Η κλιματική αλλαγή αλλάζει τον χάρτη των εντόμων και τα χαρακτηριστικά τους, φέρνοντας νέες προκλήσεις στην υγεία και τις καλλιέργειες
«Όσο πιο έντονα πολεμάμε τη φύση, τόσο πιο ανθεκτική και πιο έξυπνη γίνεται για να μας επιστρέψει αυτή την επίθεση», τονίζει ο καθηγητής Γ. Βόντας, αναφερόμενος στην ανθεκτικότητα των εντόμων στα φυτοφάρμακα
Το περιβάλλον στη Μεσόγειο μεταβάλλεται ραγδαία λόγω της κλιματικής αλλαγής, φέρνοντας όλο και περισσότερα έντομα – φορείς ασθενειών που μεταδίδονται στους ανθρώπους στην Ελλάδα και ιδιαίτερα στην Κρήτη.
Πρόκειται για έντομα που εμφανίζουν αυξημένη ανθεκτικότητα στα φυτοφάρμακα εξαιτίας της μεγάλης χρήσης τους, γεγονός που καθιστά τον έλεγχό τους ολοένα και πιο δύσκολο, με την παρουσία τους διαρκώς να αυξάνεται.
Στο ήδη σύνθετο αυτό πρόβλημα προστίθενται και οι νέοι ευρωπαϊκοί κανονισμοί στο πλαίσιο της Ευρωπαϊκής Πράσινης Συμφωνίας, οι οποίοι προβλέπουν μείωση της χρήσης φυτοφαρμάκων κατά 50% έως το 2030, με στόχο την προστασία της βιοποικιλότητας, κάτι το οποίο δυσκολεύει την αντιμετώπιση των εντόμων.
Οι καλλιεργητές καλούνται με λίγα «όπλα» στα χέρια τους να ανταποκριθούν στα προβλήματα που φέρνει η κλιματική αλλαγή στην παραγωγή τους, με την εξέλιξη της τεχνολογίας – και συγκεκριμένα της βιοτεχνολογίας – να δίνει μια αισιόδοξη προοπτική.
Εναλλακτικές λύσεις με τη χρήση σύγχρονων μέσων μελετώνται από τους επιστήμονες στη μάχη κατά των εντόμων, προσπάθειες στις οποίες κομβικό ρόλο έχει η Κρήτη με το Ίδρυμα Τεχνολογίας και Έρευνας (ΙΤΕ), όπως αποτυπώθηκε στη συζήτηση του διευθυντή του Ινστιτούτου Μοριακής Βιολογίας και Βιοτεχνολογίας του ΙΤΕ Γιάννη Βόντα με τον δημοσιογράφο Νίκο Παναγιωτόπουλο στην εκπομπή «ΑΠΕΥΘΕΙΑΣ» της Τηλεόραση CRETA.
Άνοδος θερμοκρασίας και ακραία καιρικά φαινόμενα επηρεάζουν την εξάπλωση των εντόμων
Η αυξημένη παρουσία στην Κρήτη – κατά τους χειμερινούς μήνες – εντόμων φορέων ασθενειών, αλλά και επιβλαβών για τις καλλιέργειες, είναι γεγονός τα τελευταία χρόνια και αποδίδεται στην αλλαγή του κλίματος, όπως επεσήμανε ο κ. Βόντας, τονίζοντας χαρακτηριστικά «Όχι μόνο δεν εξαφανίζονται, αλλά συνεχίζουν να πολλαπλασιάζονται, εγκαθίστανται, εξαπλώνονται και δυνιτικά αποτελούν επικίνδυνους φορείς ασθενειών».
Μάλιστα, έχουν εμφανιστεί και νέες ασθένειες στο νησί, που παλαιότερα δεν υπήρχαν. Η εντονότερη μετακίνηση των κουνουπιών – που αποτελούν σημαντικούς διαβιβαστές ασθενειών – καθώς και άλλων εισβολικών ειδών που φτάνουν στην Κρήτη απειλούν τη δημόσια υγεία και τις καλλιέργειες.
Πρόσφατα παραδείγματα που ταλάνισαν τους Έλληνες αγρότες, όπως επεσήμανε ο κ. Βόντας, είναι το Tuta στις ντομάτες που επέμενε για πολλά χρόνια και το Spodoptera το 2023.
Από ασθένειες που μεταβιβάζονται στους ανθρώπους μεταξύ των σημαντικότερων είναι η ελονοσία, ο δάγκειος πυρετός, ο κίτρινος πυρετός, ο ιός του Δυτικού Νείλου, ο ζίκα, το τσικουνγκούνια, που όπως σημείωσε ο κ. Βόντας, μεταδίνονται κυρίως από κουνούπια.
Ο φαύλος κύκλος της χρήσης φυτοφαρμάκων, όμως παραμένει η αποτελεσματικότερη λύση
Το βασικό όπλο για τον έλεγχο των εντόμων αποτελούν τα φυτοφάρμακα, τόνισε ο κ. Βόντας, καθώς είναι αποτελεσματικά και οικονομικά. Ωστόσο η μακροχρόνια και εντατική χρήση τους έχει οδηγήσει στην ανάπτυξη ανθεκτικότητα.
«Όσο πιο έντονα πολεμάμε τη φύση, τόσο πιο ανθεκτική και πιο έξυπνη γίνεται για να μας επιστρέψει αυτή την επίθεση», επεσήμανε χαρακτηριστικά.
Τα έντομα αναπτύσσουν μηχανισμούς αποτοξίνωσης, παράγοντας ένζυμα που εξουδετερώνουν τα εντομοκτόνα και έτσι δημιουργείται ένας φαύλος κύκλος. Όπως περιέγραψε ο καθηγητής, όσο αυξάνονται οι ψεκασμοί, τόσο πιο ανθεκτικά γίνονται τα έντομα.
«Ολοένα και περισσότερες ποσότητες πρέπει να χρησιμοποιούνται για να αντιμετωπιστούν οι πληθυσμοί των εντόμων».
Η εύρεση εναλλακτικών λύσεων είναι αναγκαία, όπως τόνισε ο κ. Βόντας, έπειτα και από την Πράσινη Συμφωνία που προωθεί η Ευρωπαϊκή Ένωση αναγνωρίζοντας της περιβαλλοντικές επιπτώσεις της αλόγιστης χρήσης φυτοφαρμάκων.
Ο στόχος είναι η δραστική μείωσή τους, με την ανάπτυξη εναλλακτικών λύσεων να είναι μονόδρομος για να παραμείνουν ανταγωνιστικοί οι Έλληνες καλλιεργητές, περιέγραψε ο καθηγητής.
Βιοτεχνολογία και σύγχρονα μέσα, οι εναλλακτικές λύσεις
Η βιοτεχνολογία ήδη έχει δώσει λύσεις, σημείωσε ο κ. Βόντας, για την αντιμετώπιση των εντόμων, όπως γενετικά τροποποιημένα φυτά ανθεκτικά σε ασθένειες και ξηρασία, καθώς και στον τομέα της δημόσιας υγείας, αναπτύσσονται τεχνολογίες γενετικά τροποποιημένων κουνουπιών που δεν μπορούν να μεταδώσουν ασθένειες, με στόχο την αντικατάσταση των φυσικών πληθυσμών.
Όπως επίσης και η λεγόμενη «γεωργία ακριβείας» μπορεί να δώσει λύσεις με την ορθότερη διαχείριση των καλλιεργειών: «Υπάρχουν αισθητήρες που μπορεί να βλέπουν την υγρασία ή τη θερμοκρασία και να με βάση κάποια μετεωρολογικά δεδομένα να προβλέπουν πότε θα είναι η καλύτερη δυνατή στιγμή για να κάνουμε ένα ψεκασμό ώστε οι πληθυσμοί των εντόμων να είναι στο στάδιο που θα αρχίσουν να αναπτύσσονται. Αντίστοιχες εφαρμογές υπάρχουν γενικότερα στη γεωργία ακριβείας τόσο για τη λίπανση, όσο και για το νερό που είναι ένα πολύ σοβαρό θέμα», σημείωσε ο κ. Βόντας.
«Η Κρήτη πρέπει να γίνει κόμβος καινοτομίας στην πράσινη βιοτεχνολογία»
Η Κρήτη διαθέτει όλα τα χαρακτηριστικά για να αποτελέσει κόμβος καινοτομίας στην πράσινη βιοτεχνολογία και την κλιματική ανθεκτικότητα, όπως αποτύπωσε ο κ. Βόντας.
Η γεωγραφική της θέση, το κλίμα και η βιοποικιλότητά της την καθιστούν ένα σημαντικό πεδίο για έρευνα.
Το σημαντικότερο όμως είναι, όπως τόνισε ο ίδιος, τα αποτελέσματα αυτής της έρευνας να φτάνουν στον τελικό χρήστη, δηλαδή στον αγρότη.
Αυτό απαιτεί εκπαίδευση, δομές μεταφοράς τεχνογνωσίας και στενή συνεργασία επιστημόνων, φορέων και Πολιτείας.
«Η έρευνα θα πρέπει να είναι συνδεδεμένη με την κοινωνία, τόσο αναφορικά με την αποδοχή της βιοτεχνολογίας για παράδειγμα, όσο και με την εκπαίδευση και την καλύτερη δυνατή χρήση της τεχνολογίας αυτής για την αντιμετώπιση των προβλημάτων», περιέγραψε ο κ. Βόντας, ενώ πρόσθεσε: «Η Κρήτη πρέπει να γίνει κόμβος καινοτομίας στην πράσινη βιοτεχνολογία και ειδικά για τα θέματα που σχετίζονται με την κλιματική ανθεκτικότητα. Και μετά να υπάρχουν φορείς και πλαίσιο μεταφοράς αυτής της τεχνογνωσίας στους αγρότες, γνώσεις που αφορούν στις σύγχρονες τεχνολογίες, την τεχνητή νοημοσύνη, όλα αυτά που πρέπει να ξέρει ένας σύγχρονος επαγγελματίας παραγωγός προκειμένου να είναι ανταγωνιστικός, να μπορεί να έχει ένα καλό εισόδημα και να εξασφαλίζει βιωσιμότητα στην εργασία του».
rethnea.gr
