Βραχυπρόθεσμη η επάρκεια των υδατικών αποθεμάτων στην Κρήτη – Κλιματική μεταβλητότητα και ανορθολογική διαχείριση δημιουργούν αβεβαιότητα για το μέλλον.
Η ορθολογική διαχείριση των υδάτων και ιδιαίτερα αυτών που προορίζονται για την άρδευση αποτελεί μία σημαντική πρόκληση συνολικά για την Κρήτη σήμερα, απαιτώντας τόσο από τους ίδιους τους παραγωγούς, όσο και από τους φορείς διαχείρισης, τεχνογνωσία, τεχνολογία και αναλυτική χαρτογράφηση των υφιστάμενων αναγκών και των διαθέσιμων αποθεμάτων. Η λήψη αποφάσεων για την κατεύθυνση αρδευτικού νερού σε μία περιοχή, μία έκταση γης και ένα αγροτεμάχιο, λαμβάνοντας υπόψη το σημαντικό ζήτημα της λειψυδρίας που πλήττει το νησί, οφείλει να γίνεται με βάση δεδομένα πραγματικού χρόνου, υψηλής ακρίβειας και ρεαλιστικών αναγκών. Η δωρεάν και εύκολα προσβάσιμη σε όλους, καινοτόμα πλατφόρμα DEFICIT, που αναπτύχθηκε από τον ΕΛΓΟ-ΔΗΜΗΤΡΑ, αξιοποιεί δορυφορικές εικόνες, δεδομένα από περίπου 80 μετεωρολογικούς σταθμούς σε ολόκληρη την Κρήτη και εξειδικευμένους αλγόριθμους, ώστε να υπολογίζει με ακρίβεια τις πραγματικές αρδευτικές ανάγκες κάθε καλλιέργειας. Η πλατφόρμα είναι διαθέσιμη στην ιστοσελίδα (https://www.irrigation-crete.gr/) συνδυάζει σε πραγματικό χρόνο τα μετεωρολογικά δεδομένα σταθμών του Εθνικού Αστεροσκοπείου Αθηνών, της Περιφέρειας Κρήτης και του ΕΛΓΟ-ΔΗΜΗΤΡΑ, προσφέροντας μια ολοκληρωμένη εικόνα των κλιματικών συνθηκών σε όλο το νησί. Με βάση λεπτομερή στοιχεία από τους επικαιροποιημένους χάρτες του ΟΠΕΚΕΠΕ, ο παραγωγός μπορεί να εντοπίσει το αγροτεμάχιό, του ακόμη και μέσω συντεταγμένων, να δει τον τύπο του εδάφους, την κλίση, τις ανάγκες της καλλιέργειας σε νερό, την ποσότητα άρδευσης που απαιτείται και αν αυτή πρέπει να εφαρμοστεί σε μία ή περισσότερες δόσεις. Παράλληλα, η εφαρμογή λαμβάνει υπόψη το είδος και την ηλικία της καλλιέργειας, δίνοντας διαφορετικές οδηγίες, για παράδειγμα, σε ένα νεαρό δενδρύλλιο αβοκάντο και σε ένα πλήρως ανεπτυγμένο δέντρο. Η πλατφόρμα ουσιαστικά εκτός του ότι αποτελεί εν δυνάμει χρήσιμο εργαλείο για τους ίδιους τους παραγωγούς και τις ΔΕΥΑ, συμβάλλει και στη συνολική απεικόνιση των καλλιεργειών στο νησί και των αρδευτικών απαιτήσεων που αυτές έχουν.
«Τα εδάφη του Ρεθύμνου δεν είναι κακά, αλλά θέλουν λίγο καλύτερη διαχείριση»
Σύμφωνα με όσα ανέφερε μεταξύ άλλων μιλώντας στα «Ρ.Ν.», ο Δρ. Νεκτάριος Κουργιαλάς, κύριος ερευνητής στο ΕΛΓΟ ΔΗΜΗΤΡΑ, υπεύθυνος Εργαστηρίου Υδατικών Πόρων-Αρδεύσεων και Περιβαλλοντικής Γεωπληροφορικής Ινστιτούτο Ελιάς, Υποτροπικών Φυτών και Αμπέλου και δημιουργός της πλατφόρμας, μία σημαντική πληροφορία που παρέχεται μέσω αυτής αφορά τη σύσταση του εδάφους. «Μπορείς να δεις αν το έδαφός μας είναι πιο ελαφρύ ή πιο βαρύ ή μεσαίας σύστασης, αν κρατάει νερό ή όχι. Είναι πολύ σημαντική πληροφορία, όχι μόνο για την άρδευση, αλλά και για το τι καλλιέργειες μπορούν οι παραγωγοί να φυτέψουν ή για να ευδοκιμήσει μία καλλιέργεια», εξήγησε, συμπληρώνοντας για το Ρέθυμνο συγκεκριμένα ότι: «Ο κάμπος του Ρεθύμνου έχει εδάφη που είναι πιο βαριά, δηλαδή κρατάνε νερό, δεν στραγγίζουν εύκολα. Το καλύτερο είναι να έχουμε μία μέση σύσταση. Τα πολύ κόκκινα (όπως φαίνεται στη φωτογραφία) κρατούν μεν νερό στο έδαφος, αλλά υπάρχει και το πρόβλημα ότι το ίδιο το φυτό δυσκολεύεται να τραβήξει αυτό το νερό. Τα εδάφη του Ρεθύμνου δεν είναι κακά, αλλά θέλουν λίγο καλύτερη διαχείριση, με την έννοια ότι αφενός μεν κρατούν νερό, αλλά από την άλλη είναι πιο δύσκολο να τραβήξει αυτό το νερό το φυτό. Για παράδειγμα, αν τα εδάφη είναι πολύ βαριά, κάποιες καλλιέργειες δεν ευδοκιμούν τόσο καλά. Το αβοκάντο είναι μία καλλιέργεια που θέλει εδάφη που να στραγγίζουν σχετικά», ανέφερε. Ενδεικτικό παράδειγμα για το πώς τα στοιχεία της πλατφόρμας μπορούν να αξιοποιηθούν για επιμέρως καλλιέργειες είναι η περίπτωση της ελιάς. «Για την ελιά ο μήνας Ιούλιος είναι μία περίοδος που θα μπορούσαμε σε περιοχές που δεν έχουμε υδατικά αποθέματα, να περιορίσουμε την ποσότητα νερού, με την έννοια ότι δεν είναι τόσο κρίσιμο για την καλλιέργεια. Ακόμα και αν δεν αρδεύσουμε ή αρδεύσουμε με μειωμένη ποσότητα δεν θα έχουμε πρόβλημα στην ποσότητα και την ποιότητα παραγωγής. Γενικά ο μήνας Ιούλιος είναι μία περίοδος που μπορούμε να κάνουμε τη λεγόμενη ελλειμματική άρδευση, να περιορίσουμε δηλαδή την ποσότητα νερού που πραγματικά χρειάζεται μία καλλιέργεια, χωρίς να έχουμε αρνητικές επιπτώσεις στην παραγωγή», επεσήμανε ο κ. Κουργιαλάς.
«Βοηθούμε όχι μόνο τους παραγωγούς, αλλά και τους φορείς διαχείρισης»
Επιπλέον, η πλατφόρμα παρέχει πληροφορίες και για νέες και δυναμικές καλλιέργειες όπως το αβοκάντο. «Δίνει πληροφορίες και για τα μικρά δέντρα. Όταν έχουμε ένα μικρό δενδρύλλιο δεν χρειάζεται αυτήν την ίδια ποσότητα νερού που χρειάζεται ένα πλήρως ανεπτυγμένο δέντρο, οπότε προσαρμόζεται η αρδευτική δόση και με βάση την ηλικία του δέντρου και με το στάδιο ανάπτυξης. Όλα αυτά υπολογίζονται μέσα στους αλγόριθμους και υπολογίζεται η ποσότητα άρδευσης για τον εκάστοτε παραγωγός», σχολίασε. Εξαιτίας των περιορισμένων υδατικών αποθεμάτων, ήδη κάποιες ΔΕΥΑ ή ΤΟΕΒ εφαρμόζουν το καλοκαίρι περιορισμούς στα αρδευτικά αποθέματα, γεγονός ωστόσο που δεν πλήττει απαραίτητα τον παραγωγό, αν ξέρει την ποσότητα που χρειάζεται και το χρονοδιάγραμμα. «Είναι ο πιο εύκολος και τουλάχιστον ενδεδειγμένος τρόπος, ούτως ώστε να έχουμε μία ασφαλή πληροφορία της χωρικής κατανομής των καλλιεργειών, δεν υπάρχει άλλη τέτοια διαθέσιμη πληροφορία πανελλαδικά. Είναι μία πλατφόρμα για να βοηθήσουμε όχι μόνο τους παραγωγούς, αλλά και τους φορείς διαχείρισης», πρόσθεσε ο κ. Κουργιαλάς, ξεκαθαρίζοντας ωστόσο ότι προφανώς δεν πρόκειται για πλήρη, λεπτομερή καταγραφή όλων των χαρακτηριστικών των καλλιεργειών. «Μπορεί να υπάρχουν κάποιες αποκλίσεις όσον αφορά το εμβαδόν του αγροτεμαχίου ή το γεωμετρικό σχήμα της καλλιέργειας ή τον αριθμό των δέντρων, αλλά το είδος της καλλιέργειας συνήθως δεν είναι λάθος και κάθε φορά το επιβεβαιώνουμε και το ανανεώνουμε. Σε κάθε περίπτωση αυτό είναι μία πληροφορία στατική που παίρνει η πλατφόρμα. Ξέρει ότι υπάρχουν ελιές σε αυτό το αγροτεμάχιο, οπότε με βάση όλους τους αλγορίθμους προσδιορίζεται για τις ελιές η συγκεκριμένη ποσότητα νερού». Τέλος, ο κ. Κουργιαλάς επεσήμανε ότι η στοχοθεσία της πλατφόρμας βασίζεται στην έλλειψη τεχνογνωσίας από πλευράς παραγωγών. «Υπάρχει σίγουρα ένα έλλειμμα και εκπαίδευσης, πολλοί δηλαδή παραγωγοί δεν γνωρίζουν ακριβώς τι ποσότητα νερού χρειάζεται στο στάδιο ανάπτυξης της κάθε καλλιέργειας και ποτίζουν λίγο εμπειρικά. Ακούμε δηλαδή και για τις ελιές ότι μπορεί να ποτίζουν 1-2 φορές σε όλη την αρδευτική περίοδο με πολύ μεγάλες ποσότητες νερού. Αυτό είναι λανθασμένο και δημιουργεί πολλά προβλήματα και στην ποσότητα και στην ποιότητα παραγωγής. Οπότε προσπαθούμε λίγο να τον εκπαιδεύσουμε και να του δώσουμε τα ψηφιακά εργαλεία, ώστε να κάνει μία στοχευμένη άρδευση, με νέες τεχνολογίες». Μάλιστα, το επόμενο χρονικό διάστημα, στο πλαίσιο ενός νέου ερευνητικού έργου σε συνεργασία με την Κύπρο, αναμένεται να δημιουργηθεί μία νέα πλατφόρμα πιο αναλυτική, για τα νησιά του Αιγαίου, την Κρήτη και την Κύπρο. «Θα μπορεί ένας ΤΟΕΒ για παράδειγμα στην περιοχή αρμοδιότητάς του, να γνωρίζει ευρύτερα όλες τις αρδευτικές ανάγκες σε όλη την περιοχή, όχι μόνο στο χωράφι. Να ξέρει δηλαδή ανά μία εβδομάδα ή έναν μήνα, τι ανάγκες νερού έχει μία περιοχή», ανέφερε.
«Υπάρχουν αποθέματα νερού, αλλά όχι για να μας καλύψουν δύο και τρία χρόνια»
Πρόσκαιρα και με σύντομη ημερομηνία εξάντλησης πρέπει να θεωρούνται τα υφιστάμενα υδατικά αποθέματα της Κρήτης, σύμφωνα με τον κ. Κουργιαλά. Όπως σχολίασε στα «Ρ.Ν.», αυτήν τη στιγμή υπάρχει επάρκεια για τη φετινή σεζόν, αλλά μετά η κατάσταση είναι και πάλι αβέβαιη και άμεσα εξαρτώμενη από την κλιματική μεταβλητότητα. «Πρέπει να είμαστε προετοιμασμένοι γιατί το επόμενο χρονικό διάστημα μπορεί να έχουμε πάλι έντονα ξηρές συνθήκες και να βρεθούμε σε δύσκολες καταστάσεις και ακόμα χειρότερες από αυτές που βιώναμε τον περασμένο χειμώνα. Δεν πρέπει να φτάνουμε στο παρά πέντε του προβλήματος. Στην παρούσα φάση έχουμε υδατικά αποθέματα, αλλά πρέπει να τα καταναλώσουμε λελογισμένα για το επόμενο χρονικό διάστημα. Δεν πρόκειται για αποθέματα που μπορούν να μας καλύψουν για τα επόμενα δύο τρία χρόνια, μπορούν να μας καλύψουν για αυτό το καλοκαίρι. Από εκεί και μετά, εξαρτάται από την δική μας διαχείριση και τις κλιματικές συνθήκες που θα επικρατήσουν», ανέφερε, συμπληρώνοντας επίσης ότι: «Η Κρήτη γενικά διαθέτει σημαντικούς υδατικούς πόρους, αλλά το βασικό πρόβλημα είναι ότι το νερό δεν βρίσκεται πάντοτε στον τόπο και τον χρόνο που το χρειαζόμαστε. Το ζήτημα δεν είναι μόνο πόσο νερό έχουμε συνολικά, αλλά πόσο μπορούμε να αποθηκεύσουμε, να μεταφέρουμε και να διαχειριστούμε αποτελεσματικά». Η έντονη ξηρασία των προηγούμενων ετών έχει δημιουργήσει ανησυχία τόσο στους παραγωγούς, όσο και στους φορείς διαχείρισης. «Πρέπει να δημιουργήσουμε στοχευμένες υποδομές, όχι μεγάλες και κοστοβόρες, αλλά στοχευμένες παρεμβάσεις που θα διασφαλίσουν και την οικονομία νερού, το να μην έχουμε διαρροές, τη σωστή άρδευση, καλύτερη αποθήκευση νερού στο έδαφος, επαναχρησιμοποίηση νερού και να μπορούμε γενικά και να παρακολουθήσουμε το νερό μας. Να ξέρουμε δηλαδή τις ποσότητες νερού που έχουμε και πώς μπορούμε να τις διαχειριστούμε, γιατί πολλές φορές δεν υπάρχει και ένα ενιαίο δίκτυο παρακολούθησης των αποθεμάτων, που είναι πολύ σημαντικό. Πρέπει να προτείνουμε στοχευμένες λύσεις για κάθε περιοχή, γιατί κάθε περιοχή έχει τις δικές της ιδιαιτερότητες. Δεν μπορούμε να έχουμε ένα ενιαίο πλαίσιο ή μία ενιαία στρατηγική για όλη την Κρήτη», κατέληξε ο κ. Κουργιαλάς.
rethnea.gr
