• Του Δημήτρη Κουλουκτσή, γεωπόνου ζωικής παραγωγής
Οι εξαγγελίες για ένα νέο μοντέλο κτηνοτροφίας με οργανωμένες, αδειοδοτημένες και μεγάλης κλίμακας μονάδες ανοίγουν μια ευρύτερη συζήτηση για το μέλλον της ελληνικής αιγοπροβατοτροφίας. Το ζήτημα δεν αφορά μόνο το μέγεθος των εκμεταλλεύσεων, αλλά και τον τρόπο εκτροφής, τη βόσκηση, τις ελληνικές φυλές, τη βιοασφάλεια και, κυρίως, τη σχέση όλων αυτών με την παραγωγή προϊόντων ΠΟΠ, με κορυφαίο παράδειγμα τη Φέτα.
Από τις σύγχρονες αδειοδοτημένες μονάδες στο νέο μοντέλο κτηνοτροφίας
Στις εξαγγελίες του, στο πλαίσιο της πρόσφατης Διεθνούς Έκθεσης Θεσσαλονίκης, ο Υπουργός Αγροτικής Ανάπτυξης και Τροφίμων Μαργαρίτης Σχοινάς, αναφέρθηκε σε ένα σύγχρονο μοντέλο κτηνοτροφίας, με οργανωμένες και αδειοδοτημένες μεγάλες κτηνοτροφικές επιχειρήσεις κλίμακας, οι οποίες θα σέβονται όλα τα πρωτόκολλα και θα εφαρμόζουν αυστηρά μέτρα βιοασφάλειας για την προστασία των ζώων από μελλοντικές ασθένειες.
Από την αρχή του αιώνα που διανύουμε, ίσως και νωρίτερα, όλες οι κτηνοτροφικές μονάδες που ιδρύονται είναι σύγχρονες και αδειοδοτημένες. Μετά την Υγειονομική Διάταξη Υ1β/2000/1995 ακολούθησε πληθώρα νομοθετικών διατάξεων, Υπουργικών και Διυπουργικών Αποφάσεων και διευκρινιστικών εγκυκλίων, που αφορούν την ίδρυση και λειτουργία των κτηνοτροφικών εγκαταστάσεων, όπως ο Νόμος 4056/2012 και άλλες διατάξεις.
Κριτήρια της αδειοδότησης είναι η προστασία του περιβάλλοντος, της δημόσιας υγείας και των εργαζομένων, η τήρηση των πολεοδομικών και άλλων διατάξεων, η λειτουργικότητα των εγκαταστάσεων και, πρωτίστως, η εφαρμογή των κανόνων καλής και υγιεινής διαβίωσης των ζώων.
Οι επιζωοτίες και το ζήτημα της διακίνησης των ζώων
Επιζωοτίες εμφανίζονταν και παλιότερα, αλλά σε περιορισμένη έκταση και ένταση. Η αντιμετώπισή τους ήταν γρήγορη και αποτελεσματική.
Τα σημερινά έντονα προβλήματα, που οδηγούν στον αφανισμό μεγάλου αριθμού προβατοτροφικών μονάδων, μήπως οφείλονται και στην ασυδοσία των ζωεμπόρων κατά την εισαγωγή και διακίνηση των ζώων, χωρίς τον απαιτούμενο έλεγχο;
Το ερώτημα αυτό είναι ιδιαίτερα κρίσιμο, καθώς η βιοασφάλεια δεν εξαρτάται αποκλειστικά από το μέγεθος μιας κτηνοτροφικής μονάδας, αλλά και από τον έλεγχο της μετακίνησης και της διακίνησης των ζώων.
Μεγάλες μονάδες και Φέτα ΠΟΠ: ένα κρίσιμο ερώτημα
Όσον αφορά τη δημιουργία μεγάλων κτηνοτροφικών επιχειρήσεων στην αιγοπροβατοτροφία, οι οποίες θα εφαρμόζουν το εντατικό σταβλισμένο σύστημα εκτροφής, με την εισαγωγή ξενικών φυλών προβάτων, όπως συμβαίνει τα τελευταία χρόνια, τίθεται ένα σημαντικό ζήτημα σε σχέση με τις προδιαγραφές παρασκευής των τυριών με Προστατευόμενη Ονομασία Προέλευσης (ΠΟΠ).
Είναι αδιαμφισβήτητο ότι την ελληνική αιγοπροβατοτροφία στηρίζουν τα παραδοσιακά τυριά και ιδιαίτερα εκείνα με Προστατευόμενη Ονομασία Προέλευσης.
Για την ηπειρωτική Ελλάδα και τον πρώην Νομό Λέσβου, στυλοβάτης της αιγοπροβατοτροφίας είναι το τυρί Φέτα.
Η παραδοσιακή εκτροφή ως στοιχείο της ταυτότητας της Φέτας
Βασική προϋπόθεση για την παρασκευή της Φέτας, όπως αναφέρεται στην Υπουργική Απόφαση 313025/94, είναι το προς τυροκόμηση γάλα να προέρχεται από φυλές προβάτων και αιγών παραδοσιακά εκτρεφόμενες και προσαρμοσμένες στην περιοχή παρασκευής της, ενώ η διατροφή τους να βασίζεται στη χλωρίδα της περιοχής αυτής.
Στον Κανονισμό (ΕΚ) αριθ. 1829/2002, με τον οποίο επανακαταχωρίστηκε η ονομασία ΦΕΤΑ στο μητρώο των Προστατευόμενων Ονομασιών Προέλευσης της Ευρωπαϊκής Ένωσης, ύστερα από τη διαγραφή της με τον Κανονισμό (ΕΚ) αριθ. 1070/99 της Επιτροπής, ως αιτιολογικό για την επανακαταχώρισή της αναφέρεται, μεταξύ άλλων, η σημασία της εκτατικής βοσκής και διαχείρισης.
Πιο συγκεκριμένα, αναφέρεται η διαπίστωση:
«Η εκτατική βοσκή και διαχείριση, οι οποίες αποτελούν τους ακρογωνιαίους λίθους της εκτροφής προβατίνων και αιγών που χρησιμοποιούνται, για την προμήθεια της πρώτης ύλης του τυριού ΦΕΤΑ, αποτελούν καρπό μιας πατρογονικής παράδοσης που επιτρέπει την προσαρμογή στις κλιματικές μεταβολές και στις συνέπειες στη διαθέσιμη βλάστηση.
Το γεγονός αυτό έχει ως αποτέλεσμα την ανάπτυξη αυτόχθονων φυλών αιγοπροβάτων μικρού μεγέθους, πολύ λιτοδίαιτων και ανθεκτικών, που μπορούν να επιζήσουν σε ένα ελάχιστα γενναιόδωρο από ποσοτικής απόψεως περιβάλλον, το οποίο ωστόσο είναι προικισμένο με μία άκρως διαφοροποιημένη χλωρίδα που χαρίζει στο τελικό προϊόν ιδιαίτερο άρωμα και γεύση.»
Γίνεται αντιληπτό από τα παραπάνω ότι το αιγοπρόβειο γάλα που χρησιμοποιείται για την παρασκευή του τυριού ΦΕΤΑ, αλλά και την παρασκευή της πλειοψηφίας των άλλων τυριών ΠΟΠ, πρέπει να προέρχεται από ντόπιες φυλές προβάτων ή τα παράγωγα διασταυρώσεων αυτών, που εκτρέφονται με το εκτατικό – ημιεντατικό σύστημα εκτροφής και την ποιμνιακή μορφή εκμετάλλευσης, τη στατική ή την μετακινούμενη.»
Η ευρωπαϊκή αιτιολόγηση συνδέει την εκτροφή των προβατίνων και αιγών που χρησιμοποιούνται για την παραγωγή της πρώτης ύλης της Φέτας με μια πατρογονική παράδοση, την προσαρμογή στις κλιματικές μεταβολές και τη διαθέσιμη βλάστηση. Παράλληλα, αναφέρεται στην ανάπτυξη αυτόχθονων φυλών αιγοπροβάτων, μικρού μεγέθους, λιτοδίαιτων και ανθεκτικών, οι οποίες αξιοποιούν ένα περιβάλλον με ιδιαίτερα διαφοροποιημένη χλωρίδα, συμβάλλοντας στα ιδιαίτερα χαρακτηριστικά του τελικού προϊόντος.
Ποιμνιακή εκμετάλλευση και βόσκηση
Γίνεται αντιληπτό από τα παραπάνω ότι το αιγοπρόβειο γάλα που χρησιμοποιείται για την παρασκευή της Φέτας, αλλά και της πλειοψηφίας των άλλων τυριών ΠΟΠ, συνδέεται με ντόπιες φυλές προβάτων ή με παράγωγα διασταυρώσεων αυτών, που εκτρέφονται με το εκτατικό ή ημιεντατικό σύστημα εκτροφής και την ποιμνιακή μορφή εκμετάλλευσης, είτε στατική είτε μετακινούμενη.
Η ποιμνιακή μορφή εκμετάλλευσης συνίσταται στη διατήρηση του ποιμνίου σε μόνιμες ή πρόχειρες σταβλικές εγκαταστάσεις μικρού κόστους, οι οποίες ικανοποιούν τις συνθήκες καλής και υγιεινής διαβίωσης των ζώων.
Η διατροφή των αιγοπροβάτων στηρίζεται σε έτοιμες χορηγούμενες ζωοτροφές κατά την περίοδο με τις δυσμενείς καιρικές συνθήκες του χειμώνα και σε μονοετείς τεχνητούς λειμώνες –τα γνωστά «γρασίδια»– ενώ, κατά το υπόλοιπο χρονικό διάστημα, στη βόσκηση στους κοινόχρηστους ή ιδιωτικούς βοσκοτόπους.
Εντατική εκτροφή και διαφοροποίηση της παραγωγής
Το εντατικό σύστημα εκτροφής των αιγοπροβάτων, της σταβλισμένης μορφής εκμετάλλευσης, μπορεί να αναπτυχθεί στις πεδινές περιοχές της χώρας, με τη διατροφή των ζώων να στηρίζεται σε ιδιοπαραγόμενες ζωοτροφές.
Το γάλα των μονάδων αυτών, σύμφωνα με την άποψη που διατυπώνεται στο παρόν άρθρο, δεν μπορεί να αποτελεί πρώτη ύλη για την παρασκευή τυριών ΠΟΠ, αλλά μπορεί να αξιοποιείται για την παραγωγή άλλων τυριών και γαλακτοκομικών προϊόντων.
Οι αντιδράσεις των κτηνοτρόφων
Στις εξαγγελίες του Υπουργού αντέδρασαν συνδικαλιστές των κτηνοτρόφων με υπεύθυνες τοποθετήσεις.
Ο πρόεδρος του Συνδέσμου Ελληνικής Κτηνοτροφίας (ΣΕΚ) και μέλος της Διοίκησης της Διεπαγγελματικής Οργάνωσης Φέτας (ΕΔΟΦ), Δημήτρης Μόσχος, μεταξύ άλλων, υποστηρίζει ότι η κατεύθυνση προς ένα μοντέλο εντατικής κτηνοτροφίας μπορεί να έρθει σε αντίθεση με το ΠΟΠ της Φέτας. Επισημαίνει επίσης ότι η συγκέντρωση των ζώων σε μεγάλες εκτροφές θα μπορούσε να μειώσει το κόστος συλλογής του γάλακτος για τη μεταποίηση.
Από την πλευρά του, ο Νίκος Δημόπουλος, πρόεδρος του Συλλόγου Κτηνοτρόφων Καβάλας, υπογραμμίζει τη σημασία της βόσκησης για τη βιωσιμότητα της ελληνικής κτηνοτροφίας, επισημαίνοντας παράλληλα το υψηλό κόστος μιας διατροφής που θα στηρίζεται αποκλειστικά σε ενσίρωμα. Αναφέρεται επίσης στα προβλήματα που αντιμετώπισαν μεγάλες μονάδες κατά την εμφάνιση της ευλογιάς και συνδέει τη διάρθρωση της κτηνοτροφίας με την αντιμετώπιση του δημογραφικού προβλήματος στην ύπαιθρο.
Άλλοι κτηνοτρόφοι παρατηρούν πως δεν είναι δυνατόν να μετατραπούν όλοι σε επιχειρηματίες.
Ποια κτηνοτροφία θέλουμε για την ελληνική ύπαιθρο;
Ο σημερινός Υπουργός Αγροτικής Ανάπτυξης και Τροφίμων έχει διαφορετική άποψη για την ανασύσταση των κτηνοτροφικών μονάδων που ζημιώθηκαν από τις επιζωοτίες, από εκείνη που είχε ο προκάτοχός του κ. Αυγενάκης για την ανασύσταση των μονάδων που καταστράφηκαν από τις πλημμύρες στη Θεσσαλία.
Κατά τη γνώμη μου, η προσέγγιση του κ. Αυγενάκη για την ανασύσταση των μονάδων που καταστράφηκαν από τις πλημμύρες ήταν προς τη σωστή κατεύθυνση.
Το ζητούμενο, επομένως, δεν είναι μόνο αν η ελληνική κτηνοτροφία θα οδηγηθεί σε μεγαλύτερες μονάδες. Το κρίσιμο ερώτημα είναι ποιο παραγωγικό μοντέλο μπορεί να συνδυάσει τη βιοασφάλεια, την οικονομική βιωσιμότητα, την προστασία της υπαίθρου, τη διατήρηση των ελληνικών φυλών και της βόσκησης, αλλά και την παραγωγή προϊόντων υψηλής προστιθέμενης αξίας, όπως η Φέτα και τα υπόλοιπα τυριά ΠΟΠ.
Η απάντηση σε αυτό το ερώτημα θα καθορίσει σε μεγάλο βαθμό και το μέλλον της ελληνικής αιγοπροβατοτροφίας.
Thessalikigi.gr
