Γράφει ο Λούης Γ. Σερεμέτης.
Κάθε χρονιά με το απομάζεμα της ελιάς, και πριν λογαριάσουμε με χαρτί και μολύβι «πόσο κάναμε», στο σπίτι κάναμε διπλή γιορτή γιατί διπλή ήταν και η ευχαρίστηση, πρώτον επειδή αντέξαμε και βγάλαμε τον χειμώνα χωρίς αρρώστιες και πεσίματα, και δεύτερον γιατί αξιωθήκαμε άλλη μια χρονιά να μάσουμε το εισόδημα! Είχαμε καλοπέραση, κόκορα με τραχανά ή κατσίκι με χυλοπίτες, δίπλες να διπλιάσει του χρόνου η παραγωγή, μελομακάρουνα και κουραμπιέδες να γλυκάνουμε τη φετινή σοδειά, και ένα σωρό ευχές, κάνοντας απαραίτητα και τον σταυρό μας. Στη μέση του φαγητού, για να μην είναι άδειο το στομάχι και μας θερίσει το κρασί όπως έλεγε ο πατέρας, ερχόταν και το τσούγκρισμα του ποτηριού με το κρασί. Στα παιδιά μας έδιναν στο φλιτζάνι λίγο κρασί νερωμένο για να συμμετέχουμε και εμείς στη γιορτή! Πρώτος ύψωνε το ποτήρι ο πατέρας ευχόμενος «καλές διαφορές, καλοφάωτα με υγεία, να μη μας τα φάνε γιατροί και δικηγόροι, και σε καλή μεριά», αν περίσσευε κάτι, αφού τις περισσότερες χρονιές γινόταν φτωχοπόρεψη γιατί έρχονταν και «χρόνια δίσεχτα», με φτωχή σοδειά από αναποδιές του καιρού, και όταν οι τιμές ήσαν απογοητευτικές και δεν καζαντάγαμε τίποτα.
Πάντα έλεγε ότι «όσο θέλεις δούλευε, όσο θέλει ο Θεός θα σου δώσει», χωρίς να σημαίνει ότι ήταν μοιρολάτρης. Έλεγε όμως και κάτι άλλο σημαντικό, ότι «πρέπει να κουραστείς, και δεν φτάνει μόνο να ξέρεις να καλλιεργείς και να μαζεύεις, αλλά να ξέρεις και να πουλάς όταν πρέπει. Να μην είσαι πλεονέκτης γιατί υπάρχουν και τα απρόβλεπτα, εξάλλου σκοπός είναι κάποια στιγμή να δεις χειροπιαστά το καζάντι και να χαρείς τους κόπους σου γιατί στη ζωή υπάρχει και η δυστυχία, και χειρότερες καταστάσεις από την φτώχεια»! Έτσι λοιπόν ερχόταν και ο καιρός να δει τον κόπο του πουλώντας, προσπαθώντας πάντα για την καλύτερη τιμή, παίρνοντας όμως υπόψη και άλλους παράγοντες που καθορίζουν την πορεία των τιμών, όπως ο όγκος της συνολικής παραγωγής, αλλά και η ποιότητά της.
Εκείνα τα χρόνια μπορεί να ήταν πιο λίγες οι ανάγκες και τα έξοδα στο σπίτι, αλλά ήταν εξίσου μικρή και η παραγωγή, αλλά αφού όμως έπρεπε να περάσουμε στο σπίτι, να ξεπληρώσουμε την Αγροτική τράπεζα να μη μας στέλνει ειδοποιήσεις και μας βάλει τόκους υπερημερίας ή μας «κοκκινίσει», αλλά και να καλλιεργήσει για την επόμενη παραγωγή, πούλαγε το «πράμα» σταδιακά. Ένα μέρος μέσα στην παραγωγή, και το υπόλοιπο με το τελείωμα ανάλογα και με τις τιμές. Άλλοτε καλά, άλλοτε καλύτερα, στο τέλος του πουλήματος έδιναν τα χέρια με τον έμπορο που ευχόταν «καλοφάγωτα, σε καλή μεριά, και του χρόνου διπλά», και ο πατέρας ευχόταν στον έμπορο «καλές δουλειές, καλά κέρδη κι από χρόνου»! Έτσι έβλεπαν τότε ο ένας τον άλλον, σαν τίμιο συνεργάτη και στήριγμα! «Πουλάω όταν θέλω, κι ας μετανιώσω» έλεγε ο πατέρας μου, αλλά όσο τον θυμάμαι, ποτέ δεν τον είδα στεναχωρημένο αν αργότερα ανέβαιναν οι τιμές, ούτε και μετανοιωμένο επειδή πούλησε όταν ήθελε!
Πέρασαν τα χρόνια, ξεπεταχτήκαμε μεγαλώνοντας με αυτές τις αρχές και αξίες, σιγά σιγά μπαίναμε στο πνεύμα της παραγωγής ακολουθώντας τις ορμήνιες του από τις εμπειρικές του γνώσεις, παρακολουθώντας όμως και ενημερωτικές εκπομπές με σχετικά θέματα, διαβάζοντας περιοδικά και βιβλία αγροτικά. Κάνοντας παρέες με παραγωγούς ακούγαμε και τους παραέξω για τις δικές τους εμπειρίες, με λίγα λόγια «βγαίναμε από το καβούκι μας» και άνοιξε λίγο ακόμα το μυαλό! Οι συζητήσεις ατέλειωτες, ειδικά τα καλοκαίρια που γυρνάγαμε από τα χωράφια νωρίς λόγω της ζέστης, όταν δροσιζόμαστε με κανένα αναψυκτικό ή απολαμβάναμε την κρύα μπύρα με φυστίκι στα καφενεία, και το μεσημέρι που τραβάγαμε για το μαγαζί του μπάρμπα Νίκου του Πετροπουλάκη στην πλατεία. Μεγάλος έμπορος στην ευρύτερη περιοχή, είχε άλευρα, ζωοτροφές, και την αντιπροσωπία αναψυκτικών και της μπύρας FIX στην αρχή, και μετά όλες. Έμπορος και αγροτικών προϊόντων, γνωστός και συγγενής με τους περισσότερους, είχε έναν τρόπο και μας μάζευε γύρω του, κι εμείς βρίσκαμε την ευκαιρία να ακούσουμε δυό κουβέντες της προκοπής από έναν μετρημένο άνθρωπο, ρεαλιστή, και σοφό έμπορο! Γνώστης οικονομικών θεμάτων λόγω του επαγγέλματος, άνθρωπος που αναζητούσε τη γνώση μέσα από το διάβασμα εφημερίδων και οικονομικών περιοδικών, είχε ένα σωρό πράγματα να μας πει. Με την εφημερίδα «Μεσημβρινή» ανοιχτή διάπλατα πάνω στον πάγκο του μαγαζιού και στοίβες τα οικονομικά περιοδικά, μιλούσε ασταμάτητα και χωρίς να γίνεται βαρετός για τις διαχρονικές παθογένειες του πολιτικού και οικονομικού συστήματος, και για το χρηματιστήριο, όταν για κάποιους εκείνη την εποχή η λέξη «χρηματιστήριο» ήταν άγνωστη, και για κάποιους άλλους νεόκοπους «μικροεπενδυτές» φαινόταν σαν μια μηχανή που έκοβε και μοίραζε λεφτά αβέρτα! Τους φαινόταν παράξενο όταν τους έλεγε ότι «χαρτιά έχετε στα χέρια σας, και αν δεν πουλήσετε μετοχές όταν ανεβαίνουν να πάρετε λεφτά και κάποια να τα επενδύσετε, γιατί κάποια στιγμή θα μετανιώσετε όταν θα τα χάσετε όλα»!
Τριγύρω του μάθαμε πολλά, ποτέ δεν μας απογοήτευε, μόνο μας ενθάρρυνε λέγοντας «να έχετε και το νου σας», και κάθε φορά μαθαίναμε κάτι σημαντικό. Όταν μια μέρα έμαθε ότι πουλήσαμε ελιές Καλαμών και κατάλαβε ότι δεν ήμουν πολύ ικανοποιημένος, με σκούντησε δυνατά στο χέρι όπως συνήθιζε, ξεράθηκα από τον πόνο, και μου είπε «ρε συ, πούλα και μετάνιωνε»! Το λέει κι ο πατέρας μου του είπα, αλλά ένας πελάτης που έτυχε να ακούσει την κουβέντα, ρώτησε: «Μα σωστά μιλάτε; Να πουλήσω και μετά να μετανιώνω και να κλαίω; Είναι επιχειρηματική συμβουλή αυτή Νίκο; Πρώτη φορά το ακούω». Και ο μπάρμπα Νίκος του λέει: «πούλα και μετάνιωνε είπα, όχι πούλα και χάνε, έχει διαφορά»! Να μην είμαστε άπληστοι, αυτό ήθελε να πει ο μπάρμπα Νίκος, αφού κάθε πώληση ποτέ δεν μπορεί να είναι ορισμένη εκ των προτέρων, ούτε εγγυάται την επόμενη. Όταν πουλάς σκέφτεσαι πως ίσως θα μπορούσες και καλύτερα, αλλά η ουσία είναι ότι την κατάλληλη ώρα κάνεις χειροπιαστό το κέρδος σου που θεωρείς δίκαιο. «Ακόμα και στα μπουζούκια ρε να τα φάτε, αν αυτό σας κάνει να νιώθετε καλύτερα, και αυτό κέρδος και απόλαυση είναι» συμπλήρωνε! Αφού τον τσίγκλησε ο άλλος που αμφισβήτησε την ορθότητα της φράσης του, συνέχισε ασυγκράτητος: «Πουλάτε όταν ανεβαίνουν οι τιμές και εξασφαλίστε ένα καλό κέρδος, γιατί θα τρέχετε να πουλάτε παρακαλετά όταν πέφτουν! Εν τω μεταξύ αν δεν κυκλοφορούν Ελληνικά προϊόντα θα γίνουν εισαγωγές, και μαύρα μας»!
Η φράση «πούλα και μετάνιωνε» ήταν η αιτία για τις θύμησες αγαπημένων ανθρώπων της παραγωγής και του εμπορίου, και των συνηθειών τους! Αφορμή όμως για αυτή την κουβέντα στάθηκε η άρνηση πολλών ελαιοπαραγωγών μεσούσης της συγκομιδής να πουλήσουν λάδι μετά την φετινή ξέφρενη πορεία των τιμών του ελαιολάδου, που όμως έχει σαν εξήγηση την μειωμένη παγκόσμια παραγωγή. Κάποια στιγμή όταν οι τιμές ξεπερνούσαν τα 9 ευρώ, πολλοί σταμάτησαν να πουλάνε προσδοκώντας ακόμα μεγαλύτερα κέρδη, «καταπίνοντας αμάσητες» τις φήμες διαφόρων «ειδικών» ότι μετά το Πάσχα θα ανέβει κι άλλο. Λόγια του αέρα και φρούδες ελπίδες από μοιραίους ανθρώπους! Οι καταναλωτές από την άλλη τρόμαζαν με τις τιμές στο ράφι, και οι έμποροι έγιναν επιφυλακτικοί! Τότε με 9 ευρώ είμαστε επιφυλακτικοί, ενώ τώρα παρακαλάμε για 8 και λέμε μακάρι να κρατήσει! Όμως ποιος από αυτούς που παπαγάλιζαν ανεύθυνα ανυπόστατες φήμες θα αποζημιώσει τους ελαιοπαραγωγούς που τους άκουσαν; Η πώληση δεν πρέπει να καταλήγει σαν ένα ταξίδι σε αχαρτογράφητα νερά. Αν πουλάς με τον ορθόδοξο επιχειρηματικό τρόπο, και την κατάλληλη στιγμή, ρευστοποιείς τα κέρδη σου και αισθάνεσαι ικανοποίηση για τους κόπους σου, ειδάλλως η κουβέντα ότι «το λάδι θα φτάσει τα 10 ευρώ» θυμίζει την παροιμία «άπιαστα πουλιά, σαράντα στον παρά»!
Κόσμος πάει κι έρχεται σε τούτη τη ζωή, άλλοι μας άφησαν χρόνους όπως ο πατέρας μου, αλλά ο μπάρμπα Νίκος καλή του ώρα είναι ακόμα κοντά μας για να κρίνει αν οι ορμήνιες του πήγαν στον βρόντο, ή αν έπιασαν τόπο! Προσωπικά θα τον θυμάμαι και θα τον ευγνωμονώ για το «ρε συ, πούλα και μετάνιωνε»! Είναι μια σοφή κουβέντα, μια σπουδαία επιχειρηματική αλήθεια και συμβουλή, γιατί κι εμείς οι αγρότες επιχειρηματίες είμαστε. Αν έχουμε ικανοποιητικό κέρδος πουλάμε! Επειδή δεν είμαστε προφήτες ούτε οικονομολόγοι να πούμε με βεβαιότητα ότι η αγορά θα ανέβει κι άλλο και τα κέρδη μας θα αβγατίσουν, μπορούμε να επιλέξουμε τη μέση οδό! Τι πιο λογικό δηλαδή να πουλήσουμε τα μισά, και αν αργότερα ανεβούν τα υπόλοιπα, να μετανιώσουμε κατά το ήμισυ. Είναι προτιμότερο αυτό από το να μετανιώσουμε πικρά που δεν πουλήσαμε με ένα ικανοποιητικό κέρδος όταν μας παρακαλάγανε, διακινδυνεύοντας κάποια στιγμή να μην μπορούμε να πουλήσουμε όταν θέλουμε γιατί θα είναι αζήτητο το «πράμα»! Καλό πούλημα, καλές διαφορές, καλοφάγωτοι οι κόποι μας! Καλό Σαββατοκύριακο!
