Aπό την εφημερίδα Έλληνας Αγρότης που κυκλοφορεί
Στο ερώτημα απαντά ο Δημήτρης Βολουδάκης, γενικός διευθυντής του μη κερδοσκοπικού φορέα «Νέα γεωργία, νέα γενιά»
ΤΟΥ ΓΙΑΝΝΗ ΜΟΥΡΑΤΙΔΗ
Τα σύγχρονα συστήματα παραγωγής δεν μπορούν να λειτουργήσουν μόνο με την εμπειρία που αποκτά ο εργαζόμενος με την τριβή. Πόσο έτοιμοι είναι οι νέοι αγρότες που βγαίνουν από τα εκπαιδευτικά ιδρύματα να γίνουν άμεσα παραγωγικοί;
Για να απαντήσουμε στο ερώτημα, συζητήσαμε με τον Δημήτρη Βολουδάκη, γενικό διευθυντή του μη κερδοσκοπικού φορέα «Νέα γεωργία, νέα γενιά», ο οποίος εστιάζει στην εκπαίδευση των αγροτών, απέχοντας από το συμβουλευτικό κομμάτι για τα προγράμματα επιδοτήσεων.
Εχετε εικόνα για το αν υπάρχει οργανωμένη στρατηγική σε πρωτοβάθμια και δευτεροβάθμια εκπαίδευση που θα μπορούσε να ωθεί προς τον πρωτογενή τομέα ή τη μεταποίηση των προϊόντων του;
Στη χώρα μας, στο πλαίσιο της πρωτοβάθμιας και της δευτεροβάθμιας εκπαίδευσης, υπάρχουν εκπαιδευτικές δράσεις που φέρνουν σε επαφή τους μαθητές με τον πρωτογενή τομέα και τα τρόφιμα. Για παράδειγμα, δημοτικά σχολεία επισκέπτονται ελαιώνες και ελαιοτριβεία, αμπελώνες και οινοποιεία, για να δουν πώς παράγονται αγροτικά προϊόντα. Επιπλέον, σε επαγγελματικά λύκεια υπάρχει σχετική κατεύθυνση γεωπονίας, τροφίμων και περιβάλλοντος, όπου οι μαθητές προετοιμάζονται για να αποκτήσουν βασικές γνώσεις πάνω σε αυτά τα αντικείμενα. Δυστυχώς, ο ευρύτερος τομέας της γεωργίας και των τροφίμων δεν είναι τόσο ελκυστικός για τους νέους και νέες. Αυτή η κατάσταση είναι γνώριμη στις περισσότερες χώρες του αναπτυγμένου κόσμου, όπου οι αριθμοί των μαθητών που ακολουθούν τον κλάδο μειώνονται. Θα μπορούσε αυτό το φαινόμενο να ανατραπεί αν ενσωματώναμε στην αγροτική εκπαίδευση τις νέες τεχνολογίες, την επιχειρηματικότητα και τη γνώση του για το περιβάλλον. Είναι σημαντικό σε αυτό το επίπεδο εκπαίδευσης να προβάλλονται τα σωστά παραδείγματα προόδου και εξέλιξης, που θα εμπνεύσουν νέους και νέες να ακολουθήσουν αυτόν τον δρόμο. Σημαντικός παράγοντας είναι και η ανάδειξη της κουλτούρας της συνεργασίας και τα οφέλη από τη συμμετοχή σε συνεργατικά σχήματα. Ετσι θα δείχναμε το μεγάλο εύρος του αγροτικού επαγγέλματος και τις διεξόδους που μπορεί να δώσει όταν ασκείται ορθά και συλλογικά.
Τα γεωπονικά πανεπιστήμια, αλλά και οι εξειδικευμένες σχολές αγροτικής εκπαίδευσης δίνουν τις πρακτικές βάσεις που χρειάζονται ή έχετε παρατηρήσει ελλείψεις;
Ο αγροτικός κλάδος γίνεται πολυσύνθετος και οι προκλήσεις πολυπαραγοντικές. Ευτυχώς, σε αρκετές περιπτώσεις τα ελληνικά γεωπονικά πανεπιστήμια προσφέρουν πολυδιάστατη γνώση, καλύπτοντας αντικείμενα αιχμής. Ο παγκόσμιος ανταγωνισμός αυξάνεται και στον τομέα της τριτοβάθμιας εκπαίδευσης, και αν ο δικός μου λόγος έχει κάποια βαρύτητα θα πρότεινα συγχωνεύσεις γεωπονικών σχολών ώστε να γίνουν περισσότερο ανταγωνιστικές και, επιπλέον, εξωστρέφεια, επαφή με τους αγρότες, άρα περισσότερη εξάσκηση στο χωράφι και στον στάβλο, εξοικείωση με τις βασικές αρχές των γεωργικών εφαρμογών και συμβουλευτικής, και κατανόηση της χρήσης της καινοτομίας.
Υπάρχουν περιοχές ενδιαφέροντος για τα εκπαιδευτικά προγράμματα που κάνετε και ποιες είναι οι σημαντικότερες από αυτές;
Τα προγράμματά μας στηρίζουν όλη την αλυσίδα αξίας της ελληνικής αγροδιατροφής «από το χωράφι μέχρι το πιάτο». Ανάλογα με τη φάση του σχεδιασμού μας, δημοσιεύουμε δράσεις που αφορούν τόσο την ενίσχυση των δεξιοτήτων των εργαζομένων του πρωτογενή τομέα όσο και τη στήριξη της επιχειρηματικότητας στην αγροδιατροφή. Την τρέχουσα περίοδο δίνουμε μεγάλη έμφαση στη μελισσοκομία, που κατέχει καίριο ρόλο στο παραγωγικό οικοσύστημα, μέσω των προγραμμάτων της βασιλοτροφίας, όσο και στην ελαιοκομία μέσω των ακαδημιών ελαιοκομίας. Παράλληλα, με τον επιχειρηματικό επιταχυντή «ΑγροΑνέλιξη – Farmers of the future» στηρίζουμε μικρές και πολύ μικρές επιχειρήσεις της αγροδιατροφής να αναπτύξουν νέα καινοτόμα προϊόντα και να βελτιώσουν την ανταγωνιστικότητά τους.
Τέλος, σημαντικό πρόγραμμα, το οποίο αυτή την περίοδο είναι ανοιχτό και για αιτήσεις, είναι το «Agrifood Leadership», ένα στρατηγικό πρόγραμμα που απευθύνεται σε πιο έμπειρα στελέχη του κλάδου και αναπτύσσει τις ηγετικές τους δεξιότητες, προκειμένου να είναι σε θέση να λαμβάνουν καλύτερες αποφάσεις και να υλοποιούν με επιτυχία επιχειρηματικά εγχειρήματα.
Τα δημογραφικά στοιχεία των ανθρώπων που εκπαιδεύονται
Ποια είναι τα δημογραφικά στοιχεία των ανθρώπων που εκπαιδεύετε και πώς επιλέγουν να έρθουν σε εσάς για να αποκτήσουν περισσότερη γνώση;
Οι περισσότεροι ηλικιακά είναι από 30-45 ετών, χωρίς ωστόσο αυτό να σημαίνει ότι δεν έχουμε ωφελουμένους και εκτός αυτού του ηλικιακού εύρους. Είναι σημαντικό ότι το 44% των ωφελουμένων μας είναι γυναίκες. Σε γενικές γραμμές, όσοι επιλέγουν να έρθουν σε εμάς έχουν ήδη μιλήσει με κάποιον ωφελούμενο στο παρελθόν και μαθαίνουν για τα ουσιαστικά οφέλη που αποκομίζουν από τη συμμετοχή τους στα προγράμματά μας ή αναζητούν από μόνοι τους ένα «επόμενο βήμα» στις δραστηριότητές τους και ζητούν τη σχετική βοήθεια. Σίγουρα βοηθούν και οι ενέργειες επικοινωνίας που κάνουμε μέσα από τα ψηφιακά μας μέσα. Είναι πάντως ενδεικτικό ότι, σύμφωνα με ανεξάρτητους αξιολογητές, το ποσοστό ικανοποίησης των συμμετεχόντων στα προγράμματά μας αγγίζει το 86%.
Δεδομένου ότι το κλίμα αλλάζει, έχετε επαρκή δεδομένα, ώστε να προσαρμόσετε την εκπαίδευσή σας σε αυτές τις αλλαγές; Εχετε επιλέξει να εστιάσετε περισσότερο σε κάποιους τύπους αγροτικής παραγωγής – για παράδειγμα βιολογική, συμβατική, θερμοκήπια κ.λπ.;
Η κλιματική αλλαγή είναι εδώ και είναι αναγκαίο να προσαρμοστούμε το ταχύτερο δυνατό. Δίνουμε συμβουλές στους ωφελουμένους μας για όλες τις ενέργειες που μπορούν να κάνουν, ώστε να είναι πιο ανθεκτικοί απέναντι στο φαινόμενο αυτό. Σε όλα δε τα προγράμματά μας προσπαθούμε να εισάγουμε σχετικές εκπαιδεύσεις, ώστε να γίνουν κατανοητές οι πρακτικές συνέπειες. Το διάστημα αυτό εστιάζουμε επίσης στη γεωργία άνθρακα και την υγεία του εδάφους, που έχουν σημαντικό ρόλο στην αντιμετώπιση των συνεπειών της κλιματικής αλλαγής.
Ενας από τους τομείς εκπαίδευσης που παρέχετε είναι το επιχειρηματικό σχέδιο. Μετά και τις τρέχουσες εξελίξεις, βλέπετε μια αγροτική επιχείρηση να είναι ευκολότερα ή δυσκολότερα βιώσιμη στο μέλλον;
Οι προκλήσεις είναι πάντα εδώ και είναι σημαντικές. Οι Ελληνες παραγωγοί έχουν να αντιμετωπίσουν σκληρό διεθνή ανταγωνισμό και φυσικά τις προκλήσεις της κλιματικής αλλαγής. Ωστόσο, βλέπουμε ότι υπάρχουν πολλές και σημαντικές ιστορίες επιτυχίας στον κλάδο, ενώ τα τελευταία χρόνια έχουν σημειώσει σημαντική βελτίωση σε αρκετούς δείκτες. Στην ουσία, η βιωσιμότητα μιας αγροτικής επιχείρησης σε μεγάλο βαθμό θα εξαρτηθεί από τον επαγγελματισμό, τις δεξιότητες και την ουσιαστική επιχειρηματική νοοτροπία του παραγωγού. Ο επιχειρηματίας αγρότης ο οποίος θα έχει τον έλεγχο των εξόδων του και θα επιδιώκει τη μέγιστη απόδοση στην παραγωγή του θα είναι αυτός που θα έχει ασφαλέστερο μέλλον.
Με ιδιωτική πρωτοβουλία καλύπτονται κενά στην εκπαίδευση
Μια νέα πρωτοβουλία για τη νέα γενιά με επίκεντρο τη βιώσιμη αγροδιατροφή υλοποιεί η Μπαρμπα-Στάθης με το νέο της εκπαιδευτικό πρόγραμμα «Μικροί Καλλιεργητές». Πρόκειται για ένα πρόγραμμα που απευθύνεται σε μαθητές δημοτικών σχολείων και έχει ήδη ξεκινήσει να υλοποιείται σε σχολεία της Θεσσαλονίκης, σε συνεργασία με την ομάδα της Open Farm. Μέσα από το πρόγραμμα «Μικροί Καλλιεργητές», οι μαθητές έχουν την ευκαιρία να δημιουργήσουν τον δικό τους σχολικό λαχανόκηπο στον αύλειο χώρο του σχολείου τους. Παράλληλα, κατά τη διάρκεια του προγράμματος, τα παιδιά ανακαλύπτουν τη διατροφική αξία των λαχανικών και τον ρόλο των καλλιεργητικών πρακτικών στην προστασία του περιβάλλοντος μέσα από ειδικά σχεδιασμένα βιωματικά εργαστήρια σχετικά με την ισορροπημένη διατροφή, την αναγέννηση του εδάφους και τη βιοποικιλότητα.
Παρόμοιες δράσεις έχουν γίνει κατά καιρούς και από άλλες μεγάλες εταιρίες μεταποίησης αγροτικών προϊόντων, ενώ δεν λείπουν και οι περιπτώσεις δασκάλων με διάθεση για το κάτι παραπάνω, που επενδύουν προσωπικό χρόνο για να δημιουργήσουν μια υποτυπώδη καλλιέργεια, συνήθως λαχανικών στα σχολεία όπου εργάζονται. Στο 9ο Δημοτικό Σχολείο Πειραιά υπάρχει αρκετός χώρος στην περίμετρο των εγκαταστάσεων, όπου έχουν τις ρίζες τους μεγάλοι ευκάλυπτοι. Στη σκιά τους, δύο δασκάλες του σχολείου, που προτίμησαν να μη δημοσιευτεί το όνομά τους, έχουν επανειλημμένα καλλιεργήσει λαχανικά και, όπως μας λέει η μία εξ αυτών, «κάποιες φορές πήραμε και κάποια παραγωγή, η οποία μοιράστηκε στους μαθητές που συμμετείχαν».
Πολλά δημοτικά σχολεία της Αττικής δεν έχουν την τύχη να διαθέτουν χώρους, όπου θα μπορούσε να αναπτυχθεί έστω μικρής κλίμακας καλλιέργεια. Αντιθέτως, τα σχολεία της επαρχίας βρίσκονται συνήθως κοντά στη φύση και η δημιουργία ενός λαχανόκηπου παίρνει συχνά διαστάσεις περιβολιού. Ενα τέτοιο παράδειγμα είναι το Δημοτικό Σχολείο Ολύνθου στη Χαλκιδική, το οποίο διαθέτει λαχανόκηπο, θερμοκήπιο και έχει τυποποιήσει τη γνωστή πράσινη ελιά της Χαλκιδικής. Η προσπάθεια ξεκίνησε το 2011, με την αξιοποίηση ενός μέρους της αυλής του σχολείου, η οποία συνολικά έχει έκταση 9,5 στρ.
Μια οργανωμένη και συνεπής δράση στην Αττική για παιδιά μικρής ηλικίας και ενήλικες γίνεται στο πάρκο του Ιδρύματος Πολιτισμού «Σταύρος Νιάρχος». Ο λαχανόκηπος έχει ξεκινήσει να καλλιεργείται ανελλιπώς από το 2017, και η καλλιέργεια βασίζεται σε πρακτικές βιολογικής γεωργίας. Και σε αυτή την περίπτωση συναντάμε την εταιρία Open Farm, η οποία έχει αναλάβει την υλοποίηση του εκπαιδευτικού προγράμματος.
