Ένας από τους σημαντικότερους πυλώνες της ταυτότητας της Κρήτης είναι η κτηνοτροφική της παράδοση η οποία βασίζεται από τη μια στη μετακινούμενη κτηνοτροφία, αυτό το ζωντανό παραγωγικό σύστημα που προάγει την ελεύθερη βόσκηση των ζώων και που έχει βαθιές πολιτισμικές ρίζες στις τοπικές κοινωνίες και από την άλλη, φυσικά, στις ίδιες τις ντόπιες φυλές των αιγοπροβάτων χάρη στις οποίες η κρητική κτηνοτροφία αντέχει με το πέρασμα των χρόνων τις όποιες προκλήσεις, παράγοντας διαχρονικά, ποιοτικά, μοναδικά, τοπικά προϊόντα.
Η φυλή Σφακίων, η φυλή Αστερουσίων και Ανωγείων, όπως εξηγεί μιλώντας στα «Ρ.Ν.» ο κτηνίατρος Αλέξανδρος Στεφανάκης, είναι ζώα περίπου 40 κιλών, λιτοδίαιτα, πλήρως προσαρμοσμένα στις τοπικές κλιματολογικές και γεωμορφολογικές συνθήκες, παράγοντας όχι το γάλα που υπόσχονται οι ξενικές φυλές οι οποίες εισάγονται στη χώρα, αλλά με τις βελτιώσεις και τον εκσυγχρονισμό που έχουν επιτευχθεί, δίνουν τόσο όσο επιτρέπει η ίδια η φύση καθιστώντας τα τελικά άκρως παραγωγικά. «Η φυλή Σφακίων με την προσπάθεια που έχει γίνει -αρχικά στη Σχολή Ασωμάτων και σήμερα εξελικτικά με τον εκσυγχρονισμό της αιγοπροβατοτροφίας της Κρήτης και ιδιαίτερα στο Ρέθυμνο – στην ουσία εξελίχθηκε ως ένα από τα καλύτερα ορεινά πρόβατα της Ευρώπης.Και αυτό γιατί είναι μόλις 40 κιλά με τρομερές δυνατότητες βόσκησης και σήμερα σε πάρα πολλές εκτροφές του Ρεθύμνου καταφέρνουμε και παίρνουμε από αυτό 220 κιλά γάλα τη γαλακτική περίοδο. Νούμερο φοβερό όταν ξενικές φυλές που είναι 70-80 και 90 κιλά διαφημίζονται ότι παράγουν 300-350 κιλά γάλα, γιατί τόσος είναι ο μέσος όρος. Το γάλα που βγάζουν αυτά τα σταβλισμένα ζώα (σ.σ. τα ξενικά) δεν έχει καμία σχέση με το γάλα ελευθέρας βοσκής των ζώων που αξιοποιούν τη χλωρίδα του τόπου μας. Ακόμη, στα Αστερούσια, στα νότια, στα Ανώγεια και στις ορεινές περιοχές γίνεται μια σημαντική προσπάθεια για τη διατήρηση του κοκκινόματου, της φυλής Αστερουσίων, όπως την αναφέρουν τα βιβλία. Το κοκκινόματο είναι των Αστερουσίων αλλά είναι και του Ψηλορείτη. Είναι το πρόβατο το κλασικό, των 37 κιλών βάρους το οποίο είναι καταπληκτικό στη βόσκηση και στην επιβίωση σε ξηροθερμικές περιοχές και πάρα πολλοί παραγωγοί το εκτρέφουν. Για εμένα μπορεί να γίνει ένα αξιόλογο ζώο για αυτά τα περιβάλλοντα, αν τύχει κάποιας γενετικής βελτίωσης», περιγράφει ο κ. Στεφανάκης.
Όπως εξηγεί ο κτηνίατρος η προστασία, διατήρηση και βελτίωση των ντόπιων φυλών της Κρήτης, είναι η λύση της κρητικής κτηνοτροφίας απέναντι στο πρόβλημα της κλιματικής αλλαγής, ιδίως αν αναλογιστεί κανείς τι συνέπειες έχει το γεγονός ότι οι ξενικές φυλές οι οποίες εισάγονται αθρόα σήμερα στη χώρα με την υπόσχεση της αύξησης της παραγωγής, χρειάζονται απαραίτητα να είναι σταβλισμένες και μάλιστα σε συνθήκες κλιματιζόμενες. «Οι ξενικές φυλές που εισάγονται στη χώρα με σκοπό να αυξηθεί η παραγωγή γάλακτος, πρέπει να σταβλίζονται σε εγκαταστάσεις κλιματιζόμενες και θα πρέπει να έχουν εξασφαλισμένα τα σανά τους για να μπορούν να είναι βιώσιμες. Επομένως πέρα από την ανθεκτικότητα, γιατί είναι προσαρμοσμένες στις τοπικές συνθήκες οι τοπικές φυλές, έχουμε τεράστια προβλήματα προσαρμοστικότητας στα ζώα που εισάγονται. Το λέω γιατί ζω τα προβλήματα στις εκμεταλλεύσεις», αναφέρει μεταξύ άλλων ο κ. Στεφανάκης ενώ συμπληρώνει: «Οι τοπικές φυλές προβάτων συμβάλλουν σε αυτό που λέγεται διατήρηση βιοποικιλότητας. Με την εφαρμογή της βόσκησης κάνουν τρία πράγματα: μετατρέπουν τη βοσκήσιμη ύλη σε μοναδικής ποιότητας και ταυτότητας πολύτιμα τρόφιμα υψηλής βιολογικής αξίας που είναι τα ζωικά. Από την άλλη, διατηρούν την ισορροπία του περιβάλλοντος γιατί η ελεγχόμενη υπερβόσκηση, που γίνεται ιδιαίτερα στις δικές μας ξηροθερμικές περιοχές που κινδυνεύουν από τις πυρκαγιές, προστατεύει τον τόπο. Αν λείπανε, ό,τι έπαθε ο νότιος Άγιος Βασίλειος θα πάθαινε όλη η Κρήτη. Και το τρίτο, το ζώο βόσκοντας σκορπίζει τους πόρους και διατηρεί τη μοναδική βιοποικιλότητα της Κρήτης».
Ταυτόχρονα ο κ. Στεφανάκης, κάνει και ιδιαίτερη αναφορά στην κρητική αίγα, για την οποία τονίζει: «Η τοπική αίγα έχει διαφορετικό γονιδιακό υλικό από την ντόπια ελληνική αίγα. Είναι ένα ζώο επίσης πολύ καλά προσαρμοσμένο στις ορεινές εκτάσεις τις οποίες αξιοποιεί. Δυστυχώς δεν έχει γίνει προσπάθεια βελτίωσης αυτού του ζώου. Χρησιμοποιείται πιο πολύ για το κρέας και οι περισσότεροι κτηνοτρόφοι έχουν στραφεί στο να αγοράζουν ξενικές φυλές. Κάποιοι από αυτούς διασταυρώσανε τις ντόπιες αίγες και έχουν βγάλει καταπληκτικά υβρίδια που βγάζουν καταπληκτικής ποιότητας γάλα και είναι ζώα που μπορούν και υποστηρίζουν το σύστημα της εκτροφής ελεύθερης βόσκησης».
120 τυροκομεία, 40 οικοτεχνίες, 20.000 τόνοι αιγοπρόβιο γάλα
Σύμφωνα με τον επιστήμονα, η Κρήτη συνιστά έναν από τους ισχυρότερους γαλακτοπαραγωγούς αιγοπροβατοτροφίας στη χώρα – με τριπλάσια κόστη παραγωγής σε σχέση με την ηπειρωτική Ελλάδα – τροφοδοτώντας την περίπου με 20.000 τόνους αιγοπρόβιο γάλα. «Αυτό δείχνει από μόνο του τη δυναμική του συστήματος», σχολιάζει χαρακτηριστικά, ενώ επισημαίνει ότι σε επίπεδο Κρήτης, μετράμε περίπου 120 τυροκομεία και 40 οικοτεχνίες, ενώ όπως λέει το νησί διαθέτει και μια από τις καλύτερες βιομηχανίες ζωοτροφών στην Ελλάδα.
Τα στοιχεία αυτά που παραθέτει αποδεικνύουν τη δυναμική του κλάδου, ωστόσο ο ίδιος επισημαίνει τη σημαντικότητα του να εκσυγχρονιστούν οι παραγωγοί στο σύνολό τους στο νησί, προκειμένου η κτηνοτροφία να μπορέσει να συμβαδίσει με τις σύγχρονες απαιτήσεις και να πάει ένα βήμα παρακάτω. Αυτό βέβαια όπως εξηγεί απαιτεί την αξιοποίηση των πόρων της ΚΑΠ προς την κατεύθυνση και τους όρους που τα προγράμματά της υποδεικνύουν. «Το 40% των κτηνοτρόφων της Κρήτης είναι εντελώς προσαρμοσμένοι και σύγχρονοι. Για αυτό έχουμε και την παραγωγικότητα και τη δουλειά που γίνεται. Μένει αυτό να γίνει και στο υπόλοιπο 60%. Αυτό θα γίνει αν υπάρξει ο κατάλληλος προσανατολισμός των πόρων της ΚΑΠ στις κατευθύνσεις για τις οποίες δικαιολογούνται και αυτοί έρχονται. Η εξέλιξη τότε θα είναι πολύ γρήγορη για όσους θέλουν να είναι επιχειρηματίες – κτηνοτρόφοι, να μείνουν και να απολαμβάνουν τον κόπο τους, αξιοποιώντας τους μοναδικούς φυσικούς πόρους του τόπου μας».
Σύμφωνα επίσης με τον ίδιο, μεταξύ των σημαντικότερων προβλημάτων που έχει να αντιμετωπίσει η κτηνοτροφία στο νησί εν γένει είναιη κλιματική κρίση και η διαχρονική απουσία αγροτικής πολιτικής.
«Το πρώτο και μεγαλύτερο πρόβλημα είναι η κλιματική κρίση που πιέζει πάρα πολύ και πρέπει να προσαρμοστούμε. Το δεύτερο είναι η διαχρονική απουσία κτηνοτροφικής πολιτικής στην Ελλάδα. Υπάρχει τεράστια ευθύνη όλων των πολιτικών αποχρώσεων. Και για αυτό είναι και το κατάντημα της χώρας μας και βλέπετε δεν μπορούμε να αντιμετωπίσουμε τα θέματα των επιζωοτιών και την εισαγωγή νοσημάτων ούτε να τα ελέγξουμε πια. Πολλές φορές χρησιμοποιήθηκαν οι πολύτιμοι πόροι της ΚΑΠ σε άλλες κατευθύνσεις και έγινε αποπροσανατολισμός πολλών παραγωγών και άφησε πίσω το σύστημα. Όλο αυτό είναι η απουσία ενός στρατηγικού σχεδίου για την εξασφάλιση της αυτάρκειά μας της διατροφικής, της ισορροπίας του περιβάλλοντος. Είναι μεγάλος ο κίνδυνος. Πριν λίγα χρόνια ήμασταν η 3η χώρα σε γαλακτοπαραγωγό αιγοπροβατοτροφία στον κόσμο. Τι κάνουμε σήμερα; Είναι δυνατόν μια χώρα να έχει 25 φυλές προβάτων και να εισάγει ξενικές φυλές για να παράξει; Γιατί δεν έγινε καμία προσπάθεια ή έγιναν προσπάθειες που δεν είχαν αποτέλεσμα ή γιατί δεν πήγαν καλά οι συλλογικότητές μας. Με το ζόρι κρατήσαμε ανοικτό τον Σταθμό Γεωργικής Έρευνας Ασωμάτων. Παρενέβη η Περιφέρεια αλλιώς θα είχε κλείσει. Και σε ό,τι αφορά την Κρήτη ότι πρέπει να βγάλουμε τη ρετσινιά που μας προσβάλλει κατάφωρα αυτή της ζωοκλοπής Αυτό είναι ένα θέμα που πρέπει να το λύσουμε μονοί μας. Αυτή η ιστορία δεν μπορώ να σας πω πόσα εκατομμύρια ζημιά κοστίζει στο νησί επειδή εμποδίζει την αξιοποίηση των φυσικών πόρων και την ανάπτυξη σύγχρονων συστημάτων. Δεν μας τιμά σαν κοινωνία κατά την άποψή μου».
Στήριξη των τοπικών προϊόντων
Κλείνοντας ο κ. Στεφανάκης επισημαίνει: «Το σύστημα της κτηνοτροφίας μας είναι ζωντανό. Παράγει δυναμικά και ποιοτικά. Θα πρέπει όλοι μαζί να το σεβαστούμε και πρώτοι οι καταναλωτές να δείξουν σαφή προτίμηση στα προϊόντα που παράγει. Γιατί έχουν ταυτότητα και προάγουν την υγεία μας. Τα προϊόντα μας είναι φυσικά, βγαίνουν από τον τόπο μας, είναι προϊόντα ζύμωσης και ωρίμανσης και είναι γεμάτα προβιοτικά. Έχουν απίστευτο αριθμό ουσιών – που δεν τις έχουμε ανακαλύψει ακόμα – της χλωρίδας της Κρήτης που έρχονται στο τραπέζι μας. Δεν είναι συγκρίσιμα αυτά τα προϊόντα με άλλα βιομηχανικά που εισάγονται και ασφαλώς έχουν δικαίωμα να είναι φθηνά αλλά εμάς είναι χειροποίητα. Και παράλληλα την ώρα που τα καταναλώνουμε να ξέρουμε όλοι ότι πληρώνουμε την προστασία του περιβάλλοντος, την ισόρροπη ανάπτυξη και την εξέλιξη του τόπου μας».
rethnea.gr
