• Έκθεση του Joint Research Centre της Ευρωπαϊκής Επιτροπής ανοίγει τον δρόμο για ζώα που θα μπορούν να παρακολουθούνται σε πραγματικό χρόνο – Από την υγεία και την ευζωία μέχρι τη διαχείριση βοσκοτόπων, την ιχνηλασιμότητα και τη μείωση της γραφειοκρατίας για τους κτηνοτρόφους
- Του Χρήστου Αθανασιάδη
Η ευρωπαϊκή κτηνοτροφία βρίσκεται μπροστά σε μια σημαντική τεχνολογική μετάβαση, καθώς η παρακολούθηση των ζώων μέσω ηλεκτρονικών αισθητήρων, GPS/GNSS, δικτύων Internet of Things, επιταχυνσιόμετρων και δορυφορικών συστημάτων μπορεί να μετατρέψει τον τρόπο με τον οποίο γίνεται η ταυτοποίηση, η ιχνηλασιμότητα, η διαχείριση των κοπαδιών και η εφαρμογή της Κοινής Αγροτικής Πολιτικής.
Αυτό είναι το βασικό συμπέρασμα της νέας μελέτης του Joint Research Centre (JRC) της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, με τίτλο «Identification and monitoring of livestock with biologging for EU policy implementation – A review», η οποία εξετάζει κατά πόσο οι τεχνολογίες biologging μπορούν να περάσουν από το επίπεδο της επιστημονικής έρευνας και της παρακολούθησης της άγριας πανίδας στην καθημερινή διαχείριση της ευρωπαϊκής κτηνοτροφίας.
Η προοπτική είναι ιδιαίτερα σημαντική για την εκτατική και ημι-εκτατική κτηνοτροφία, όπου η καθημερινή παρακολούθηση των ζώων σε μεγάλες εκτάσεις, ορεινούς βοσκοτόπους και απομακρυσμένες περιοχές είναι δύσκολη και συχνά απαιτεί σημαντικό χρόνο και ανθρώπινο δυναμικό.
Η μελέτη καταλήγει ότι η τεχνολογία είναι πλέον αρκετά ώριμη ώστε να περάσει σε εφαρμογές μεγάλης κλίμακας, με τα ηλεκτρονικά ενώτια που συνδυάζουν GNSS ή IoT να θεωρούνται μία από τις καταλληλότερες λύσεις για τη σύνδεση της επίσημης ταυτοποίησης με την παρακολούθηση της θέσης και της συμπεριφοράς των ζώων.
Κτηνοτροφία αξίας 218,8 δισ. ευρώ στην ΕΕ
Η σημασία της τεχνολογικής μετάβασης γίνεται αντιληπτή και από το οικονομικό μέγεθος του κλάδου. Σύμφωνα με την έκθεση, η ευρωπαϊκή κτηνοτροφία αντιπροσώπευε το 41,1% της συνολικής οικονομικής παραγωγής του αγροτικού τομέα της ΕΕ το 2024, με συνολική αξία 218,8 δισ. ευρώ και περίπου 100 δισ. ευρώ ακαθάριστη προστιθέμενη αξία μετά το κόστος.
Παράλληλα, η ΕΕ διαθέτει τεράστιο ζωικό κεφάλαιο. Στο τέλος του 2024 καταγράφονταν περίπου 132 εκατ. χοίροι, 72 εκατ. βοοειδή και 67 εκατ. πρόβατα και αίγες. Σε ένα τόσο μεγάλο και σύνθετο σύστημα παραγωγής, η αξιόπιστη ταυτοποίηση και ιχνηλασιμότητα αποτελούν βασική προϋπόθεση για την ασφάλεια των τροφίμων, την αντιμετώπιση ζωονόσων και την αποτελεσματική λειτουργία της ενιαίας αγοράς.
Από το ενώτιο στο «έξυπνο» ενώτιο
Η σημερινή ευρωπαϊκή νομοθεσία απαιτεί την ατομική και μόνιμη ταυτοποίηση συγκεκριμένων κατηγοριών ζώων. Τα συμβατικά ενώτια παραμένουν η βάση του συστήματος, όμως το θεσμικό πλαίσιο επιτρέπει ήδη, σε αρκετές περιπτώσεις, τη χρήση ηλεκτρονικών αναγνωριστικών.
Η μεγάλη αλλαγή που προτείνει η έκθεση είναι η αξιοποίηση αυτής της υπάρχουσας υποδομής για κάτι περισσότερο από την απλή αναγνώριση ενός ζώου.
Ένα ηλεκτρονικό ενώτιο θα μπορούσε να ενσωματώνει αισθητήρα GNSS, να καταγράφει τη θέση του ζώου και να μεταδίδει τα δεδομένα σε πραγματικό ή σχεδόν πραγματικό χρόνο. Έτσι, η ταυτότητα του ζώου θα μπορούσε να συνδέεται άμεσα με τη θέση του, τις μετακινήσεις του και, με τη χρήση πρόσθετων αισθητήρων, τη συμπεριφορά και την κατάσταση της υγείας του.
Για τα βοοειδή και τα πρόβατα/αίγες υπάρχουν ήδη διαφορετικές δυνατότητες ηλεκτρονικής ταυτοποίησης, ενώ η μελέτη επισημαίνει ότι ο συνδυασμός της επίσημης ταυτοποίησης με τεχνολογίες εντοπισμού θα μπορούσε μακροπρόθεσμα να μειώσει το κόστος και να αυξήσει την υιοθέτηση από τους παραγωγούς.
Τι είναι το biologging
Ο όρος biologging περιγράφει τη χρήση ηλεκτρονικών συσκευών που τοποθετούνται πάνω στο ζώο και καταγράφουν δεδομένα για την κίνησή του, τη συμπεριφορά, τη φυσιολογία ή ακόμη και το περιβάλλον στο οποίο κινείται.
Η τεχνολογία δεν είναι καινούργια. Η επιστημονική έρευνα γύρω από το biologging έχει ιστορία περίπου 80 ετών, όμως τα τελευταία χρόνια η μικροηλεκτρονική, η τεχνητή νοημοσύνη, οι δορυφορικές επικοινωνίες και τα δίκτυα IoT έχουν αλλάξει δραστικά τις δυνατότητές της.
Το ζητούμενο πλέον δεν είναι απλώς να καταγράφονται δεδομένα, αλλά να δημιουργηθεί ένα ολοκληρωμένο σύστημα στο οποίο:
ζώο → αισθητήρας → μετάδοση → βάση δεδομένων → ανάλυση → απόφαση.
Η έκθεση υπογραμμίζει ότι η πραγματική πρόκληση δεν βρίσκεται πλέον τόσο στην καταγραφή των δεδομένων όσο στη μετάδοσή τους, τη διαχείριση, την αποθήκευση, την ασφάλεια και τη διαλειτουργικότητά τους.
GPS και GNSS: Να γνωρίζει ο κτηνοτρόφος πού βρίσκεται κάθε ζώο
Οι αισθητήρες GNSS αποτελούν μία από τις βασικότερες τεχνολογίες του νέου συστήματος.
Ένα GNSS ενώτιο ή κολάρο μπορεί να υπολογίζει τη θέση του ζώου μέσω δορυφόρων και, με τη διαδοχική καταγραφή θέσεων, να δημιουργεί το «ίχνος» της μετακίνησής του. Τα δεδομένα μπορούν στη συνέχεια να μεταδίδονται στον παραγωγό ή σε κεντρική βάση δεδομένων μέσω δικτύων κινητής τηλεφωνίας, δορυφόρων ή IoT.
Για έναν κτηνοτρόφο που διαχειρίζεται κοπάδια σε εκτεταμένους βοσκοτόπους, η δυνατότητα αυτή μπορεί να έχει πρακτική αξία σε πολλά επίπεδα:
- εντοπισμός του κοπαδιού,
- έλεγχος των μετακινήσεων,
- εντοπισμός ζώων που απομακρύνονται,
- πρόληψη κλοπών,
- παρακολούθηση της χρήσης των βοσκοτόπων,
- διαχείριση της βόσκησης,
- εντοπισμός πιθανών προβλημάτων.
Επιταχυνσιόμετρα: Η τεχνολογία που «διαβάζει» τη συμπεριφορά
Το GPS δείχνει πού βρίσκεται το ζώο. Το επιταχυνσιόμετρο μπορεί να βοηθήσει να καταλάβουμε τι κάνει.
Οι αισθητήρες επιτάχυνσης μπορούν να χρησιμοποιηθούν για την αναγνώριση δραστηριοτήτων, όπως βόσκηση, μηρυκασμός, ανάπαυση και μετακίνηση. Παράλληλα, μπορούν να συμβάλουν στην εκτίμηση της ενεργειακής δαπάνης και στην έγκαιρη αναγνώριση πιθανών προβλημάτων υγείας ή κόπωσης.
Η έκθεση σημειώνει ότι οι δύο βασικές τεχνολογίες που κυριαρχούν σήμερα στην εκτατική κτηνοτροφία είναι τα GNSS και τα τριαξονικά επιταχυνσιόμετρα, τα οποία αντιστοιχούν περίπου στο 85% των εφαρμογών που εξετάζονται.
Ο συνδυασμός τους είναι ιδιαίτερα ενδιαφέρων, επειδή μπορεί να συνδέσει τη συμπεριφορά του ζώου με το σημείο στο οποίο βρίσκεται και, επομένως, με τις συνθήκες του βοσκοτόπου.
Από την παρακολούθηση στην τεχνητή νοημοσύνη
Το επόμενο βήμα είναι ακόμη πιο φιλόδοξο: η αυτόματη αναγνώριση της συμπεριφοράς των ζώων μέσω τεχνητής νοημοσύνης.
Οι αλγόριθμοι μπορούν να αναλύουν τα δεδομένα των επιταχυνσιόμετρων και να αναγνωρίζουν μοτίβα κίνησης. Η έκθεση αναφέρει ότι η έρευνα κατευθύνεται προς την εφαρμογή AI στην ίδια τη συσκευή («on-edge AI»), ώστε τα δεδομένα να φιλτράρονται και να ταξινομούνται πριν μεταδοθούν.
Αυτό θα μπορούσε να μειώσει την κατανάλωση ενέργειας και τον όγκο των δεδομένων που πρέπει να μεταφέρονται. Η τεχνολογία, ωστόσο, δεν έχει ακόμη φτάσει σε επίπεδο πλήρους μεγάλης κλίμακας εφαρμογής.
«Έξυπνοι» βοσκότοποι αντί για απλή παρακολούθηση ζώων
Η σημαντικότερη ίσως αλλαγή είναι ότι το σύστημα δεν θα παρακολουθεί μόνο το ζώο, αλλά και τον τρόπο με τον οποίο χρησιμοποιεί τον χώρο.
Με τα δεδομένα θέσης μπορούν να υπολογιστούν η κατανομή της βόσκησης, η ένταση χρήσης συγκεκριμένων περιοχών και η σχέση μεταξύ αριθμού ζώων και διαθέσιμης έκτασης.
Αυτό αποκτά ιδιαίτερη σημασία για την εκτατική κτηνοτροφία και την ποιότητα των βοσκοτόπων. Η υπερβόσκηση μπορεί να περιοριστεί, ενώ παράλληλα μπορούν να προστατευθούν περιοχές υψηλής οικολογικής αξίας.
Η έκθεση συνδέει αυτή τη δυνατότητα με την προσέγγιση One Health, όπου η υγεία των ζώων, η ανθρώπινη υγεία και η κατάσταση του περιβάλλοντος αντιμετωπίζονται ως αλληλένδετα ζητήματα.
Εικονικοί φράχτες χωρίς φυσικά συρματοπλέγματα
Μία ακόμη εφαρμογή είναι οι λεγόμενοι virtual fences – εικονικοί φράχτες.
Το σύστημα μπορεί να ορίζει ψηφιακά όρια σε έναν βοσκότοπο. Όταν ένα ζώο πλησιάζει ή ξεπερνά ένα προκαθορισμένο όριο, το σύστημα μπορεί να το εντοπίζει και, ανάλογα με την τεχνολογία, να ενεργοποιεί μηχανισμούς καθοδήγησης.
Η έκθεση αναφέρει εφαρμογές που χρησιμοποιούν GNSS και επιταχυνσιόμετρα για τη διαχείριση της βόσκησης, την προστασία από επικίνδυνες περιοχές και την πρόληψη κλοπών.
Ωστόσο, εδώ υπάρχει ένας σημαντικός περιορισμός: η απώλεια επικοινωνίας. Εάν το ζώο βρεθεί σε περιοχή χωρίς επαρκή κάλυψη, το σύστημα μπορεί να χάσει την επαφή μαζί του.
Δορυφόροι ή IoT; Η μάχη της συνδεσιμότητας
Για να είναι πραγματικά χρήσιμη η τεχνολογία, δεν αρκεί ένας καλός αισθητήρας. Πρέπει τα δεδομένα να φτάνουν στον κτηνοτρόφο.
Η έκθεση εξετάζει διαφορετικές λύσεις:
Δίκτυα κινητής τηλεφωνίας: σχετικά οικονομικά και αξιόπιστα όπου υπάρχει κάλυψη, αλλά ακατάλληλα για πολλές απομακρυσμένες περιοχές.
Δορυφορικά συστήματα: προσφέρουν πολύ μεγαλύτερη κάλυψη, όμως το κόστος μετάδοσης παραμένει υψηλό.
IoT/LPWAN: έχουν χαμηλή κατανάλωση ενέργειας και μπορούν να είναι οικονομικά, αλλά η κάλυψη δεν είναι ομοιόμορφη, ειδικά σε απομακρυσμένες ορεινές περιοχές.
Μικροδορυφόροι: αποτελούν μία από τις πιο ενδιαφέρουσες μελλοντικές λύσεις για μεγάλης κλίμακας ευρωπαϊκή εφαρμογή.
Η πρόταση για ευρωπαϊκό σύστημα μικροδορυφόρων
Μία από τις πιο ενδιαφέρουσες προτάσεις της μελέτης είναι η δημιουργία μιας ευρωπαϊκής υποδομής μικροδορυφόρων που θα μπορούσε να αναλαμβάνει τη μετάδοση των δεδομένων από τα ηλεκτρονικά ενώτια.
Η ιδέα θα μπορούσε να συνδεθεί με υπάρχουσες ευρωπαϊκές υποδομές, όπως το Copernicus, και να επιτρέψει την ασφαλή μεταφορά των δεδομένων σε κεντρικά συστήματα.
Παράλληλα, η υποδομή θα μπορούσε να συνδεθεί με συστήματα όπως το TRACES και το IACS, ώστε τα δεδομένα ταυτοποίησης, υγείας, μετακίνησης και εφαρμογής της ΚΑΠ να μπορούν να επικοινωνούν μεταξύ τους.
Το μεγάλο στοίχημα: λιγότερη γραφειοκρατία για τον κτηνοτρόφο
Η τεχνολογία δεν προτείνεται απλώς για να προστεθεί ένας ακόμη μηχανισμός ελέγχου στους παραγωγούς.
Αντίθετα, ένας από τους βασικούς στόχους είναι η μετάβαση «από τη συμμόρφωση στην απόδοση».
Σήμερα μεγάλο μέρος των διοικητικών διαδικασιών βασίζεται σε δηλώσεις, ελέγχους και εκ των υστέρων επαληθεύσεις. Με ένα σύστημα ζωντανής παρακολούθησης, το ίδιο το ζώο θα μπορούσε να «δηλώνει» ψηφιακά πού βρίσκεται και πώς χρησιμοποιεί τον βοσκότοπο.
Η έκθεση χρησιμοποιεί χαρακτηριστικά την έννοια του «self-check-in» των ζώων, υποστηρίζοντας ότι αυτό θα μπορούσε να περιορίσει σημαντικά το διοικητικό βάρος για τους παραγωγούς.
Πώς μπορεί να επηρεάσει την ΚΑΠ
Η τεχνολογία μπορεί να αποκτήσει ιδιαίτερη σημασία και για την εφαρμογή της Κοινής Αγροτικής Πολιτικής.
Η ζωντανή παρακολούθηση θα μπορούσε να παρέχει τεκμηρίωση για πρακτικές όπως η εκτατική βόσκηση, η διαχείριση βοσκοτόπων και άλλες βιώσιμες πρακτικές που είναι δύσκολο να ελεγχθούν μόνο μέσω δορυφορικών εικόνων.
Η μελέτη επισημαίνει ειδικά ότι η χαμηλής έντασης βόσκηση είναι δύσκολο να ανιχνευθεί αξιόπιστα μόνο από δεδομένα τηλεπισκόπησης. Η πραγματική θέση και δραστηριότητα των ζώων θα μπορούσε να λειτουργήσει συμπληρωματικά, βοηθώντας στην επικύρωση τέτοιων μοντέλων.
Περισσότερη διαφάνεια για τα προϊόντα της εκτατικής κτηνοτροφίας
Υπάρχει όμως και μία ακόμη διάσταση: η αγορά.
Εάν ένα σύστημα μπορεί να αποδείξει ότι τα ζώα ενός κοπαδιού πράγματι βόσκουν σε συγκεκριμένες περιοχές και ακολουθούν συγκεκριμένο παραγωγικό μοντέλο, τότε η πληροφορία αυτή μπορεί να χρησιμοποιηθεί ως βάση για πιο αξιόπιστη πιστοποίηση και branding.
Έτσι, προϊόντα που προέρχονται από εκτατική ή ποιμενική κτηνοτροφία θα μπορούσαν να αποκτήσουν ισχυρότερη τεκμηρίωση ως προς την προέλευση και τις πρακτικές παραγωγής.
Η έκθεση θεωρεί ότι αυτό μπορεί να δημιουργήσει ένα σύστημα στο οποίο οι βιώσιμες πρακτικές θα μπορούν να αναγνωρίζονται και να ανταμείβονται, ενώ οι καταναλωτές θα έχουν μεγαλύτερη διαφάνεια για το προϊόν που αγοράζουν.
Υγεία και ευζωία: Έγκαιρη προειδοποίηση για προβλήματα
Τα δεδομένα από αισθητήρες μπορούν να χρησιμοποιηθούν και για την υγεία των ζώων.
Η αλλαγή στη δραστηριότητα, στην κίνηση ή στη συμπεριφορά ενός ζώου μπορεί να λειτουργήσει ως ένδειξη ότι κάτι δεν πάει καλά. Σε συνδυασμό με άλλους αισθητήρες, μπορούν να παρακολουθούνται παράμετροι όπως η θερμοκρασία ή η φυσιολογική κατάσταση.
Η έκθεση αναφέρει ότι η χρήση επιταχυνσιόμετρων μπορεί να βοηθήσει στον εντοπισμό ύποπτων συμπεριφορών, απομόνωσης από το κοπάδι ή άλλων ενδείξεων που σχετίζονται με την ευζωία.
Στα βοοειδή, για παράδειγμα, αισθητήρες σε μηρυκαστικούς βώλους (ruminal bolus) μπορούν να παρέχουν δεδομένα για φυσιολογικές παραμέτρους, όπως θερμοκρασία και καρδιακή λειτουργία, αν και από μόνοι τους δεν προσφέρουν δυνατότητα γεωγραφικού εντοπισμού.
Το κόστος παραμένει βασικό εμπόδιο
Η τεχνολογία έχει εξελιχθεί, αλλά δεν είναι ακόμη δωρεάν.
Η μελέτη αναφέρει ότι ένα GNSS κολάρο μπορεί να κοστίζει περίπου 1.000 έως 3.000 ευρώ ανά μονάδα, ενώ πιο απλές λύσεις IoT ή UHF μπορούν, υπό προϋποθέσεις, να κοστίζουν ακόμη και κάτω από 100 ευρώ.
Σε επίπεδο μεγάλης κλίμακας, η έκθεση εκτιμά ότι εναλλακτικές λύσεις, όπως IoT κολάρα ή ηλεκτρονικά ενώτια, μπορούν να κινηθούν περίπου στα 100-300 ευρώ ανά μονάδα, με περιθώρια περαιτέρω μείωσης μέσω μαζικής παραγωγής.
Για έναν μεγάλο κτηνοτρόφο, το κόστος μπορεί να είναι διαχειρίσιμο. Για έναν μικρό παραγωγό με δεκάδες ζώα, όμως, η επένδυση μπορεί να αποτελέσει σοβαρό εμπόδιο.
Γι’ αυτό η μελέτη εξετάζει ακόμη και τη δυνατότητα χρηματοδοτικής στήριξης μέσω της ΚΑΠ, ώστε το κόστος της τεχνολογίας να μην αποτελέσει ανασταλτικό παράγοντα.
Προστασία προσωπικών δεδομένων και ιδιοκτησία των δεδομένων
Ένα από τα λιγότερο εμφανή αλλά κρίσιμα ζητήματα είναι το ποιος έχει τα δεδομένα και ποιος μπορεί να τα χρησιμοποιεί.
Τα εμπορικά συστήματα συχνά λειτουργούν με ιδιόκτητους διακομιστές και κλειστές πλατφόρμες. Αυτό μπορεί να δημιουργήσει προβλήματα διαλειτουργικότητας, πρόσβασης, ασφάλειας και συμβατότητας με τον GDPR.
Η έκθεση επισημαίνει ότι τα δεδομένα της κτηνοτροφίας πρέπει να είναι αξιόπιστα, ανιχνεύσιμα και διαλειτουργικά, αλλά ταυτόχρονα να προστατεύονται όταν αφορούν ευαίσθητες πληροφορίες, όπως η εξάπλωση μιας ζωονόσου.
Επομένως, η δημιουργία κοινών ευρωπαϊκών προτύπων δεδομένων θεωρείται απαραίτητη προϋπόθεση για μια πραγματικά ενιαία λύση.
Η ευζωία των ζώων δεν μπορεί να είναι δεύτερη προτεραιότητα
Η ψηφιοποίηση της κτηνοτροφίας δημιουργεί επίσης ένα εύλογο ερώτημα: τι επιπτώσεις θα έχει η τοποθέτηση ηλεκτρονικών συσκευών στα ζώα;
Η έκθεση επισημαίνει ότι το βάρος, το σχήμα και η θέση των αισθητήρων πρέπει να σχεδιάζονται πρωτίστως με βάση την ευζωία.
Τα ηλεκτρονικά συστήματα πρέπει να είναι ελαφριά, ανθεκτικά και να μην επηρεάζουν τη φυσιολογική συμπεριφορά του ζώου. Η ευζωία αποτελεί βασική προϋπόθεση και όχι απλώς τεχνική λεπτομέρεια.
Η ενεργειακή αυτονομία είναι κρίσιμη
Ένα ακόμη τεχνικό πρόβλημα είναι η μπαταρία.
Όσο συχνότερα καταγράφει και μεταδίδει δεδομένα μια συσκευή, τόσο μεγαλύτερη είναι η κατανάλωση ενέργειας. Η διάρκεια της μπαταρίας επηρεάζεται από τη συχνότητα καταγραφής, την κάλυψη του σήματος, τη συχνότητα μετάδοσης και το βάρος της ίδιας της μπαταρίας.
Για ζώα που κινούνται σε ανοιχτές περιοχές, η έκθεση εξετάζει και την αξιοποίηση ηλιακής ενέργειας, η οποία μπορεί να αποτελέσει οικονομικά αποδοτική λύση όταν υπάρχει επαρκής και συνεχής έκθεση στο φως.
Τα «έξυπνα βοσκοτόπια» πλησιάζουν
Ο συνδυασμός όλων αυτών των τεχνολογιών οδηγεί στην έννοια των smart pastures – έξυπνων βοσκοτόπων.
Πρόκειται για ένα μοντέλο στο οποίο ο κτηνοτρόφος δεν βασίζεται αποκλειστικά στην προσωπική παρατήρηση, αλλά διαθέτει ένα ψηφιακό σύστημα που του δείχνει:
- πού βρίσκεται το κοπάδι,
- πόσο μετακινείται,
- πού βόσκει,
- ποιες περιοχές χρησιμοποιεί περισσότερο,
- ποια ζώα παρουσιάζουν διαφορετική συμπεριφορά,
- πότε ένα ζώο απομακρύνεται,
- ποια σημεία του βοσκότοπου υπερφορτίζονται.
Η έκθεση θεωρεί ότι η αυτοματοποιημένη παρακολούθηση της κατανομής των ζώων και της έντασης βόσκησης μπορεί να βελτιώσει την ποιότητα ζωής των κτηνοτρόφων και ταυτόχρονα να συμβάλει στην προστασία της βιοποικιλότητας, περιορίζοντας την υπερβόσκηση και τις ανισορροπίες στο έδαφος.
Υπάρχουν ήδη εμπορικές λύσεις
Η τεχνολογία δεν βρίσκεται αποκλειστικά στα εργαστήρια.
Η μελέτη καταγράφει μια σειρά εμπορικών προϊόντων που χρησιμοποιούν GNSS, επιταχυνσιόμετρα, θερμόμετρα και άλλους αισθητήρες. Υπάρχουν ήδη λύσεις για την παρακολούθηση δραστηριότητας, υγείας, μηρυκασμού, αναπαραγωγής, θερμικού στρες, διαχείρισης βοσκοτόπων και εικονικών φραχτών.
Αυτό δείχνει ότι η τεχνολογία έχει περάσει από το στάδιο της θεωρητικής έρευνας σε ένα αναπτυσσόμενο εμπορικό οικοσύστημα.
Το πρόβλημα πλέον δεν είναι εάν υπάρχουν αισθητήρες. Είναι πώς θα συνδεθούν μεταξύ τους, πώς θα ενσωματωθούν στην ευρωπαϊκή νομοθεσία και πώς θα γίνουν οικονομικά προσβάσιμοι στους παραγωγούς.
Η Ευρώπη αναζητά πιλοτικές εφαρμογές
Το JRC θεωρεί απαραίτητη την εφαρμογή πιλοτικών προγραμμάτων πριν από οποιαδήποτε μαζική ανάπτυξη.
Στο πλαίσιο αυτό, η έκθεση αναφέρει πρωτοβουλίες όπως τα AgData, DigiRangeland και Digi4Live, που μπορούν να χρησιμοποιηθούν ως πεδία δοκιμών για νέες τεχνολογίες παρακολούθησης ζώων.
Το Digi4Live, ειδικότερα, περιλαμβάνει περιπτώσεις χρήσης που συνδυάζουν αισθητήρες, τηλεμετρία, τεχνητή νοημοσύνη και παρακολούθηση ζώων, με στόχο λύσεις που θα μπορούν να εφαρμοστούν σε μεγαλύτερη κλίμακα.
Η λογική είναι σαφής: πρώτα δοκιμή σε πραγματικές συνθήκες, στη συνέχεια αξιολόγηση κόστους, αξιοπιστίας και αποδοχής από τους κτηνοτρόφους και μόνο μετά ανάπτυξη μεγάλης κλίμακας.
Τι σημαίνει για την ελληνική και θεσσαλική κτηνοτροφία
Για περιοχές με έντονη εκτατική και ποιμενική δραστηριότητα, η τεχνολογία αυτή μπορεί να έχει ιδιαίτερο ενδιαφέρον.
Σε ορεινές και ημιορεινές περιοχές, όπου οι κτηνοτρόφοι διαχειρίζονται κοπάδια σε μεγάλες εκτάσεις, η δυνατότητα απομακρυσμένης παρακολούθησης θα μπορούσε να περιορίσει τις καθημερινές μετακινήσεις για απλούς ελέγχους.
Παράλληλα, η καταγραφή της πραγματικής χρήσης των βοσκοτόπων θα μπορούσε να προσφέρει νέα δεδομένα για τη διαχείριση των εκτάσεων, τη βόσκηση, την προστασία του περιβάλλοντος και την τεκμηρίωση πρακτικών που συνδέονται με την ΚΑΠ.
Ιδιαίτερα σημαντικό είναι ότι η έκθεση αναγνωρίζει την ποιμενική και εκτατική κτηνοτροφία ως συστήματα με ιδιαίτερη πολιτιστική και περιβαλλοντική αξία, ενώ το 2026 έχει ανακηρυχθεί Διεθνές Έτος Ποιμενικής Κτηνοτροφίας.
Το μεγάλο ερώτημα: τεχνολογία για τον παραγωγό ή ακόμη μία υποχρέωση;
Η επιτυχία της ψηφιακής μετάβασης θα κριθεί τελικά από ένα απλό κριτήριο: αν θα κάνει τη ζωή του κτηνοτρόφου ευκολότερη ή δυσκολότερη.
Το JRC είναι σαφές ότι μια τεχνολογικά άριστη λύση που απαιτεί πολύπλοκη εκπαίδευση, υψηλό κόστος και συνεχή ανθρώπινη παρέμβαση δεν αποτελεί την ιδανική επιλογή.
Αντίθετα, ο στόχος πρέπει να είναι ένα απλό σύστημα, κατά προτίμηση μέσω εφαρμογής κινητού τηλεφώνου, όπου ο παραγωγός θα μπορεί να βλέπει το κοπάδι του και να λαμβάνει τις απαραίτητες πληροφορίες χωρίς να επιβαρύνεται με νέα γραφειοκρατία.
Το συμπέρασμα του JRC: η τεχνολογία είναι ώριμη, αλλά χρειάζεται υποδομή
Η τελική αξιολόγηση της μελέτης είναι ιδιαίτερα σαφής: το biologging θεωρείται πλέον ένας ώριμος τεχνολογικός τομέας που μπορεί να περάσει από την παρακολούθηση της άγριας πανίδας στην Precision Livestock Extensive Farming (PLEF).
Το καλύτερο σημείο ισορροπίας μεταξύ νομοθεσίας και τεχνολογίας θεωρείται η ενσωμάτωση GNSS ή IoT σε εγκεκριμένα ηλεκτρονικά ενώτια.
Τα οφέλη θα μπορούσαν να είναι πολλαπλά: καλύτερη ιχνηλασιμότητα, ταχύτερος εντοπισμός ασθενειών, ενίσχυση της ευζωίας, καλύτερη διαχείριση των βοσκοτόπων, μεγαλύτερη διαφάνεια των προϊόντων και μικρότερη γραφειοκρατική επιβάρυνση.
Ωστόσο, η Ευρώπη πρέπει πρώτα να αντιμετωπίσει τις υποδομές μετάδοσης δεδομένων, τα κοινά πρότυπα, την προστασία προσωπικών δεδομένων, το κόστος και την αποδοχή από τους παραγωγούς.
Η επόμενη μεγάλη αλλαγή στην κτηνοτροφία, επομένως, ίσως να μην είναι ένα νέο μηχάνημα ή ένας νέος στάβλος. Μπορεί να είναι ένα μικρό ηλεκτρονικό ενώτιο που θα κάνει το κάθε ζώο ψηφιακά ορατό – και θα μετατρέψει το κοπάδι από μια δύσκολα παρακολουθήσιμη μονάδα σε ένα ζωντανό, διασυνδεδεμένο σύστημα δεδομένων.
Thessalikigi.gr
