκάλυψη προσωπικών δεδομένων. Ιδιαίτερα στην Κρήτη, όπου οι απομακρυσμένες κοινότητες δεν αντιμετωπίζουν μόνο πρόβλημα συνδεσιμότητας, αλλά και περιορισμένη πρόσβαση σε υπηρεσίες εκπαίδευσης και υποστήριξης, η δυνατότητα ψηφιακής εκπαίδευσης είναι ακόμα πιο κρίσιμη, ιδιαίτερα για τις μεγαλύτερες γενιές. Στο επίκεντρο των προτάσεων βρίσκεται επίσης η δυνατότητα δημιουργίας ψηφιακών και επιχειρηματικών κόμβων στην ύπαιθρο. Στις συναντήσεις του Digital Rural εξετάστηκε μεταξύ άλλων, το μοντέλο των επιχειρηματικών hubs της Ιρλανδίας, που παρέχουν σε επιχειρηματίες πρόσβαση σε χώρους, υποστήριξη, δικτύωση και υπηρεσίες. Η ιδέα που συζητήθηκε για την Κρήτη είναι η δημιουργία ενός δικτύου συνδεδεμένων επιχειρηματικών κόμβων σε επιλεγμένες αγροτικές περιοχές, με αξιοποίηση ακόμη και κτιρίων που σήμερα παραμένουν κλειστά ή υποχρησιμοποιούνται. Με αυτόν τον τρόπο, η ψηφιακή υποδομή θα μπορούσε να συνδεθεί με την τοπική επιχειρηματικότητα, την κοινωνική και κυκλική οικονομία και την αγροτική παραγωγή. Η συγκεκριμένη προσέγγιση συγκέντρωσε ενδιαφέρον και για το Ρέθυμνο, καθώς περιοχές όπως το Αμάρι και ο Άγιος Βασίλειος έχουν ήδη εκδηλώσει ενδιαφέρον, ενώ στο Αμάρι υπάρχει και η εφαρμογή Visit Amari, για την οποία εξετάστηκε η διασύνδεση με μία ευρωπαϊκή πλατφόρμα βιώσιμου τουρισμού της υπαίθρου. Παράλληλα, τα παραδείγματα των Μαργαριτών, με την παράδοση της κεραμικής, αλλά και των Ανωγείων, όπου εξετάζεται η δημιουργία Fab Lab για την υποστήριξη των τοπικών χειροτεχνών, είναι επίσης μεταξύ των παραδειγμάτων που αναδείχθηκαν για τη συμπληρωματική λειτουργία της τεχνολογίας, προς υφιστάμενες παραγωγικές και πολιτιστικές δραστηριότητες.
Τουρισμός συνδεδεμένος με την τοπική παραγωγή
Ένας ακόμη άξονας αφορά τη σύνδεση του τουρισμού με την ύπαιθρο, μέσα από μία πρόταση που δεν αφορά αποκλειστικά την προσέλκυση επισκεπτών για διαμονή στα χωριά, αλλά τη δημιουργία ολοκληρωμένων εμπειριών που θα συνδέουν τον επισκέπτη με την παραγωγή, την παράδοση και τον πολιτισμό κάθε περιοχής. «Ένα κομμάτι που πρέπει να προωθηθεί στην Κρήτη είναι το κομμάτι του εναλλακτικού τουρισμού, για να βοηθήσει τις υπαίθριες περιοχές να αναπτύσσονται με βιώσιμο τρόπο», σημείωσε η κ. Owen, αναφερόμενη σε πρακτικές που αξιοποιούν την τέχνη, τη χειροτεχνία και τις παραδοσιακές δραστηριότητες. Όπως τόνισε, αντίστοιχα μοντέλα υπάρχουν στην Ευρώπη, ενώ στην Κρήτη υπάρχει ήδη σχετικό παράδειγμα στα εργαστήρια κεραμικής των Μαργαριτών. Εξάλλου, οι ίδιες οι συναντήσεις του προγράμματος ανέδειξαν την ανάγκη ισχυρότερης σύνδεσης μεταξύ παραγωγών, συνεταιρισμών, ξενοδοχειακών επιχειρήσεων και τουρισμού, ώστε τα τοπικά προϊόντα να αποκτούν μεγαλύτερη παρουσία στην τουριστική αλυσίδα. Βέβαια, κρίσιμη παράμετρος, όπως ξεκαθάρισε η κ. Owen είναι η συζήτηση για τις ψηφιακές παρεμβάσεις στην ύπαιθρο να μην περιορίζεται μόνο στην καταγραφή προβλημάτων και στην πρακτική επίλυσή τους. Στην Κρήτη έχουν ήδη πραγματοποιηθεί παρουσιάσεις καλών πρακτικών, επισκέψεις σε οκτώ αγροτικούς δήμους και εργαστήριο της Περιφέρειας Κρήτης, ενώ τα αποτελέσματα αυτών των διαδικασιών πρόκειται να αξιοποιηθούν στην επικαιροποίηση περιφερειακών πολιτικών και στη βελτίωση της χρηματοδότησης για την ψηφιακή μετάβαση. «Υπάρχουν τρόποι να βελτιώσουν τη σύνδεση στην περιοχή, μία προσπάθεια που συνδέεται με το Wifi Creta», σημείωσε η κ. Owen, αναφέροντας παράλληλα ότι οι δήμοι Σφακίων και Πλατανιά έχουν ήδη προχωρήσει σε χρηματοδότηση για την απόκτηση οχημάτων που θα χρησιμοποιηθούν σε δράσεις ψηφιακής εκπαίδευσης. Το ζητούμενο, όπως προκύπτει από τη μέχρι σήμερα πορεία του Digital Rural, είναι οι καλές πρακτικές να μην παραμείνουν σε επίπεδο παρουσιάσεων, αλλά να μετατραπούν σε συγκεκριμένα, τοπικά προσαρμοσμένα εργαλεία. Από την ψηφιακή εκπαίδευση των κατοίκων και τη δημιουργία επιχειρηματικών κόμβων μέχρι τη σύνδεση της αγροτικής παραγωγής με τον τουρισμό, την ψηφιακή ανάδειξη του πολιτισμού και την αξιοποίηση τεχνολογιών για τη διαχείριση φυσικών πόρων, οι παρεμβάσεις μπορούν να αφορούν διαφορετικές πλευρές της ζωής στην ύπαιθρο.
rethnea.gr
