Tα τελευταία στοιχεία της Eurostat για τον αγροδιατροφικό τομέα ήταν αποκαλυπτικά για τα πρόσωπα της ελληνικής γεωργίας, το δημογραφικό προφίλ τους, αλλά και τους κινδύνους που γεννώνται για τη βιωσιμότητα του πρωτογενούς τομέα. Από τα 9,1 εκατομμύρια αγροτικών εκμεταλλεύσεων, σχεδόν επτά στους δέκα επικεφαλής είναι άνδρες, ποσοστό που φτάνει το 68,4%. Σχεδόν έξι στους δέκα είναι άνω των 55 ετών, ενώ οι νέοι αγρότες, κάτω των 40 ετών, αποτελούν μόλις το 12% του συνόλου των παραγωγών. Η εικόνα στην Ελλάδα είναι ακόμη πιο ζοφερή. Μόλις το 7,2% των επικεφαλής αγροτικών εκμεταλλεύσεων είναι κάτω των 40 ετών, ποσοστό που είναι το τρίτο χαμηλότερο στην ΕΕ, μετά την Κύπρο και την Πορτογαλία. Στον αντίποδα, εκτιμάται ότι σχεδόν τέσσερις στους δέκα Έλληνες αγρότες είναι άνω των 65 ετών, ένα από τα υψηλότερα ποσοστά γήρανσης του αγροτικού πληθυσμού στην Ευρώπη – χαμηλότερο μόνο σε σχέση με την Πορτογαλία και την Κύπρο. Σε ό,τι αφορά δε το άλλο φύλο, μόνο μια στους 30 γεωργούς είναι γυναίκα κάτω των 40 ετών.
Στον απόηχο των αγροτικών κινητοποιήσεων του Ιανουαρίου και ενόψει της καθόδου των τρακτέρ στην Αθήνα την Παρασκευή 13 Φεβρουαρίου, το Protagon διερευνά το θέμα της απειλής του δημογραφικού στο μέλλον της υπαίθρου, συζητώντας με τον Αντώνη Φιλιππή, γενικό γραμματέα Αγροτικής Πολιτικής και Διεθνών Σχέσεων του υπουργείου Αγροτικής Ανάπτυξης και Τροφίμων. «Είναι γεγονός ότι γήρανση του πληθυσμού στον πρωτογενή τομέα παραμένει ένα από τα πιο επίμονα διαρθρωτικά προβλήματα της ευρωπαϊκής γεωργίας», τονίζει o κ. Φιλιππής. «Τα στοιχεία αυτά δεν αποτελούν απλώς μια δημογραφική διαπίστωση, αλλά προειδοποίηση για τις μελλοντικές συνέπειες: μειωμένη παραγωγική δυναμική, μεγαλύτερη εγκατάλειψη εκμεταλλεύσεων, χαμηλότερη ικανότητα προσαρμογής και καινοτομίας και, τελικά, αυξημένη εξάρτηση από εισαγωγές τροφίμων».
Ο κ. Φιλιππής βάζει ακόμη μία παράμετρο στη δύσκολη εξίσωση του αγροτικού τομέα. «Η εικόνα αυτή αποκτά ιδιαίτερη σημασία αν ληφθεί υπόψη ότι η στήριξη προς τους νέους αγρότες στο πλαίσιο των εθνικών στρατηγικών σχεδίων της Κοινής Αγροτικής Πολιτικής (ΣΣ-ΚΑΠ) συγκαταλέγεται στις υψηλότερες της Ευρώπης. Η κατανομή δημόσιας δαπάνης για τους νέους αγρότες ως ποσοστό της συνολικής δημόσιας δαπάνης της ΚΑΠ κυμάνθηκε περίπου στο 5%, ένα από τα υψηλότερα ποσοστά στην ΕΕ. Κι όμως, το δημογραφικό αποτύπωμα δεν άλλαξε στον βαθμό που θα θέλαμε. Το συμπέρασμα είναι σαφές: η υψηλή χρηματοδοτική στήριξη είναι αναγκαία αλλά όχι ικανή προϋπόθεση για την αναστροφή των δημογραφικών τάσεων στον πρωτογενή τομέα». Με δεδομένο ότι η Κοινή Αγροτική Πολιτική αποτελεί βασικό και αναντικατάστατο εργαλείο στήριξης για τους νέους αγρότες, ο γενικός γραμματέας σημειώνει ότι συμβάλλει ουσιαστικά στην είσοδο στον κλάδο, στηρίζει την πρώτη εγκατάσταση, ενισχύει επενδύσεις και εισόδημα και δημιουργεί ένα πλαίσιο σταθερότητας στα πρώτα, κρίσιμα χρόνια. «Η εμπειρία δείχνει παρόλα αυτά ότι η ΚΑΠ δεν μπορεί από μόνη της να αντιμετωπίσει όλες τις πτυχές της γενεακής ανανέωσης, καθώς αρκετά από τα βασικά εμπόδια βρίσκονται εκτός του πεδίου της, ή εξαρτώνται σε μεγάλο βαθμό από άλλες πολιτικές. Γι’ αυτό και καθίσταται αναγκαία η ανάπτυξη συνεργειών με διαφορετικά πεδία πολιτικής, ιδίως σε ό,τι αφορά την πρόσβαση στη γη, τη χρηματοδότηση των νέων αγροτών, τη φορολογία, τις υποδομές, τις δεξιότητες και τις υπηρεσίες της υπαίθρου. Άλλωστε, τη δημογραφική διάρθρωση της πρωτογενούς μας παραγωγής επιβαρύνουν τα ιδιαίτερα γεωγραφικά χαρακτηριστικά της πατρίδας μας.
Η νησιωτικότητα, οι ορεινές περιοχές και οι ζώνες με φυσικά μειονεκτήματα συνεπάγονται αυξημένο κόστος παραγωγής και διαβίωσης, αλλά και κενά σε κοινωνικές και τεχνικές υποδομές. Η εγκατάσταση νέων γεωργών σε αυτές τις περιοχές καθίσταται λιγότερο ελκυστική χωρίς ειδική μέριμνα που να αναγνωρίζει τις πρόσθετες δυσκολίες». Στρατηγική με κίνητρα Εφόσον η ανανέωση των γενεών συνδέεται άρρηκτα με τη ζωή στην ύπαιθρο, πώς θα αποτελέσει η γεωργία ελκυστική επιλογή; Αν οι νέοι δεν μπορούν να βρουν ποιοτικές υπηρεσίες υγείας, εκπαίδευσης, μεταφορών, στέγασης, παιδικής φροντίδας και ψηφιακής συνδεσιμότητας, πώς θα γίνει το μεγάλο βήμα;
Ο κ. Φιλιππής υπογραμμίζει ότι «η ελληνική κυβέρνηση έχει εκπονήσει και εφαρμόζει μια ολοκληρωμένη στρατηγική με κίνητρα και πολιτικές που στοχεύουν να διευκολύνουν τη ζωή στην ελληνική ύπαιθρο: έχει ήδη συγκροτήσει την Ειδική Γραμματεία για τις Ορεινές Περιοχές, η οποία προωθεί 50 Τοπικά Σχέδια Ανάπτυξης και 10 οριζόντιες εθνικές πολιτικές για την Περιφέρεια που αφορούν συγκεκριμένες προτεραιότητες: τη συνεργασία με την αυτοδιοίκηση, τη στρατηγική για ορεινές και νησιωτικές περιοχές, τις οδικές, σιδηροδρομικές και λιμενικές υποδομές, τα δίκτυα και τις ενεργειακές διασυνδέσεις, τη διαχείριση υδάτων, τη δημογραφική πρόκληση και την υγεία, καθώς και τον περιφερειακό σχεδιασμό στην εκπαίδευση. Οι δράσεις και πρωτοβουλίες αυτές συνθέτουν ένα ολοκληρωμένο σχεδιασμό για τη βελτίωση της βιωσιμότητας της ελληνικής υπαίθρου, ως αναγκαίου όρου για την διατήρηση και την ανανέωση του αγροτικού μας πληθυσμού». Και προσθέτει ο γενικός γραμματέας: «Παράλληλα, από το 2026 έχουμε θεσπίσει και εφαρμόζουμε, ήδη, συγκεκριμένα φορολογικά κίνητρα, με ιδιαίτερη έμφαση στις γυναίκες, στις νησιωτικές, ορεινές και μειονεκτικές περιοχές, που συγκροτούν ένα πλέγμα κινήτρων που συνδέει τη γεωργική δραστηριότητα με τη ζωή, την οικογένεια και τη μόνιμη εγκατάσταση στην ύπαιθρο. ● Οι φορολογικοί συντελεστές για τους νέους αγρότες έχουν μειωθεί ήδη κατά 2 ποσοστιαίες μονάδες και μειώνονται περαιτέρω ανάλογα με τον αριθμό των παιδιών σε κάθε νοικοκυριό. Οι αγρότισσες δικαιούνται από το 2024 για πρώτη φορά- ειδική παροχή μητρότητας στο ύψος του κατώτατου μισθού για 9 μήνες ● Ο ΕΝΦΙΑ μειώνεται κατά 50% το 2026 και μηδενίζεται το 2027 για πρώτες κατοικίες σε οικισμούς έως 1.500 κατοίκους. ● Ο ΦΠΑ μειώθηκε φέτος κατά 30% στα ακριτικά νησιά κάτω των 20.000 κατοίκων, εξαντλώντας τα όρια τα οποία θέτει η σχετική ευρωπαϊκή νομοθεσία – ενώ από το 2020 εφαρμόζεται η μείωση του ΦΠΑ στα λιπάσματα και στα αγροτικά μηχανήματα και από το 2025 έχει ήδη μηδενιστεί ο Ειδικός Φόρος Κατανάλωσης στο αγροτικό πετρέλαιο».
Η εκπαίδευση και ο στόχος
Σύμφωνα πάντα με τον κ. Φιλιππή, από την πλευρά του Υπουργείου Αγροτικής Ανάπτυξης, ήδη έχει δρομολογηθεί η εκπόνηση μιας ολοκληρωμένης εθνικής στρατηγικής για την αγροτική εκπαίδευση για όλους τους κλάδους του πρωτογενούς τομέα. «Στο πλαίσιο της Εθνικής Επιτροπής για τη Γνώση και την Καινοτομία στην πρωτογενή παραγωγή, σχεδιάζουμε μια συνολική δέσμη κινητροδότησης για την ενίσχυση της αγροτικής κατάρτισης, ώστε να «ξεκολλήσει» η χώρα από τα χαμηλά ποσοστά αγροτικής εκπαίδευσης, να προωθήσουμε την ενσωμάτωση νέων τεχνολογιών στην παραγωγή, ώστε, τελικά να ενισχύσουμε την αποτελεσματικότητα, την παραγωγικότητα και την αποδοτικότητα των αγροτικών εκμεταλλεύσεων», επισημαίνει ο ίδιος.
«Ταυτόχρονα, υλοποιούμε με προσήλωση τις δράσεις του Στρατηγικού Σχεδίου της Κοινής Αγροτικής Πολιτικής ενεργοποιώντας, για πρώτη φορά, μέτρα ενίσχυσης της ρευστότητας στον πρωτογενή τομέα όπως τα νέα χρηματοδοτικά εργαλεία, που καλύπτουν από μικρά δάνεια έως μεγάλα επενδυτικά σχέδια για νέες και νέους γεωργούς έως 40 ετών. Ο στόχος που τίθεται σε ευρωπαϊκό επίπεδο είναι, ιδιαίτερα, φιλόδοξος: έως το 2040 επιδιώκεται να διπλασιαστεί το ποσοστό των νέων γεωργών. Για την Ελλάδα, που σήμερα βρίσκεται στις τελευταίες θέσεις, οι πολιτικές για τη χρηματοδότηση των νέων αγροτών (πρόσβαση σε κεφάλαια), την πρόσβαση στη γη, τη φορολογία, τις υποδομές, τις δεξιότητες και τις υπηρεσίες της υπαίθρου που προάγει η ΕΕ για την ανανέωση του αγροτικού πληθυσμού αποτελούν μια τεράστια πρόκληση και ταυτόχρονα μια ευκαιρία ανασχεδιασμού στο πλαίσιο της διαπραγμάτευσης της νέας Κοινής Αγροτικής Πολιτικής. Πρωτίστως, διότι το διακύβευμα δεν είναι απλώς η αύξηση ενός ποσοστού, αλλά η δημιουργία μιας νέας γενιάς γεωργών, με αυξημένες δεξιότητες και συγκεκριμένο όραμα για τις εκμεταλλεύσεις τους. Μια νέα γενιά νέων αγροτών που θα μείνουν στον τόπο τους, θα επενδύσουν αποδοτικά στη γη τους και θα μπορέσουν να οικοδομήσουν ένα σύγχρονο, βιώσιμο και ανθεκτικό γεωργικό μέλλον».
Πηγή: Protagon.gr
