Την πρόβλεψη των δύο ειδικών περιβαλλοντικών μελετών για τις περιοχές που εντάσσονται στο δίκτυο NATURA 2000 στο νέο Ειδικό Χωροταξικό Πλαίσιο για τον Τουρισμό ζητά η Επιτροπή Περιβάλλοντος της Περιφέρειας Κρήτης
Κριτική και επισημάνσεις σχετικά με τη Στρατηγική Μελέτη Περιβαλλοντικών Επιπτώσεων που εκπόνησε η Διεύθυνση Χωροταξικού σχεδιασμού για λογαριασμό του ΥΠΕΝ σχετικά με το νέο ειδικό χωροταξικό πλαίσιο
Σε μία εποχή ραγδαίας τουριστικής ανάπτυξης και ουσιαστικά εξάρτησης από το διαρκώς διογκωμένο τουριστικό προϊόν, κρίνεται απαραίτητη η θεσμοθέτηση ενός πλαισίου κανόνων και λειτουργίας, με πρόσημο την ισόρροπη διαχείριση του τουρισμού στο μέλλον και όχι την αυθαίρετη εξέλιξη των οικοδομικών και επιχειρηματικών δραστηριοτήτων. Οι περιοχές Natura στην Κρήτη βρίσκονται στο επίκεντρο αυτής της ανάγκης, καθότι εκτός του ότι καταλαμβάνουν σχεδόν το 30% της συνολικής επιφάνειας του νησιού, πρόκειται για περιοχές που απειλούνται άμεσα από την ανεξέλεγκτη τουριστική ανάπτυξη και την εκτεταμένη δόμηση. Εν αναμονή της δημοσίευσης του νέου Ειδικού Χωροταξικού Πλαισίου για τον Τουρισμό και με γνώμονα την προστασία, την ήπια αξιοποίηση και την ανάδειξη των περιοχών αυτών, η Επιτροπή Περιβάλλοντος της Περιφέρειας Κρήτης έχει ταχθεί υπέρ μιας ήπιας και ισόρροπης τουριστικής ανάπτυξης στις περιοχές του δικτύου Natura 2000. Συγκεκριμένα, η Επιτροπή γνωμοδότησε θετικά και κατά πλειοψηφία στην ανάγκη ενσωμάτωσης των δύο Ειδικών Περιβαλλοντικών Μελετών που αφορούν την Δυτική και Ανατολική Κρήτη, στο νέο Ειδικό Χωροταξικό Πλαίσιο για τον Τουρισμό, το οποίο εκπονεί το υπουργείο Τουρισμού σε συνεργασία με το υπουργείο Περιβάλλοντος, κρίνοντας ότι οι μελέτες αποτελούν βασικό εργαλείο χωρικής οργάνωσης των προστατευόμενων περιοχών, ενώ παράλληλα καθορίζουν με σαφήνεια τις επιτρεπόμενες χρήσεις γης, τις δραστηριότητες και τα όρια ανάπτυξης με βάση τα ιδιαίτερα οικολογικά χαρακτηριστικά κάθε περιοχής. Αντίθετα και όπως επισημαίνει η Επιτροπή, στην Στρατηγική Μελέτη Περιβαλλοντικών Επιπτώσεων του έργου «Δέουσα Εκτίμησης επιπτώσεων του νέου Ειδικού Χωροταξικού Πλαισίου για τον Τουρισμό», που έχει εκπονήσει το ΥΠΕΝ και αφορά τις περιοχές NATURA σε όλη τη χώρα, τα συμπεράσματα που προκύπτουν δεν στηρίζονται σε επαρκώς εξειδικευμένα δεδομένα για την Κρήτη και δημιουργούν αμφιβολίες σχετικά με κατά πόσο δεν θα υπάρξουν σημαντικές επιπτώσεις στις περιοχές Natura. Η επιτροπή κάνει λόγο για χρήση γενικευμένων παραδοχών, σε συνδυασμό με την ελλιπή αποτύπωση κρίσιμων παραμέτρων όπως η αυξανόμενη πίεση στους υδατικούς πόρους και οι επιπτώσεις της κλιματικής αλλαγής.
Κατ’ αυτόν τον τρόπο, αναδεικνύεται η αναγκαιότητα να ληφθούν υπόψη και να ενταχθούν στο νέο χωροταξικό πλαίσιο, οι Ειδικές Περιβαλλοντικές Μελέτες για τις περιοχές NATURA στην Κρήτη, οι οποίες καθορίζουν τις χρήσεις γης, τις επιτρεπόμενες δραστηριότητες και τους όρους προστασίας, ενώ ταυτόχρονα θέτουν το πλαίσιο για τη βιώσιμη ανάπτυξη και την ήπια τουριστική αξιοποίηση των προστατευόμενων περιοχών. Από την μία η ΣΜΠΕ αφήνει περιθώρια για ευρύτερη τουριστική αξιοποίηση ακόμη και εντός προστατευόμενων ζωνών, ενώ οι ΕΜΠ θέτουν σαφώς αυστηρότερα όρια και προκρίνουν ένα μοντέλο μικρής κλίμακας ανάπτυξης, προσαρμοσμένο στη φέρουσα ικανότητα των οικοσυστημάτων. Η θέση της Περιφέρειας είναι ξεκάθαρη και υπογραμμίζει ότι οι περιοχές Natura δεν μπορούν ούτε να παραμείνουν αναξιοποίητες ούτε να αποτελέσουν πεδίο άναρχης τουριστικής εκμετάλλευσης. Η προστασία της βιοποικιλότητας και η ανάδειξη του φυσικού πλούτου πρέπει να συμβαδίζουν με μια ελεγχόμενη και ήπια τουριστική δραστηριότητα, με σαφείς κανόνες και όρια και γι αυτό τον λόγο η ενσωμάτωση των Ειδικών Περιβαλλοντικών Μελετών στο νέο χωροταξικό πλαίσιο αποτελεί αναγκαία προϋπόθεση για την αποφυγή πιέσεων, αυθαιρεσιών και μη αναστρέψιμων επιπτώσεων στο φυσικό περιβάλλον της Κρήτης.
«Τα συμπεράσματα της ΣΜΠΕ δεν δύναται να εκληφθούν ως εχέγγυο για την ακεραιότητα και τη διατήρηση της οικολογικής συνοχής και λειτουργίας των προστατευόμενων τόπων»
Η Επιτροπή Περιβάλλοντος, συνοψίζοντας τα συμπεράσματα της μελέτης εκτιμά ότι η εφαρμογή του Σχεδίου ΕΧΠ-Τ δεν δύναται: – Να ελαττώσει σημαντικά την έκταση των τύπων οικοτόπων /ενδιαιτημάτων των προστατευόμενων περιοχών ή να τα κατακερματίσει, να απειλήσει την ακεραιότητά τους και να επηρεάσει την αντιπροσωπευτικότητα και τον βαθμό διατήρησης της δομής και των οικολογικών λειτουργιών τους. – Να μειώσει σημαντικά το μέγεθος ή την πυκνότητα του πληθυσμού των ειδών ή να επηρεάσει την ισορροπία μεταξύ των ειδών ή να επηρεάσει το βαθμό απομόνωσής τους. – Να προξενήσει αλλαγές σε ζωτικής σημασίας παραμέτρους, οι οποίες καθορίζουν τη λειτουργία των προστατευόμενων περιοχών. – Να απειλήσει θεσμοθετημένους Στόχους Διατήρησης των ειδών και των τύπων οικοτόπων. – Να έχει έμμεσες ή αθροιστικές επιπτώσεις μαζί με άλλα σχέδια στο περιβάλλον και τη βιοποικιλότητα των προστατευόμενων περιοχών. Σύμφωνα με τα παραπάνω, μετά και τη λήψη μέτρων, η ακεραιότητα των τόπων του Δικτύου NATURA 2000 δεν θα επηρεασθεί από το Σχέδιο, όπως αναφέρει. Όπως αναφέρει ειδικότερα η Επιτροπή για την Περιφέρεια Κρήτης: «Τα συμπεράσματα που εξάγει η δέουσα εκτίμηση, βάσει γενικευμένων διαπιστώσεων στερούμενων ειδικής επιστημονικής τεκμηρίωσης, δεν δύναται να εκληφθούν ως εχέγγυο για την ακεραιότητα και τη διατήρηση της οικολογικής συνοχής και λειτουργίας των προστατευόμενων τόπων που υποστηρίζει, οι περισσότεροι εκ των οποίων διαμορφώθηκαν υπό συνθήκες γεωγραφικής απομόνωσης και έντονου αναγλύφου, παρουσιάζουν υψηλό ενδημισμό και οικολογική εξειδίκευση και είναι ως εκ τούτου ιδιαιτέρως τρωτοί έναντι ακόμα και μικρών διαταράξεων, όπως έχει αποδειχθεί στην πράξη (ενδεικτικά τόποι νησιών δεύτερης υπομάδας Ομάδας ΙΙΙ, ορεινές περιοχές, απομακρυσμένες αμμοθινικές ακτές, φαράγγια κ.ά.). Για την περίπτωση της Κρήτης, οι Ειδικές Περιβαλλοντικές Μελέτες αναγνωρίζοντας την αυξημένη τρωτότητα πολλών τόπων της, εισάγουν ένα συνεκτικό πλαίσιο προστασίας, το οποίο επηρεάζει άμεσα τον τρόπο ανάπτυξης τουριστικών δραστηριοτήτων. Στο πλαίσιο αυτό, προβλέπονται ζώνες διαφοροποιημένης προστασίας, όπου οι επιτρεπόμενες χρήσεις και παρεμβάσεις καθορίζονται με γνώμονα τη διατήρηση των οικοτόπων και των ειδών προτεραιότητας».
Σημειώνεται ότι στην Περιφέρεια Κρήτης έχουν ενταχθεί συνολικά 53 περιοχές στο δίκτυο Natura 2000, εκ των οποίων 25 Ζώνες Ειδικής Προστασίας (ΖΕΠ), 27 Ειδικές Ζώνες Διατήρησης (ΕΖΔ), με μερική επικάλυψη των επιφανειών τους, και μία περιοχή έχει διπλό χαρακτηρισμό. Οι περιοχές του ευρωπαϊκού οικολογικού δικτύου Natura 2000 στην Ελλάδα χωρίζονται κυρίως σε δύο βασικές κατηγορίες ζωνών, βάσει της ευρωπαϊκής νομοθεσίας, τις ζώνες ΖΕΠ, για την προστασία των άγριων πτηνών και ΕΖΔ, για τη διατήρηση των φυσικών οικοτόπων, καθώς και της άγριας χλωρίδας και πανίδας. Επιπλέον, στο πλαίσιο της ελληνικής νομοθεσίας για τη διαχείριση των προστατευόμενων περιοχών, ορίζονται επιμέρους ζώνες, όπως: Ζώνες Απόλυτης Προστασίας της Φύσης (ΖΑΠΦ) για εκτάσεις με εξαιρετικά ευαίσθητους τύπους οικοτόπων ή ενδιαιτήματα σπάνιων ειδών και Ζώνες προστασίας και διαχείρισης για Περιοχές όπου επιτρέπονται ορισμένες ήπιες δραστηριότητες. Όσον αφορά στο Ρέθυμνο, στις ζώνες Διατήρησης Οικοτόπων και Ειδών και Ζώνη Βιώσιμης Διαχείρισης Φυσικών Πόρων αντίστοιχα, προβλέπεται στο πλαίσιο της τουριστικής αξιοποίησης η δημιουργία καταλυμάτων μέχρι 150 κλίνες, καθώς και αναψυκτήρια έως 100 τ.μ. και επιχειρήσεις εστίασης μέχρι 200 τ.μ., δηλαδή επιχειρήσεις μικρής εμβέλειας. Στις ζώνες αυτές στην Περιφερειακή Ενότητα Ρεθύμνης το Κουρταλιώτικο Φαράγγι, Μονή Πρέβελη και η ευρύτερη περιοχή, το Πρασσανό Φαράγγι, Πατσός, Σφακορύακο ρέμα, παραλία Ρεθύμνου και η εκβολή Γεροποτάμου, Περιβόλια, Σωρός – Αγκάθι – Κέδρος, Όρος Ψηλορείτης (νοτιοδυτικό τμήμα).
«Δεν θέλουμε η τουριστική αξιοποίηση να γίνει με όρους απόλυτης τουριστικής εκμετάλλευσης και αξιοποίησης»
Την οριοθέτηση των περιοχών Natura και τον καθορισμό του βαθμού της δυνατής τουριστικής και οικοδομικής ανάπτυξης σε κάθε περιοχή εξυπηρετούν οι δύο ειδικές περιβαλλοντικές μελέτες που αφορούν την Κρήτη, έχουν εγκριθεί και αναμένουν επίσημη επικαιροποίηση με ΦΕΚ. Σύμφωνα με όσα ανέφερε μεταξύ άλλων στα «Ρ.Ν.», ο αντιπεριφερειάρχης Περιβάλλοντος της Περιφέρειας Κρήτης, Νίκος Ξυλούρης σχετικά με τη γνωμοδότηση της Επιτροπής: «Ο μελετητής της ΣΜΠΕ προτείνει πιο ευρεία τουριστική αξιοποίηση στις περιοχές Natura, δηλαδή δεν βάζει τους ίδιους όρους που έχει σε μία τουριστική περιοχή, όπως η Χερσόνησος, τα Μάλια, η Νότια Κρήτη, τα Χανιά και το Ρέθυμνο, τουριστικά ανεπτυγμένες δηλαδή περιοχές, αλλά δίνει μία δυνατότητα να έχει μία ήπια μεν, αλλά πιο μεγάλη δε δυνατότητα, από ότι δίνουν οι ειδικές περιβαλλοντικές μελέτες. Υπάρχει δηλαδή εκεί μία σύγκρουση στις μελέτες» και στη συνέχεια συμπλήρωσε: «Εμείς ως Περιφέρεια είπαμε προφανώς και δεν μπορούμε να αφήσουμε τις περιοχές Natura ως μουσειακό είδος, να μην κάνουμε τίποτα δηλαδή, κάτι που το λέγαμε και στις ειδικές περιβαλλοντικές μελέτες, αλλά πρέπει να προστατέψουμε, να αξιοποιήσουμε και να αναδείξουμε. Και προφανώς πρέπει να βρούμε σε κάποιες περιοχές μία πιο ήπια τουριστική ανάπτυξη». Ουσιαστικά οι ΕΜΠ χωρίζουν τις περιοχές Natura σε τέσσερεις κατηγορίες: «Απολύτου προστασίας στις οποίες δεν κάνουμε τίποτα, προστασίας της φύσης, που επίσης είναι αυστηρό το πλαίσιο, η τρίτη ζώνη αφορά την προστασία οικοσυστημάτων και η τέταρτη είναι η πιο χαλαρή ζώνη με τους μικρότερους περιορισμούς», ανέφερε ο κ. Ξυλούρης και ουσιαστικά εξήγησε ότι: «Στην τρίτη ζώνη επιτρέπονται κάποια χαλαρά πράγματα, όπως στάνες, μικρές γεωργικές και κτηνοτροφικές εγκαταστάσεις και στην τέταρτη κατηγορία επιτρέπεται και τουριστική αξιοποίηση πάντα στο πλαίσιο του μικρού μεγέθους, όχι σε πολύ μεγάλες μονάδες και άναρχη οικοδόμηση, αλλά στο πλαίσιο αγροτουρισμού, επισκέψεις εγκαταστάσεις της υπαίθρου και μικρές ξενοδοχειακές μονάδες μέχρι 150 κρεβάτια». Σημειώνεται ότι οι περισσότερες περιοχές Natura στην Κρήτη υπάγονται στην 3η και στην 4η κατηγορία, δηλαδή σε ένα καθεστώς όπου παρά τους σχετικούς περιορισμούς, δύναται η δυνατότητα για ανάπτυξη επιχειρηματικής δραστηριότητας και δόμησης. «Πρέπει να σεβαστούμε την βλάστηση, τους οικοτόπους και το περιβάλλον γενικά και να δοθούν οι δυνατότητες για να γίνει μία ήπια τουριστική αξιοποίηση. Αν πάμε σε τουριστική αξιοποίηση με τους ρυθμούς και τους κανόνες που υπάρχουν στις τουριστικές περιοχές, προφανώς θα υπάρξουν προβλήματα. Δεν θέλουμε η τουριστική αξιοποίηση να γίνει με όρους απόλυτης τουριστικής εκμετάλλευσης και αξιοποίησης, αλλά με ήπιο τρόπο και όπως περιγράφεται στις ειδικές περιβαλλοντικές μελέτες, που αποτελούν τον οδικό χάρτη της ανάδειξης και της αξιοποίησης των περιοχών Natura, μιλάμε για ήπια τουριστική ανάπτυξη»,σημείωσε τέλος ο κ. Ξυλούρης.
rethnea.gr
